ایران با تمدنی چند هزارساله، همواره یکی از بازیگران اصلی این ماراتن جهانی بوده است. در تازهترین تحولات، خبرها از تلاشهای تازه برای به سرانجام رساندن ۳۰ پرونده میراثی کشور حکایت دارد؛ تلاشی که این روزها تمرکز ویژهای بر قطب گردشگری ایران، یعنی شهرستان کاشان پیدا کرده است. ماراتن ثبت در یونسکو: ۳۰ پرونده در انتظار چراغ سبزفرهاد عزیزی، مدیرکل پایگاههای ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم، ابعاد تازهای از دیپلماسی میراث فرهنگی ایران را ترسیم کرده است.
براساس آمارهای ارائه شده، هماکنون ۱۲۶ نقطه زنجیرهای در قالب ۳۰ اثر ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده، اما این پایان راه نیست. ایران همچنان در تلاش است ظرفیتهای تمدنی دیگر خود را به جهانیان معرفی کند.
عزیزی با اشاره به پیشران بودن پرونده «سیراف» میگوید: «پرونده سیراف بهعنوان سهمیه ایران به یونسکو ارسال شده است و امیدواریم با حضور ارزیابان در ماههای آینده، این اثر حیاتی در خلیجفارس به جایگاه شایسته خود در سطح جهانی دست یابد.» این تلاشها نشاندهنده یک رویکرد هدفمند برای معرفی میراثی است که نهتنها در خشکی، که در پهنه آبی خلیجفارس، روایتگر قدمت و مراودات فرهنگی ایران با جهان بوده است. تپه سیلک؛ چراغی که باید پرنورتر بتابددر میان تمام آثار در صف انتظار، تپه سیلک کاشان جایگاه ویژهای دارد.
سیلک نهفقط یک محوطه باستانی، بلکه نمادی از آغاز یکجانشینی و تمدن بشر است. با وجود اهمیت غیرقابل انکار این اثر، سالهاست چالشهای حریم، تملک اراضی و ضرورتهای پژوهشی، مسیر ثبت جهانی آن را پرفراز و نشیب کرده است. عزیزی میگوید: «پژوهشها و اقدامات انجامشده در تپه سیلک باید تکمیل شود تا این اثر بینظیر تمدنی در دنیا که هماکنون در فهرست موقت ثبت جهانی قرار دارد، در جایگاه شایسته خود معرفی شود.» به نظر میرسد وزارت میراث فرهنگی اینبار عزم خود را جزم کرده تا با «طرح جامع ساماندهی تپه سیلک»، گرههای کور گذشته را بگشاید.
مدل همکاری: شهرداری و میراث در یک سنگریکی از نکات برجسته در گزارش اخیر، مدل همکاری جدید میان نهادهای اجرایی است. میراث فرهنگی بهتنهایی نمیتواند بار سنگین حفاظت، تملک اراضی و ایجاد زیرساختهای گردشگری را به دوش بکشد. از همین رو، توافق اخیر میان وزارت میراث فرهنگی و شهرداری کاشان برای تدوین «طرح جامع» یک گام رو به جلوست. این طرح قرار است مبنای همافزایی میان دستگاهها باشد؛ بهویژه در موضوع تملک و آزادسازی زمینهای باقیمانده مردمی در پیرامون محوطه سیلک که پیش از این بهعنوان یک تجربه موفق «پایلوت» مطرح شده بود.
این مدل میتواند الگویی برای سایر شهرهای تاریخی ایران باشد که با چالشهای مشابه دستوپنج نرم میکنند. کاشان؛ فراتر از یک مقصد گردشگریکاشان امروز در نقشه گردشگری کشور، فراتر از یک شهر تاریخی عمل میکند. وجود «باغ فین» بهعنوان اثری جهانی، محور سیلک و بافت تاریخی منحصربهفرد، این شهر را به «دروازه ورود به مناطق مرکزی» تبدیل کرده است. عزیزی با اشاره به این موضوع تصریح میکند که معرفی این مجموعه بهعنوان «پروژه پیشتاز» نشان میدهد مسئولان دنبال تبدیل کاشان به الگویی موفق در مدیریت گردشگری هستند.
توسعه زیرساختهای خدماتی و پیشبینی احداث موزه در محدوده سیلک، نهتنها برای ثبت جهانی این اثر ضروری است، بلکه مستقیما به نفع گردشگران و اقتصاد محلی کاشان تمام خواهد شد. زمانی که یک محوطه باستانی از یک «ویرانه» به یک «پایگاه گردشگری مجهز» تبدیل شود، ماندگاری مسافر افزایش یافته و در نتیجه، درآمدهای پایدار برای شهر ایجاد خواهد شد. نگاهی به آینده مسیر ثبت جهانی، مسیری طولانی و پر از استانداردهای سختگیرانه است. یونسکو تنها به «قدیمی بودن» یک اثر اکتفا نمیکند، بلکه «مدیریت پایدار»، «حفاظت اصولی» و «جلوگیری از ساختوسازهای مخرب در حریم» از شروط اصلی هستند.
پرونده تپه سیلک اکنون در مرحلهای حساس قرار دارد؛ جایی که باید «پژوهشهای میدانی» با «طرحهای اجرایی» گره بخورند. تملک اراضی پیرامونی، تنها یک اقدام عمرانی نیست، بلکه پیامی به یونسکوست که ایران برای میراث خود حریم امنی قائل است. اگر سیراف بهعنوان سهمیه حال حاضر و سیلک بهعنوان کاندیدای جدی آینده، بتوانند استانداردهای بینالمللی را پاس کنند، جایگاه ایران در میان کشورهای صاحب میراث جهانی بهمراتب مستحکمتر خواهد شد. حالا همه نگاهها به کاشان است؛
شهری که ثابت کرده با ترکیب «خرد کارشناسی» و «همت مدیریتی»، میتواند تاریخ را از دل خاک بیرون کشیده و به ویترین جهانی برساند.
منبع: جام جم آنلاین
