حجتالاسلام رسول مزروعی در گفتوگو با خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، با اشاره به ابعاد فقهی مسئله سقط جنین اظهار داشت: «سقط جنین» که تعبیر دقیقتر آن «اسقاط جنین» است، به معنای انداختن جنین است و از منظر فقهی باید میان افتادن جنین و اسقاط عمدی آن تفاوت قائل شد؛ البته در موارد عمدی، تعبیر «قتل جنین» نیز قابل توجه است و در آیات قرآن و روایات، درباره حرمت قتل و تعرض به حیات انسان مطالب مهمی مطرح شده است.
وی افزود: این سؤال جدی وجود دارد که چرا مسئله سقط جنین تا این اندازه در جامعه شایع شده و چه اتفاقی افتاده است که چنین پدیدهای گسترش پیدا کرده است؛ به نظر من، این مسئله ابعاد پیچیدهای دارد و نمیتوان آن را صرفاً یک رفتار فردی یا خانوادگی دانست. عضو هیئت علمی مؤسسه دائرهالمعارف فقه با اشاره به یکی از جلسات خود با برخی مسئولان و متخصصان حوزه پزشکی خاطرنشان کرد: چند سال قبل در دولت اسبق، در جلسهای که مشاور عالی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و حدود ۵۰ نفر از پزشکان و متخصصان حضور داشتند، درباره میزان سقط جنین در کشور سؤال کردم.
وی ادامه داد: در آن مقطع، بر اساس یک پژوهش دانشگاهی، تخمین علمی سقطهای عمدی در کشور حدود ۵۵۰ هزار مورد اعلام شده بود. البته آمارهای دیگری نیز بهصورت غیررسمی مطرح میشد که ممکن بود رقم واقعی را بالاتر از این میزان نشان دهد. وی با اشاره به اظهارات یکی از مسئولان وقت وزارت بهداشت درباره منشأ سیاستهای مرتبط با سقط جنین گفت: یکی از افرادی که مشاور عالی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در دولت اسبق بود، معتقد بود این پروژه از خارج از کشور طراحی شده و در داخل کشور در مجموعه بهداشت و درمان اجرا شده است؛ البته خود این فرد با چنین رویکردی مخالف بود.
عضو هیئت علمی مؤسسه دائرهالمعارف فقه تصریح کرد: به اعتقاد من، باید درباره اینکه چگونه مسئله سقط جنین در کشور گسترش پیدا کرده، بررسی دقیق و مستند انجام شود؛ زیرا موضوع جمعیت و کاهش آن، از گذشته در محاسبات مربوط به قدرت و آینده کشورها مورد توجه بوده است. سقطهای غیرقانونی؛
بخش دیگری از مسئله قتل جنین وی با اشاره به وجود سقطهای غیرقانونی در کشور اظهار داشت: بخشی از سقطها، جنایی و غیرقانونی است و مواردی وجود دارد که افراد به مطبها مراجعه میکنند و اقداماتی روی جنین انجام میشود که در ادامه، مادر را نیز در معرض خطر قرار میدهد و ممکن است کادر درمان ناچار به مداخله پزشکی شود. حجت الاسلام مزروعی در ادامه به موضوع غربالگری پرداخت و گفت: از سوی دیگر، جریان غربالگری نیز در کشور با گستردگی زیادی شکل گرفت و به اعتقاد من، در مقطعی به شکلی غیرعلمی اجرا شد.
وی افزود: در بسیاری از کشورهای توسعهیافته و پیشرفته، حداکثر حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد زنان باردار تحت غربالگری قرار میگیرند، اما در ایران این میزان بسیار بالاتر رفت و بنا بر اطلاعاتی که دارم، حتی به بالای ۸۰ و ۹۰ درصد رسید. عضو هیئت علمی مؤسسه دائرهالمعارف فقه ادامه داد: زنان باردار در شهرها و روستاهای مختلف با نگرانی و اضطراب به سمت غربالگری هدایت میشدند و همین اعلام احتمال وجود ناهنجاری در جنین، برای خانوادهها فشار روانی ایجاد میکرد.
وی با اشاره به هزینههای مراحل مختلف غربالگری اظهار داشت: غربالگری چند مرحله دارد و در مرحله نخست، ممکن است تعداد زیادی از افراد نتیجه مثبت یا مشکوک دریافت کنند و سپس وارد مراحل بعدی آزمایش شوند. همین اعلام اولیه احتمال وجود مشکل، میتواند موجب استرس و نگرانی خانواده شود و در ادامه نیز هزینههای مراحل بعدی، فشار اقتصادی مضاعفی بر خانوادهها وارد میکند.
حجت الاسلام مزروعی گفت: برخی مراحل اولیه ممکن است رایگان انجام شود، اما در مراحل بعدی هزینههای قابل توجهی وجود دارد و باید بررسی شود که این چرخه چه میزان منفعت مالی برای برخی پزشکان، آزمایشگاهها یا مراکزی که در این فرآیند فعالیت میکنند، ایجاد کرده است. وی با اشاره به پژوهشی دانشگاهی درباره سندرم داون اظهار داشت: بر اساس پژوهشی که به آن اشاره دارم، اگر هیچ غربالگری برای شناسایی سندرم داون انجام نمیشد، تعداد کودکانی که سالانه با این وضعیت متولد میشدند، بسیار محدود بود.
عددی که اکنون در ذهن من است حدود هزار تا دو هزار نفر در سال است، هرچند عدد دقیق را به خاطر ندارم. عضو هیئت علمی مؤسسه دائرهالمعارف فقه افزود: سؤال اینجاست که برای شناسایی این تعداد محدود، چه تعداد جنین در فرآیند غربالگری از بین رفتهاند؟ در برخی موارد، حتی ممکن است تعداد سقطها چندین برابر موارد تشخیص دادهشده باشد. وی تصریح کرد: ارقامی مانند ۳۰ هزار مورد در سال نیز مطرح شده، اما تأکید میکنم که برای اظهارنظر دقیق در این زمینه باید آمار و پژوهش معتبر وجود داشته باشد و نمیتوان بدون مستندات، عدد قطعی اعلام کرد.
حجت الاسلام مزروعی با اشاره به تهاجمی بودن برخی مراحل تشخیصی گفت: نکته دیگر این است که برخی آزمایشهای تشخیصی تهاجمی هستند، اما به نظر من این موضوع آنگونه که باید برای مردم تبیین نشده بود. در موضوعات فقهی نیز باید حدود و شرایط احکام مربوط به سقط جنین بهصورت دقیق و شفاف برای مردم بیان شود. ضرورت توجه به حکم شرعی سقط جنین وی با اشاره به فتاوای مربوط به سقط جنین خاطرنشان کرد: در مواردی که نابهنجاری شدید جنین بهصورت قطعی تشخیص داده شود و ادامه بارداری موجب حرج شدید باشد، درباره شرایط استثنایی جواز سقط، احکام فقهی و فتاوای مشخصی وجود دارد؛
اما نباید این استثنا بهگونهای اجرا شود که به یک رویه عمومی تبدیل شود. عضو هیئت علمی مؤسسه دائرهالمعارف فقه ادامه داد: باید توجه داشت که قتل، حتی در شرایط اکراه، از موارد استثنایی است و نمیتوان به سادگی با عنوان اجبار، آن را توجیه کرد. اگر به کسی گفته شود «اگر جنینت را نکشی، خودت را میکشیم»، این مسئله از نظر فقهی با دیگر گناهان تفاوت دارد و قتل، حکم خاص خود را دارد. وی تأکید کرد: این مسائل باید برای مردم تبیین شود؛ زیرا یکی از اتفاقاتی که به نظر من در سالهای گذشته رخ داده، این بوده که قبح سقط جنین در ذهن جامعه کاهش پیدا کرده است.
حجت الاسلام مزروعی اظهار داشت: گاهی با تعابیری مانند اینکه جنین صرفاً یک لخته خون یا تکهای گوشت است، تلاش شده اهمیت حیات جنین در ذهن مردم کمرنگ شود؛ در حالی که رسانهها باید با اطلاعرسانی صحیح، ابعاد فقهی، اخلاقی، پزشکی و اجتماعی این مسئله را برای جامعه تبیین کنند. وی افزود: حدود چهار یا پنج سال است که تلاشهایی برای آگاهیبخشی در این زمینه آغاز شده و با پزشکان، ماماها، کادر درمان، مسئولان حوزه بهداشت و درمان و مردم درباره این مسئله صحبت شده است.
عضو هیئت علمی مؤسسه دائرهالمعارف فقه گفت: به لطف و فضل الهی، این اقدامات موجب شد موضوع سقط جنین بیشتر مورد توجه قرار گیرد و بر اساس آمار و پژوهشهایی که انجام شده، میزان سقط نیز کاهش پیدا کند. وی ادامه داد: برای اینکه بتوان میزان کاهش را بهصورت علمی بررسی کرد، لازم است آمار جدید با همان روش علمی قبلی به دست آید. بر اساس اطلاعاتی که دارم، آمار سقط کاهش پیدا کرده، اما همچنان رقم آن بالا است.
قتل جنین را فقط به مسئله جمعیت گره نزنیم حجت الاسلام مزروعی با تأکید بر نقش رسانهها در مطالبه آمار دقیق سقط جنین اظهار داشت: متأسفانه من آمار دقیق فعلی را در اختیار ندارم، اما رسانهها باید در این زمینه مطالبهگر باشند و از مسئولان بخواهند آمار دقیق، علمی و بهروز سقط جنین را اعلام کنند. وی خاطرنشان کرد: مسئله قتل جنین فقط بحث جمعیت نیست. البته جمعیت برای آینده کشور اهمیت بسیار زیادی دارد، اما نباید مسئله قتل جنین را صرفاً به مسئله جمعیت گره بزنیم و تصور کنیم مخالفت با سقط فقط به دلیل نگرانی از کاهش جمعیت است.
عضو هیئت علمی مؤسسه دائرهالمعارف فقه تصریح کرد: حتی اگر بحث جمعیت را کنار بگذاریم، اصل مسئله قتل، موضوعی بسیار مهم است و هر مورد قتل جنین به خودی خود اهمیت دارد. وی در پایان گفت: مسئله سقط جنین برای کشور، جامعه اسلامی و ایران اسلامی یک امر حیاتی است و رسانهها باید در این زمینه جدیتر وارد شوند. برای مواجهه درست با این مسئله، بیش از هر چیز به آمار دقیق، اطلاعات صحیح و تصویر روشنی از وضعیت موجود نیاز داریم.
منبع: رسانیوز
