باشگاه خبرنگاران جوان – اواخر شهریور هر سال به بهانه «روز جهانی بامبو» یادی میشود از «بامبوبافی»، یکی از هنرهای سنتی و ساخته دست مردان و زنان هنرمند گیلان که این صنعت را از پیشینیان به ارث بردهاند. «بامبوبافی» از جمله صنایع دستی حصیری است که در آن قطعات بامبو پس از برش با ابزار دستی به صورت ترکههای باریک در میآید و با طرحها و نقوش مختلف انواع سبد بافته میشود که کاربردهای مختلفی دارند. محصولات تولیدی به دلیل انعطاف و مقاوم بودن بامبو از استحکام و فرم پذیری خوبی برخوردارند.
«بامبو» یا نی خیزران مانند سوف (یکی دیگر از گیاهان قابل استفاده در صنایع دستی و هنرهای خلاقانه گیلانیان) بیشتر در اطراف آبگیرها و تالابها میروید. بامبو از سوف منعطفتر است و به همین دلیل میتوان محصولات متنوعتر و ظریفتری با آن تولید کرد.
بامبو به عنوان گیاهی نمادین، پُرکاربرد و سازگار با محیط زیست شناخته میشود، از شاخههای آن؛ عصا و چوب دستی و از برگ آن ریسمان و فرش میبافند. به دلیل ارتجاعی بودن بامبو، از آن در ساخت وسایل تزیینی مختلف مانند میز، صندلی، کلاهک و چراغ، سبد و… استفاده میشود. سبدها در ابعاد و اندازههای متفاوت و با توجه به کاربرد آن در زندگی افراد نامگذاری میشوند مانند سبد شکلاتخوری، جای سبزی، جانونی، جامیوهای، جاتخم مرغی، آباژور، دیوارکوب و….
مرکز اصلی تولید «بامبو» در شرق استان گیلان و به خصوص روستای لیالستان (خاستگاه هنر بامبوبافی ایران) است. این روستا در حد فاصل مسیر خروجی لاهیجان به لنگرود قرار دارد. بامبوبافی یکی از هنرهای بومی و اصیل گیلان زمین و از صنایع دستی شاخص روستای لیالستان با بیش از یک سده رواج در این منطقه است. در حال حاضر لیالستان به عنوان «روستای ملی بامبوبافی ایران» رتبه نخست کشور در پرورش بامبو و تولید محصولات (تزیینی و کاربردی) مرتبط به آن را دارد.
تلاقی سنت و مدرنیته در خانه صنایعدستی لیالستان بنا بر اعلام روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گیلان، به مناسبت «روز جهانی بامبو» و در گامی راهبردی برای پیوند میان هنر اصیل بومی و تکنولوژیهای نوین، کارشناس بنیاد ملی نخبگان استان گیلان و یکی از مخترعان، روز گذشته از خانه صنایع دستی لیالستان لاهیجان بازدید کردند. این بازدید میدانی به عنوان تبلور عینی پیوند میان میراث کهن و دانش روزآمد و با هدف بهروزرسانی ماشینآلات و ارتقای ابزارهای تولید بامبو انجام شد و بر گذار از شیوههای سنتی طاقتفرسا به تولیدات فناورانه، بدون آسیب به هویت هنری آثار تمرکز داشت.
در این ارزیابی، چالشهای تکنولوژیک در کارگاه بامبوبافی به ویژه در مرحله بامبو خردکنی و پردازش، مورد واکاوی دقیق قرار گرفت تا ضمن حفظ ظرافتهای مهارتی هنرمندان، از ظرفیتهای فناورانه برای بهینهسازی فرآیند تولید بهرهبرداری شود. در این پایش تخصصی همچنین تأکید شد که هنر بامبوبافی به عنوان یکی از ستونهای هویتبخش میراث فرهنگی گیلان، برای بقا در اقتصاد رقابتی امروز، نیازمند نوآوری کاربردی است. حضور یکی از مخترعان عضو بنیاد ملی نخبگان در این بازدید، بستری فراهم کرد تا ابزارها و ماشینآلات قدیمی که گاه موجب اتلاف زمان و کاهش کیفیت الیاف بامبو میشدند، از منظر مهندسی نوین بازنگری شوند.
تلفیق مهارت استادکاران پیشکسوت با خلاقیت مدرن فناورانه نخبگان، راهکاری است که نه تنها سرعت تولید را افزایش میدهد، بلکه ارگونومی و سلامت جسمانی هنرمندان را نیز تضمین میکند. در این رویکرد، تکنولوژی قرار نیست جایگزین دست هنرمند شود، بلکه به عنوان بازوی پشتیبان، فرآیند آمادهسازی مواد اولیه را دقیقتر و استانداردتر کرده و امکان خلق آثاری باکیفیتتر را فراهم میآورد.
همکاری مشترک میان بنیاد ملی نخبگان و میراثفرهنگی در این پروژه، الگویی موفق از همافزایی نهادی است که ثابت میکند با بهکارگیری تکنولوژیهای هوشمند و متناسب با نیاز بومی، میتوان صنایعدستی را از یک هنر صرفا سنتی به یک صنعت خلاق، پربازده و اشتغالآفرین تبدیل کرد.
امید است این مشارکت علمی، افقهای تازهای را برای ارتقای کیفی محصولات و رقابت در بازارهای ملی و جهانی پیش روی هنرمندان گیلانی بگشاید.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
