بررسی تصاویر مدارگرد شناسایی ماه ناسا نشان میدهد یک جرم آسمانی به اندازه یک ساختمان سه تا شش طبقه در فاصله زمانی بین ۱۱ آوریل تا ۲۲ مه ۲۰۲۴ با سطح ماه برخورد کرده و دهانهای به وجود آورده است که به گفته ناسا بزرگترین دهانه برخوردی ایجادشده در دوران معاصر منظومه شمسی محسوب میشود. به گزارش گروه ترجمه خبرگزاری برنا به نقل از انگجت، این برخورد در زمان وقوع بهصورت مستقیم مشاهده نشد، اما تصاویر ثبتشده توسط مدارگرد شناسایی ماه (Lunar Reconnaissance Orbiter یا LRO) اکنون امکان بررسی نتیجه آن را فراهم کرده است.
شناسایی دهانه جدید در تصاویر ناسا رابرت واگنر دانشمند ناسا در اکتبر ۲۰۲۵ هنگام بررسی تصاویری که دوربین زاویهباز مدارگرد LRO از سطح ماه ثبت کرده بود، متوجه تغییراتی در سطح این جرم آسمانی شد. واگنر با مقایسه تصاویر جدید و تصاویر پیشین از همان منطقه، وجود یک دهانه برخوردی جدید را تایید کرد. این دهانه در ادامه بهطور رسمی دهانه مکگچین (McGetchin crater) نامگذاری شد؛ نامی که به افتخار تام مکگچین دانشمند انتخاب شده است.
دهانه مکگچین در واقع نتیجه برخورد جرمی آسمانی با سطح ماه است که بر اساس برآوردهای دانشمندان اندازه آن در حدود یک ساختمان سه تا شش طبقه بوده است. بازه زمانی وقوع برخورد نیز بین ۱۱ آوریل و ۲۲ مه ۲۰۲۴ تعیین شده است. دهانهای جدید اما نه بزرگترین دهانه ماه اگرچه ناسا دهانه مکگچین را بزرگترین دهانه برخوردی دوران معاصر در منظومه شمسی معرفی کرده است این دهانه بزرگترین دهانه موجود روی ماه نیست. این عنوان به حوضه قطب جنوب آیتکن (South Pole-Aitken Basin) تعلق دارد که حدود ۱۶۰۰ کیلومتر معادل ۹۹۰ مایل قطر دارد.
این حوضه یکی از بزرگترین و قدیمیترین ساختارهای برخوردی شناختهشده در منظومه شمسی است. در مقابل بیشتر برخوردهای شهابسنگی و اجرام آسمانی با ماه بسیار کوچکتر هستند و بسیاری از دهانههای موجود روی سطح ماه نیز میلیاردها سال قدمت دارند. دهانه مکگچین حدود ۷۲۸ فوت، معادل ۲۲۲ متر، عرض و حدود ۱۴۱ فوت، معادل ۴۳ متر، عمق دارد. برآوردهای علمی نشان میدهد برخوردی با جرمی که بتواند دهانهای با چنین ابعادی ایجاد کند، بهطور میانگین تنها حدود یک بار در هر ۱۳۲ سال رخ میدهد.
به همین دلیل شناسایی و مطالعه این دهانه فرصت کمنظیری برای بررسی آثار یک برخورد نسبتا جدید با سطح ماه در اختیار دانشمندان قرار میدهد. تصاویر جدید از محل برخورد تصاویر منتشرشده از دهانه مکگچین با استفاده از دوربین زاویهباریک (Narrow-Angle Camera) مدارگرد شناسایی ماه ناسا ثبت شدهاند. این تصاویر در دسامبر ۲۰۲۵ زمانی که LRO بار دیگر از فراز محل برخورد عبور کرد تهیه شدند؛ یعنی چند ماه پس از آنکه واگنر برای نخستینبار تغییرات سطح ماه را در این منطقه شناسایی کرده بود.
از آنجا که چنین برخوردهایی بسیار نادر هستند دانشمندان انتظار دارند در آینده مطالعات بیشتری درباره دهانه مکگچین انجام شود. این دهانه میتواند اطلاعاتی درباره نحوه تغییر سطح ماه پس از برخورد اجرام آسمانی و همچنین ویژگیهای لایه سطحی آن در اختیار پژوهشگران قرار دهد. سطح اطراف دهانه پس از برخورد سردتر شده است یکی از نخستین مطالعات انجامشده درباره دهانه مکگچین نشان داده است که اثر این برخورد تنها به ایجاد یک حفره در سطح ماه محدود نشده است.
گروهی از دانشمندان که این دهانه را بررسی کردهاند دریافتند منطقهای در اطراف آن با وسعت حدود ۴ مایل، معادل ۶.۴ کیلومتر، در طول شب حدود ۱۶ درجه فارنهایت، معادل ۹ درجه سانتیگراد سردتر از مناطق اطراف است. پژوهشگران علت این کاهش دما را تغییر در ساختار رگولیت (Regolith)، یعنی لایه بالایی و سست سطح ماه میدانند. بر اساس یافتههای این گروه برخورد جرم آسمانی باعث برهم خوردن و جابهجایی رگولیت در منطقه شده است. این فرایند موجب شده این لایه از سطح ماه چگالی کمتری پیدا کند و در نتیجه توانایی آن برای حفظ گرما کاهش یابد.
اهمیت دهانه جدید برای مأموریتهای آینده ماه این تغییرات حرارتی میتواند برای ماموریتهای آینده ماه نیز اهمیت داشته باشد. ناسا اشاره کرده است که مناطق سردتر اطراف دهانههای تازه ایجادشده ممکن است بر نحوه تعامل چرخهای ماهنوردها با سطح ماه تاثیر بگذارند. ویژگیهای سطحی ایجادشده در نتیجه یک برخورد جدید میتواند شرایطی متفاوت از زمین معمولی اطراف ایجاد کند و این موضوع در طراحی و عملکرد وسایل نقلیه رباتیک مورد استفاده در مأموریتهای اکتشافی ماه اهمیت دارد. شناسایی دهانه مکگچین همچنین نمونهای از اهمیت تصاویر آرشیوی و پایش بلندمدت سطح ماه است.
مقایسه تصاویر ثبتشده در زمانهای مختلف به دانشمندان اجازه داده است تغییرات بسیار جدید سطح ماه را از ساختارهای قدیمیتر آن تشخیص دهند. با توجه به نادر بودن برخوردهایی در این ابعاد انتظار میرود دهانه مکگچین در سالهای آینده به موضوع مطالعات بیشتری درباره برخورد اجرام آسمانی، ویژگیهای رگولیت و تغییرات حرارتی سطح ماه تبدیل شود. انتهای پیام/
منبع: خبرگزرای برنا
