به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، پیشنشست همایش بینالمللی حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده با موضوع «دموگرافی، دموکراسی و جنگ» با حضور جمعی از پژوهشگران و صاحبنظران حوزه جمعیت برگزار شد.
دکتر علی پژهان، عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و مطالعات رسانه دانشگاه آزاد اسلامی، در این نشست با تأکید بر اینکه جمعیتشناسی را نمیتوان صرفاً دانشی برای پیشبینی تعداد جمعیت در آینده دانست، اظهار داشت: جمعیتشناسی اندازه، ترکیب، توزیع و تغییرات جمعیت را بررسی میکند و این تغییرات عمدتاً از طریق فرایندهایی مانند باروری، مرگومیر و مهاجرت شکل میگیرند و در تعامل با شرایط اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، پیامدهای گستردهای ایجاد میکنند.
وی افزود: اهمیت جمعیتشناسی در این است که میتواند روندهای تدریجی و گاه پنهان را پیش از تبدیل شدن آنها به بحران شناسایی کند؛ بنابراین جمعیتشناس صرفاً پیشبینیکننده تعداد افراد یک جامعه در آینده نیست، بلکه باید تغییرات در حال وقوع در ساختار و ترکیب جمعیت را شناسایی کرده و پیامدهای احتمالی آن را برای سیاستگذاران تبیین کند. عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی خاطرنشان کرد: تغییرات جمعیتی اگرچه تدریجی هستند، اما میتوانند پیامدهای عمیق و بلندمدتی برای ساختار اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و حتی امنیتی جوامع به همراه داشته باشند.
ساختار جمعیتی بر مسیر تحولات سیاسی اثر میگذارد پژهان با اشاره به رابطه میان ساختار جمعیتی و دموکراسی گفت: دموکراسی صرفاً به معنای برگزاری انتخابات نیست، بلکه مجموعهای از نهادها و سازوکارهای مشارکت سیاسی، پاسخگویی، حقوق شهروندی، حل مسالمتآمیز اختلافات و مشارکت اجتماعی را دربرمیگیرد. وی ادامه داد: ساختار سنی جمعیت در این زمینه اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا جامعهای که سهم بزرگی از جمعیت آن را نوجوانان و جوانان تشکیل میدهند، از نظر نیازهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی با جامعهای که سهم سالمندان در آن بالاست، تفاوت دارد.
پژهان تصریح کرد: ساختار جوان جمعیت میتواند ظرفیت مهمی برای توسعه باشد، اما اگر اقتصاد و نظام سیاسی نتوانند این ظرفیت را جذب و فعال کنند، همین وضعیت میتواند به بیکاری، نابرابری، نارضایتی اجتماعی و بیثباتی سیاسی منجر شود. وی تأکید کرد: جوانی جمعیت را نباید ذاتاً فرصت یا تهدید دانست، بلکه نتیجه آن به مجموعهای از متغیرهای نهادی، اقتصادی و اجتماعی وابسته است.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به مفهوم «پنجره جمعیتی» اظهار داشت: جمعیت جوان میتواند نیروی محرک اقتصاد، نوآوری، مشارکت اجتماعی و تحول سیاسی باشد، اما تحقق این ظرفیت مستلزم وجود نهادهای مناسب، فرصتهای اشتغال، نظام آموزشی کارآمد و امکان مشارکت اجتماعی و سیاسی است. وی افزود: اگر تعداد زیادی از جوانان وارد سن فعالیت اقتصادی شوند، اما بازار کار و ساختارهای اقتصادی امکان جذب آنها را نداشته باشند، موج جوانی میتواند به مسئلهای اجتماعی و سیاسی تبدیل شود. پژهان خاطرنشان کرد: پنجره جمعیتی را نمیتوان صرفاً یک وضعیت آماری تلقی کرد؛
این پنجره زمانی به فرصت توسعه تبدیل میشود که کشور بتواند نیروی انسانی فعال خود را از طریق اشتغال، آموزش، سرمایهگذاری و سیاستهای مناسب به ظرفیت تولید تبدیل کند. وی با اشاره به تجربه برخی کشورهای جنوبشرقی آسیا گفت: کشورهایی مانند کره جنوبی، مالزی و سنگاپور در دورههایی از تحولات جمعیتی توانستهاند میان نیروی انسانی، آموزش، اشتغال و توسعه اقتصادی پیوند ایجاد کنند. این استاد دانشگاه ادامه داد: در مقابل، اگر چنین سازوکاری وجود نداشته باشد، پیامدهای ساختار جوان جمعیت میتواند در قالب بیکاری، نابرابری، نارضایتی و بیثباتی سیاسی ظاهر شود.
تحولات جمعیتی بر ثبات سیاسی و احتمال بروز منازعات اثر میگذارد محمدمحسن حقیقی، پژوهشگر حوزه جمعیت، نیز در این نشست با تشریح پیوند میان «دموگرافی، دموکراسی و جنگ» اظهار داشت: ساختار سنی جمعیت، جوانی جمعیت، پنجره جمعیتی و تحولات باروری میتواند بر ظرفیت حکمرانی، ثبات سیاسی و توسعه اقتصادی اثرگذار باشد و از سوی دیگر، جنگ و بحرانهای سیاسی نیز ساختار جمعیت را دستخوش تغییر میکند.
وی افزود: جمعیتشناسی نباید صرفاً بهعنوان دانشی برای توصیف اندازه و رشد جمعیت مورد توجه قرار گیرد، بلکه ساختارهای جمعیتی میتوانند در شکلدهی به فرایندهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی نقش داشته باشند. پژوهشگر حوزه جمعیت خاطرنشان کرد: بررسی رابطه میان جمعیت، دموکراسی و منازعه، مستلزم توجه همزمان به تأثیر ساختارهای جمعیتی بر فرایندهای سیاسی و اجتماعی و همچنین پیامدهای جنگ و بحرانهای سیاسی بر ساختار جمعیت است.
حقیقی ادامه داد: همانگونه که ویژگیهای جمعیتی میتوانند بر ظرفیت حکمرانی، ثبات سیاسی، توسعه اقتصادی و احتمال بروز منازعات اثر بگذارند، جنگ و بحرانهای سیاسی نیز میتوانند ساختار جمعیت را دستخوش تغییر کنند. وی با اشاره به نمونههایی از ایران و برخی کشورهای خاورمیانه، آمریکای لاتین، جنوبشرقی آسیا و چین، بر اهمیت مطالعه تجربههای مختلف کشورها در زمینه پیوند تحولات جمعیتی با فرایندهای سیاسی و منازعات تأکید کرد.
جمعیتشناسی باید وارد فرایند سیاستگذاری عمومی شود پژوهشگر حوزه جمعیت در پایان بر ضرورت ورود جدیتر ملاحظات جمعیتشناختی به فرایند سیاستگذاری و برنامهریزی تأکید کرد و گفت: شناخت ساختار جمعیتی و روندهای مرتبط با آن میتواند در تحلیل مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی و اتخاذ سیاستهای متناسب با شرایط جامعه مورد استفاده قرار گیرد.
پژهان نیز در پایان با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به مطالعات جمعیتی در سیاستگذاری عمومی اظهار داشت: تصمیمگیری درباره اقتصاد، آموزش، اشتغال، سلامت، مسکن، امنیت و حتی سیاست خارجی بدون شناخت روندهای جمعیتی میتواند با خطاهای جدی مواجه شود. وی افزود: جمعیتشناس باید بتواند تغییرات جمعیتی را شناسایی کند، پیامدهای آنها را توضیح دهد و پیش از آنکه تغییرات جمعیتی به بحران تبدیل شوند، آنها را در اختیار سیاستگذاران قرار دهد.
عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و مطالعات رسانه دانشگاه آزاد اسلامی خاطرنشان کرد: از این منظر، جمعیتشناسی صرفاً دانشی توصیفی نیست، بلکه میتواند بخشی از نظام هشدار و آیندهنگری سیاست عمومی باشد. وی تأکید کرد: یکی از الزامات سیاستگذاری در ایران، پیوند دادن مطالعات جمعیتی با سیاستهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی است تا به جای واکنش پس از وقوع بحران، تغییرات جمعیتی زودتر شناسایی و برای پیامدهای آن برنامهریزی شود.شو
منبع: رسانیوز
