شیراز-النینو در حالی پاییز امسال را برای فارس متفاوت میکند که احتمال بارشهای فراتر از نرمال، ضرورت آمادگی دستگاهها برای مدیریت سیلاب و پیامدهای جوی این پدیده را افزایش داده است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: پاییز امسال برای فارس تنها فصل تغییر رنگ طبیعت و آغاز بارشهای سالانه نیست؛ نشانههای یک تغییر مهم در الگوهای اقلیمی، نگاهها را به آسمان و زمین این استان دوخته است؛ پدیدهای که هزاران کیلومتر دورتر از ایران شکل میگیرد، اما میتواند از مسیر پیچیده دورپیوندهای جوی، بر وضعیت بارش و شرایط جوی بخشهایی از کشور اثر بگذارد.
«النینو» در شرایطی بار دیگر به یکی از کلیدواژههای مهم پیشبینیهای اقلیمی تبدیل شده که ارزیابیهای جدید مرکز پیشبینی اقلیم آمریکا از تقویت این پدیده و احتمال وقوع یک رویداد بسیار قوی در پاییز و زمستان ۲۰۲۶ حکایت دارد.
بر اساس این ارزیابی، احتمال تداوم تقویت النینو تا پایان سال وجود دارد؛ رخدادی که اهمیت پایش و آمادگی در برابر پیامدهای احتمالی آن را افزایش داده است.
در ایران نیز آخرین پیشبینیهای سازمان هواشناسی از احتمال بارشهای فراتر از نرمال در پاییز خبر میدهد؛ شرایطی که بر اساس این پیشبینیها، بخشهایی از جنوب، غرب و جنوبغرب کشور و دامنههای زاگرس را بیش از سایر مناطق در معرض بارشهای بیش از نرمال قرار میدهد.
اما داستان النینو برای فارس را نمیتوان تنها با یک جمله «بارش بیشتر» خلاصه کرد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که بارش سنگین، اگر در مدت کوتاه و با شدت بالا رخ دهد، میتواند از یک نعمت طبیعی به یک مسئله مدیریتی تبدیل شود؛ از آبگرفتگی معابر شهری و اختلال در تردد جادهای گرفته تا طغیان رودخانهها و مسیلها، خسارت به زیرساختها، آسیب به اراضی کشاورزی و باغها، اختلال در خدمات عمومی و افزایش احتمال بروز حوادث در مناطق روستایی و عشایری.
در این میان، شهر شیراز نیز به دلیل توسعه شهری، گسترش ساختوساز، وجود نقاط مستعد آبگرفتگی و اهمیت شبکه معابر و زیرساختهای حیاتی، نیازمند توجه ویژه است.
در خارج از محدوده شهری نیز شهرستانها، روستاها، مناطق عشایری، محورهای مواصلاتی و اراضی کشاورزی هرکدام آسیبپذیریهای متفاوتی دارند که نسخه واحدی برای مواجهه با آنها وجود ندارد.
از سوی دیگر، نباید از یک واقعیت مهم غافل شد؛ النینو به تنهایی نمیتواند سرنوشت بارشهای ایران را تعیین کند که بنابراین، آنچه در چنین شرایطی اهمیت دارد، نه پیشگویی قطعی وضعیت هوا، بلکه حرکت به سمت «آمادگی مبتنی بر سناریو» است.
فارس اکنون در آستانه پاییزی قرار دارد که میتواند آزمونی جدی برای نظام پیشبینی، هشدار و مدیریت بحران استان باشد؛ آزمونی که نتیجه آن تنها به میزان بارندگی وابسته نیست، بلکه به میزان آمادگی دستگاهها، سرعت واکنش آنها و مهمتر از همه، میزان آگاهی مردم از خطرات احتمالی گره خورده است.
برای النینو باید از هماکنون آماده باشیم
غلامرضا غلامی مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به پدیده النینو و احتمال بروز ناهنجاریهای جوی در پی این پدیده گفت: النینو یک ناهنجاری جوی است که در اثر گرم شدن سطح اقیانوس آرام شکل میگیرد و شاخصهای فنی آن از سوی مراکز هواشناسی جهان از جمله آمریکا و ژاپن مورد بررسی قرار میگیرد.
وی افزود: بر اساس پیشبینیهای انجامشده، وقوع این پدیده قطعی تشخیص داده شده است و النینو صرفاً به معنای افزایش بارندگی و وقوع سیلاب نیست، بلکه میتواند الگوهای معمول اقلیمی را تحت تأثیر قرار دهد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس ادامه داد: در اثر این پدیده ممکن است در یک منطقه بارشهای شدید و پربارش در مدت زمان کوتاه رخ دهد و در منطقهای دیگر خشکسالی شدید، طوفان یا گرما و سرمای غیرمعمول اتفاق بیفتد.
غلامی با بیان اینکه النینو میتواند تعادل معمول سیستم اقلیمی را برهم بزند، گفت: بنابراین نمیتوان تنها وقوع سیلاب را به عنوان پیامد این پدیده در نظر گرفت و لازم است برای سناریوهای مختلف آمادگی داشته باشیم.
وی با تأکید بر ضرورت آمادگی دستگاههای اجرایی افزود: اگر بارشهای شدید رخ دهد، باید از قبل مشخص شده باشد که رودخانههای ما لایروبی شدهاند یا خیر، پلها بررسی شدهاند یا نه و وضعیت آبنماها، بندهای خاکی و سایر سازههای مرتبط با کنترل و عبور آب چگونه است.
تعیین وظیفه برای دستگاههای اجرایی فارس در ستاد مدیریت بحران
مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس با اشاره به برنامهریزی ستاد مدیریت بحران برای دستگاههای مختلف استان گفت: در ستاد مدیریت بحران برای دستگاههای مختلف وظایف مشخصی تعیین میشود تا هر دستگاه متناسب با مسئولیت خود برای مواجهه با پیامدهای احتمالی این شرایط آماده باشد.
غلامی تأکید کرد: موضوع مهم دیگر، اطلاعرسانی به مردم است؛ به گونهای که این اطلاعرسانی باید تا آخرین رده ارتباطی و شغلی جامعه ادامه پیدا کند و گروههای هدف مختلف نیز به شکل تخصصی در جریان شرایط قرار گیرند.
وی ادامه داد: انجمنهای ورزشی، کشاورزان، هیئتهای روستایی، کسبه و سایر گروههای اجتماعی باید از طریق دستگاه مرتبط خود نسبت به شرایط احتمالی و اقدامات لازم آگاهی پیدا کنند و برای هر گروه نیز متناسب با نوع فعالیت آن برنامهریزی شود.
کشاورزان باید برای این شرایط جوی آماده باشند
مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس با اشاره به ضرورت آمادگی روستاهای مجاور رودخانهها و مسیرهای آب گفت: در برخی روستاها رودخانه و آبنما وجود دارد و باید از هماکنون برای شرایط بارندگی برنامهریزی شود.
غلامی افزود: در زمان بارندگی، دهیاریها، پاسگاه محل، بسیج و گروههای محلی باید در قالب یک تیم محلهای نسبت به کنترل مسیرها اقدام کنند و اجازه عبور خودروها از آبنماها را ندهند.
وی تصریح کرد: ممکن است فردی تصور کند خودرو متعلق به خودش است و میتواند با آن از آبنما عبور کند، اما در شرایط بحرانی، حفظ جان مردم در اولویت است و اجازه عبور از مسیرهای خطرناک داده نخواهد شد.
وی با بیان اینکه آمادگی در برابر پیامدهای النینو تنها به موضوع سیلاب محدود نمیشود، گفت: کشاورزان نیز باید برای شرایط مختلف جوی از جمله سرمازدگی و یخزدگی آماده باشند و برای حفاظت از محصولات کشاورزی و گلخانهها برنامهریزی کنند.
غلامی افزود: گستره آمادگیها بسیار وسیع است و اگر مردم بهدرستی در جریان شرایط قرار بگیرند و گروههای هدف نیز از طریق دستگاههای مرتبط آموزش و اطلاعرسانی مناسب دریافت کنند، میتوان از بسیاری از حوادث و خسارتها جلوگیری کرد.
هشدار به گروههای هدف پیش از وقوع بارش
مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس با اشاره به تجربه بارشهای شدید سال گذشته در لارستان گفت: در چنین شرایطی صرفاً اعلام هشدار عمومی کافی نیست، بلکه باید هشدار به گروه هدفی که در معرض خطر قرار دارد نیز منتقل شود.
وی ادامه داد: زمانی که اعلام میشود در یک منطقه بارش با شدت بالا پیشبینی شده است، اگر فردی باغی در نزدیکی رودخانه دارد، مجموعهای که مسئول اطلاعرسانی به آن گروه است باید به او اعلام کند که در آن روز از حضور در باغ خودداری کند.
غلامی تأکید کرد: اطلاعرسانی زمانی اثربخش است که به فردی که مستقیماً در معرض خطر قرار دارد برسد و او نیز بداند در شرایط هشدار دقیقاً چه اقدامی باید انجام دهد.
آمادگی فارس برای پدیدهای فراتر از مرزها
وی درباره گستره جغرافیایی اثرگذاری النینو نیز گفت: این پدیده از اقیانوس آرام شکل میگیرد، اما آثار آن محدود به همان منطقه نیست و میتواند کشورهای خاورمیانه و از جمله ایران را تحت تأثیر قرار دهد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس افزود: با توجه به قرار گرفتن ایران در فلات مرکزی، باید شرایط احتمالی ناشی از این پدیده را جدی گرفت و دستگاههای اجرایی و مردم از هماکنون برای سناریوهای مختلف آماده باشند.
غلامی با اشاره به نقش مدیریت شهری در این زمینه گفت: شیراز نیز به عنوان یکی از شهرهای مهم استان، در برنامههای آمادگی و هماهنگیهای مدیریت بحران قرار دارد و اقدامات لازم باید با همکاری دستگاههای مرتبط و مجموعه مدیریت شهری دنبال شود.
پاییز زودرس و بارشهای انفجاری در راه است
سیدقاسم حسینی مدیرکل هواشناسی فارس در گفتگو با خبرنگار مهر، با تشریح آخرین وضعیت شاخصهای اقلیمی، گفت:: پدیده گرمآبی که در علوم جوی و اقیانوسی بهعنوان یکی از دورپیوندهای اثرگذار شناخته میشود، میتواند الگوهای بارشی و دمایی مناطق مختلف جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
وی افزود: گرمآبی زمانی شکل میگیرد که دمای سطح اقیانوس آرام حارهای بیش از نیم درجه نسبت به میانگین بلندمدت افزایش پیدا کند و زمانی که این انحراف از ۲ درجه عبور کند، در رده گرمآبی نیرومند قرار میگیرد.
مدیرکل هواشناسی فارس با اشاره به دادههای مربوط به دمای سطح اقیانوس آرام گفت: بر اساس آخرین اطلاعات منتشرشده، در شرایط فعلی و تا اسفندماه سال جاری، وضعیت گرمآبی نیرومند در این منطقه حاکم خواهد بود.
حسینی با بیان اینکه آثار این پدیده در نقاط مختلف جهان یکسان نیست، ادامه داد: پیامدهای گرمآبی حتی در سالهای مختلف نیز میتواند متفاوت باشد و در ایران نیز تجربههای گذشته نشان داده است که این پدیده میتواند با تغییراتی در رژیم بارشی همراه شود.
وی اضافه کرد: در ۵۰ سال گذشته و پیش از سال ۱۴۰۵، سه دوره گرمآبی نیرومند را تجربه کردهایم که آثار آنها بر ایران متفاوت بوده است؛ با این حال در سالهای زراعی ۶۱-۶۲ و ۷۶-۷۸، جنوبغرب کشور از جمله استان فارس شاهد سالهایی پربارش و در عین حال پرمخاطره بوده است.
تغییر الگوی بارش؛ از زودبارشی تا بارشهای ناگهانی
مدیرکل هواشناسی فارس یکی از مهمترین پیامدهای قابل بررسی گرمآبی را تغییر در رژیم معمول بارش دانست و گفت: زودتر آغاز شدن بارشها، بارشهای انفجاری و ناگهانی، نامنظمی زمانی و مکانی بارش، موجهای سرما و گرما و حتی دورههای خشکسالی از جمله پیامدهایی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
حسینی با اشاره به شرایط متفاوت سال جاری اظهار کرد: آنچه گرمآبی نیرومند سال ۱۴۰۵ را نسبت به دورههای مشابه گذشته متمایز میکند، بالاتر بودن شاخص اندازهگیری آن است.
وی البته تأکید کرد: گرمآبی نیرومند به تنهایی نمیتواند تغییرات قابل ملاحظهای در بارش ایجاد کند و برای شکلگیری آثار مشخص اقلیمی، وضعیت سایر دورپیوندها نیز اهمیت دارد.
مدیرکل هواشناسی فارس افزود: دو قطبی اقیانوس هند و نوسان شبهدوسالانه از جمله دورپیوندهای دیگری هستند که باید در فاز مناسب قرار داشته باشند و امسال شرایط آنها نیز برای تقویت آثار این الگو فراهم است.
حسینی با اشاره به خروجی مدلهای فصلی چندمدلی بیان کرد: این مدلها به طور میانگین از حدود ۷۰ درصد صحت برخوردارند و بر اساس آخرین خروجی آنها، تحت تأثیر گرمآبی نیرومند، انتظار داریم بارشهای پاییزی در فارس زودتر از موعد معمول آغاز شود.
وی ادامه داد: از نظر میزان بارش نیز برای استان فارس بارشهای فرانرمال پیشبینی شده است و بر اساس این برآورد، از نیمه مهر تا نیمه آذرماه، بهویژه در ارتفاعات زاگرس، میزان بارش میتواند فراتر از نرمال باشد.
احتمال رگبار و تگرگ در پاییز فارس
مدیرکل هواشناسی فارس با اشاره به چشمانداز نیمه دوم پاییز و ابتدای زمستان گفت: برای بازه زمانی نیمه آذر تا نیمه بهمن، بارش در استان در محدوده نرمال پیشبینی شده است.
حسینی خاطرنشان کرد: نکته مهم در پیشبینی پاییز امسال، تنها افزایش میزان بارش نیست، بلکه زودتر آغاز شدن بارندگیها، افزایش احتمال بارشهای رگباری و تگرگ و همچنین پراکنش نامناسب زمانی و مکانی بارشهاست.
بر این اساس، اگرچه پیشبینیهای فصلی نمیتواند زمان و مکان دقیق رخدادهای بارشی را مشخص کند، اما مجموعه شاخصهای اقلیمی و خروجی مدلها ضرورت آمادگی در برابر بارشهای ناگهانی و مخاطرات ناشی از تغییر الگوی بارش در فارس را پررنگتر کرده است.
منبع: خبرگزرای مهر
