ارزش بیشتر با انرژی کمتر صنعت پتروشیمی ایران در آستانه یک انتخاب مهم قرار گرفته است انتخابی که شاید تعیین کند این صنعت در دهه آینده صرفا یکی از بزرگترین مصرف کنندگان انرژی و تولید کنندگان محصولات پایه باقی میماند یا به یکی از مهمترین ابزارهای کشور برای خلق شروت امنیت اقتصادی و توسعه صنعتی تبدیل میشود.سال ها معیار موفقیت ما روشن بود ظرفیت بیشتر تولید بیشتر و صادرات بیشتر این منطق در دوره ای از توسعه صنعت ضروری و حتی اجتناب ناپذیر بود اما امروز شرایط تغییر کرده است.
ایران با محدودیت هایی در تأمین پایدار گاز برق خوراک و برخی سرویس های جانبی مواجه است.از سوی دیگر رقابت در بازارهای جهانی شدیدتر شده فناوری با سرعت بیشتری تغییر میکنند و سرمایه نیز گرانتر از گذشته است.در چنین شرایطی دیگر نمی توان موفقیت یک مجتمع پتروشیمی را صرفا با تعداد تن محصولی که از در کارخانه خارج می شود. سؤال مهمتی پیش روی ماست:از هر متر مکعب گاز هر کیلوگرم خوراک و هر واحد انرژی چه میزان ارزش اقتصادی برای کشور ایجاد میکنیم؟
به اعتقاد من این سؤال باید به یکی از شاخص های اصلی نسل آینده صنعت پتروشیمی ایران تبدیل شود.ما به یک تغییر نگاه نیاز داریم عبور از حداکثر سازی تولید به سمت حداکثر سازی ارزش به ازای انرژی و خوراکاین تغییر شاید در ظاهر یک مفهوم فنی باشد. اما در عمل میتواند بسیاری از تصمیم های بزرگ صنعت را تغییر دهنده از انتخاب پروژه های جدید تا نحوه تخصیص خوراک سرمایه گذاری در واحدهای پایین دستی انتخاب سید محصولات مدیریت انرژی و حتی ارزیابی عملکرد مدیراندر شرایط محدودیت منابع الزاماً کارخانه ای که تناز بیشتری تولید میکنند ارزش بیشتری برای اقتصاد کشور نمی سازد.
ممکن است یک مسیر تولید با مصرف کمتر خوراک و انرژی محصولی با ارزش افزوده بالاتر بازار مطمئن تر و اشتغال بیشتر ایجاد کند. به همین دلیل معتقدم وقت آن رسیده است که در کنار شاخصهای متعارف تولید و سودآوری شاخصی مانند ارزش خلق شده به ازای واحد انرژی و خوراک نیز به ادبیات مدیریتی صنعت پتروشیمی وارد شود.این شاخص میتواند قطب نمای تازه ای برای توسعه باشد.ناترازی انرژی فقط یک تهدید نیستطبیعی است که محدودیت انرژی برای یک مجتمع صنعتی خبر خوبی نیست.
توقف با کاهش تولید مستقیما بر درآمد صادرات بازار و زنجیره پایین دست اثر می گذارد.اما اگر از زاویه دیگری نگاه کنیم همین محدودیت میتوانند صنعت ایران را وادار کنند وارد مرحله تازه ای از بلوغ شود.در جهان صنعتی محدودیت منابع بارها منشا نوآوری شده است. وقتی انرژی فراوان و ارزان در اختیار یک صنعت باشد انگیزه اقتصادی برای اصلاحفرآیندها کمتر است؛ اما هنگامی که انرژی به ینگ متغیر راهبردی تبدیل میشود.
بازیابی حرارت کاهش اتلاف هوشمند سازی فرآیند بهینه سازی مصرف تعمیرات پیش بینانه و ارتقای فناوری از موضوعات جانبی به مسائل اصلی مدیریت تبدیل میشوند.ما نیز باید از همین نقطه عبور کنیم.آینده پتروشیمی ایران فقط در ساخت مجتمع های بیشتر نیست بخشی از آینده در هوشمندتر کردن مجتمع هایی است که امروز در اختیار داریمگاهی یک سرمایه گذاری هدفمند برای کاهش مصرف انرژی رفع یک گلوگاه تولید افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات با تغییر سید محصول میتواند برای اقتصاد کشور ارزشمندتر از افزودن یک پروژه بزرگ جدید باشد.
هر مجتمع یک نیروگاه بهره وری:پیشنهاد من این است که صنعت پتروشیمی ایران یک برنامه ملی با عنوان هفت بهرموری انرژی و خوراک تعریف کنند.در این برنامه هر مجتمع پتروشیمی موظف باشد نقشه دقیق اتلاف انرژی و خوراک خود را تهیه کنند و پروژه های قابل اجرا را بر اساس سه شاخص رتبه بندی کند میزان کاهش مصرف میزان افزایش ارزش محصول و زمان بازگشت سرمایه نتیجه چنین برنامه ای باید قابل اندازه گیری باشد.یعنی بتوانیم بگوییم یک مجتمع بدون دریافت خوراک بیشتر و بدون ساخت یک واحد عظیم جدید تنها با اصلاحفرآیند و سرمایه گذاری هوشمند توانسته است ارزش اقتصادی بیشتری ایجاد کند.
این همان ظرفیتی است که گاهی در بحث های توسعه کمتر دیده میشود.حلقه بعدی زنجیره ارزش اما بهرموری به تنهایی کافی نیست.اگر بهترین کارخانه دنیا را هم داشته باشیم اما بخش عمده محصول ما در حلقه های ابتدایی زنجیره باقی بماند بخشی از ظرفیت خلق ارزش را از دست داده ایممسیر آینده باید از فروش محصول به سمت فروش ارزش حرکت کند.پلیمرها و محصولات پتروشیمی زمانی بیشترین نقش را در اقتصاد ایفا می کنند.
که در صنایع پایین دستی به قطعات صنعتی تجهیزات پزشکی محصولات بسته بندی پیشرفته مواد مهندسی قطعات خودرو و صدها محصول با لرزش افزوده بالاتر تبدیل شوند.بنابراین تکمیل زنجیره ارزش فقط یک سیاست پتروشیمی نیست یک سیاست صنعتی است.
در این مسیر باید بخش خصوصی واقعی شرکتهای دانش بنیان و سرمایه گذاران صنایع پایین دستی را به صنعت بزرگ پتروشیمی متصل کنیم مجتمع های بزرگ نیز می توانند به جای آنکه فقط تولید کننده محصول باشند.به سکوی توسعه یک اکوسیستم صنعتیپیرامون خود تبدیل شوند.تاب آوری بخشی از تولید است.تجربه ماههای اخیر یک درس مهم دیگر نیز برای صنعت داشت امروز تاب آوری دیگر یک مفهوم مدیریتی انتزاعی نیست پایداری خوراک برق و سرویس های جانبی ذخایر قطعات حیاتی توان تعمیر سریع امنیت زیر ساخت نیروی انسانی آماده و سناریوهای از پیش طراحی شده برای بحران همگی بخشی از مفهوم تولید هستند.کارخانه ای که فقط در شرایط عادی قادر به تولید است الزاما کارخانه ای با بهره وری بالا نیست.صنعت آینده باید بتواند شوک را تحمل کنند.
سریع بازیابی شود و دوباره به مدار تولید بازگردد.ما در پتروشیمی امیر کبیر نیز در ماه های گذشته با محدودیت های عملیاتی و انرژی مواجه بودیم و تجربه بازگشت واحدهای پایین دستی به ظرفیت کامل تولید بار دیگر نشان داد که سرمایه اصلی یک مجتمع تنها تجهیزات آن نیست دانش فنی تجربه و اراده نیروی انسانی آن نیز بخشی از سرمایه تولید است.آینده را از دل محدودیت بسازیممن به آینده صنعت پتروشیمی ایران خوش بینم نه به این دلیل که مشکلات را نمی بینماتفاقا خوش بینی زمانی معنا دارد که محدودیت ها را دقیق ببینیم و برای آنها راه حل داشته باشیم.ایران همچنان از منابع هیدروکربوریموقعیت جغرافیایی زیر ساخت صنعتی و مهمتر از همه نیروی انسانی متخصص برخوردار است.
صنعت پتروشیمی نیز طی دهه ها تجربه دانشی انباشته کرده که سرمایه ای کم نظیر برای کشور است.اما مزیت های گذشته به تنهایی آینده را تضمین نمی کنند.نسل بعدی پتروشیمی ایران باید کم مصرف تر هوشمندتر متنوع تره تاب آورتر و نزدیکتر به بازار نهایی باشد.شاید مهمترین تغییر نیز تغییر یک سؤال باشد.به جای اینکه تنها بپرسیمچند میلیون تن بیشتر تولید کردیم؟بپرسیماز منابعی که در اختیار داشتیم چقدر ارزش بیشتر برای ایران ساختیم؟ اگر این پرسش به معیار تصمیم گیری صنعت تبدیل شود محدودیت انرژیالزاماً نقطه توقف پتروشیمی ایران نخواهد بود؛ می توانند آغاز دوره ای باشد.
که در آن رشد نه فقط از مسیر مصرف منابع بیشتر، بلکه از مسیر دانش بیشتر بهردوری بیشتر و خلق ارزش بیشتر اتفاقمی افتد.
منبع: جام جم آنلاین
