همزمان ستان سعودی و انصارالله و افزایش نگرانیها درباره سرایت بحران به دریای سرخ و مسیرهای انرژی، تلاشهای دیپلماتیک برای مهار تنشها وارد مرحله تازهای شده است؛ مرحلهای که در آن ایران، بهرغم تأکید تهران بر استقلال تصمیمگیری انصارالله، به یکی از طرفهای مهم رایزنیهای منطقهای تبدیل شده است. پس از آنکه عربستان برای مهار حملات حوثیها از چین کمک خواست و پکن نیز بنا بر گزارش رویترز از تهران خواست از نفوذ خود برای جلوگیری از گسترش درگیری استفاده کند، پاکستان نیز از ایران خواسته است برای متوقف کردن حملات انصارالله به عربستان تلاش کند.
در همین چارچوب، قاهره نیز تلاش میکند با گشودن کانالهای مذاکره با صنعا و تهران، از تشدید تنشها جلوگیری کند. سفر اخیر محمد بنسلمان به مصر و دیدار او با عبدالفتاح السیسی، در شرایطی انجام شد که ریاض با حملات فزاینده انصارالله و اختلال در مسیرهای دریای سرخ و زیرساختهای انرژی خود مواجه است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، مصر در حال آمادهسازی دور تازهای از رایزنیهای گسترده با طرفهای درگیر و بازیگران منطقهای است و هدف آن، دستکم در مرحله نخست، نه حلوفصل نهایی جنگ یمن بلکه مهار موج جدید تنشهاست.
اهمیت نقش ایران در این میان از آنجا ناشی میشود که هم چین و هم پاکستان، تهران را بهعنوان یکی از طرفهایی که میتواند در کاهش تنش با انصارالله نقش داشته باشد، مورد خطاب قرار دادهاند. فایننشالتایمز گزارش داده است که فرمانده ارتش پاکستان در رایزنیهای خود با مقامهای ایرانی خواستار کمک تهران برای توقف حملات حوثیها به عربستان شده و به تعهدات دفاعی اسلامآباد در قبال ریاض اشاره کرده است. با این حال، این تصور که تهران مستقیماً فرماندهی عملیات انصارالله را در اختیار دارد، با موضع رسمی ایران همخوان نیست.
مقامهای ایرانی بارها تأکید کردهاند که حوثیها مستقل از تهران تصمیم میگیرند. گزارش رویترز نیز در عین اشاره به درخواست چین از ایران، تأکید میکند که مشخص نیست تهران تا چه اندازه بتواند یا بخواهد بر تصمیمات انصارالله اثر بگذارد. سابقه طرح چهارمادهای ایران در عین حال، رایزنیهای کنونی درباره نقش ایران در مهار بحران یمن، در شرایطی انجام میشود که تهران پیش از این نیز یک چارچوب سیاسی برای پایان دادن به بحران این کشور ارائه کرده بود.
ایران در سال ۲۰۱۵ طرح چهارمادهای خود برای حل بحران یمن را مطرح کرد که بر برقراری آتشبس وتها از سوی دیگر در پی تشدید درگیریها میان عربستان سعودی و جنبش انصارالله یمن و همزمان با افزایش رایزنیهای دیپلماتیک برای مهار دامنه بحران، روزنامه لبنانی «الاخبار» مدعی شد محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی، پیشنهاد برقراری آتشبس دو هفتهای با انصارالله را ارائه کرده است. به نوشته این روزنامه، تماسهای فشرده ریاض با آمریکا، مصر، پاکستان و عمان طی روزهای گذشته در نهایت به پیشنهادی منجر شده که عربستان از طریق میانجی عمانی به انصارالله ارائه کرده است.
این پیشنهاد شامل برقراری آتشبس دو هفتهای و پس از آن آغاز مذاکرات مستقیم با رهبری جنبش برای رسیدگی به «خواستههای بشردوستانه» و دستیابی به توافقی جامع در پایان دوره آتشبس است. بر اساس گزارش الاخبار، ریاض همچنین آمادگی خود را برای لغو محاصره یمن و تسهیل ورود کمکهای بشردوستانه اعلام کرده است؛ با این حال، این روزنامه مدعی است که انصارالله به دلیل تأکید بر دستیابی به راهحلی نهایی و جامع برای درگیری، از این پیشنهاد استقبال نکرده است. این پیشنهاد در شرایطی مطرح شده که تحولات میدانی به تقویت موقعیت انصارالله در برخی جبههها انجامیده است.
نیروهای این جنبش در غرب یمن پیشرویهایی داشته و بخشهایی از ساحل دریای سرخ و مناطق نزدیک به بابالمندب را در اختیار گرفتهاند. همزمان، حملات موشکی و پهپادی به اهدافی در جنوب و غرب عربستان نیز ادامه داشته و شهرهایی مانند طائف، خمیسمشیط و ابها در معرض حملات قرار گرفتهاند. این تحولات، فشار امنیتی بر ریاض را افزایش داده و اهمیت مسیرهای دریایی در دریای سرخ و بابالمندب را بیش از گذشته برجسته کرده است. کانال ارتباطی انصارالله و کاخ سفید در همین حال، گزارشها از فعال شدن یک کانال ارتباطی میان واشنگتن و انصارالله حکایت دارد.
پنج منبع آگاه به رویترز گفتند مقامهای آمریکایی در پایان هفته گذشته در مسقط با نمایندگان انصارالله دیدار کردهاند. به گفته منابع، این نشست محرمانه تنها چند روز پس از عملیات گسترده انصارالله و عقبنشینی نیروهای تحت حمایت عربستان از بخشهایی از سواحل راهبردی دریای سرخ برگزار شد. سه منبع نیز گفتند این مذاکرات در ساختمان سفارت آمریکا در مسقط انجام شده و عمان نقش تسهیلکننده و هماهنگکننده آن را بر عهده داشته است. محور مهم این رایزنیها، وضعیت دریای سرخ و بابالمندب بوده است.
بر اساس گزارش رویترز، میانجی عمانی به طرفهای آمریکایی و سعودی اطلاع داده که انصارالله اعلام کرده اقدامات خود در بابالمندب و دریای سرخ را به عربستان و ترافیک دریایی مرتبط با این کشور محدود خواهد کرد و امنیت سایر کشتیرانیها را تضمین میکند. سه سناریوی پیشروی بحران با توجه به تحولات ذکرشده، سه سناریو را میتوان برای آینده تحولات میان حوثیها و عربستان در نظر گرفت. سناریوی نخست، ورود فعالتر میانجیها و حرکت تدریجی طرفین به سمت مذاکره است.
اهمیت حفظ عبور و مرور و امنیت کشتیرانی در تنگه بابالمندب، بهویژه با توجه به وضعیت تنگه هرمز، میتواند کشورهای مختلف را به تلاش برای جلوگیری از پیشرفت بیشتر درگیریها وادار کند. افزایش رایزنیهای دیپلماتیک از سوی عمان، مصر، پاکستان و چین و همچنین تماسهای آمریکا با انصارالله میتواند در همین چارچوب ارزیابی شود. در این سناریو، فشار بازیگران خارجی برای جلوگیری از اختلال در مسیرهای انرژی و تجارت جهانی، در کنار آمادگی احتمال یالمندب کشیده شود.
در چنین شرایطی، کشورهایی که از نظر امنیتی یا اقتصادی با عربستان، یمن یا مسیرهای دریایی منطقه ارتباط دارند، ممکن است بیش از گذشته درگیر بحران شوند. اهمیت این سناریو در آن است که همزمانی بحران بابالمندب با تحولات تنگه هرمز میتواند فشار مضاعفی بر مسیرهای انتقال انرژی و تجارت جهانی وارد کند و هزینههای اقتصادی و امنیتی درگیری را فراتر از مرزهای یمن و عربستان افزایش دهد. سناریوی سوم نیز میتواند باقی ماندن درگیری در سطحی محدود و فرسایشی باشد؛ به این معنا که نه تلاشهای دیپلماتیک به توافقی جامع منجر گردد و نه درگیریها به جنگی گسترده تبدیل شوند.
در این وضعیت، حملات محدود و متناوب میان نیروهای انصارالله و عربستان ادامه خواهد یافت، اما طرفین از عبور از خطوطی که میتواند به گسترش دامنه جنگ منجر شود، خودداری خواهند کرد. در چنین شرایطی، بحران ممکن است برای مدتی در قالب یک تنش پایدار ادامه پیدا کند؛ بهگونهای که همزمان با تداوم فشارهای نظامی و امنیتی، کانالهای میانجیگری عمان، مصر و سایر بازیگران نیز برای جلوگیری از تبدیل درگیریهای محدود به یک جنگ فراگیر فعال باقی بماند. انتهای پیام
منبع: خبرگزرای برنا
