باشگاه خبرنگاران جوان – نیریز در شرق استان فارس شهری است که تاریخ و طبیعت را در کنار هم جای داده و با مجموعهای از بناهای تاریخی، چشماندازهای کوهستانی، چشمهها و آبشارهای دیدنی، تصویری متفاوت از جاذبههای فارس پیش روی گردشگران میگذارد. این شهر برای مسافرانی که به دنبال مقصدی آرامتر و کمترشناختهشده هستند، میتواند فرصتی برای کشف گوشهای از میراث تاریخی و طبیعی ایران باشد. نیریز از شهرهای کهن فارس است و نام آن در منابع مربوط به دوران هخامنشی نیز مطرح شده است.
در گزارشهای گردشگری درباره این شهر، نام قدیمی آن "نایزی" عنوان شده و درباره ارتباط این نام با کارگاههای ساخت سلاح نیز توضیحاتی آمده است. البته درباره ریشه دقیق نام نیریز روایتهای مختلفی وجود دارد و نمیتوان همه این روایتها را قطعی دانست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، حضور آثار تاریخی متعدد در محدوده این شهرستان است. وجود تپههای باستانی، بناهای مذهبی و خانههای تاریخی نشان میدهد که نیریز تنها یک شهر با طبیعت دیدنی نیست و لایههای مختلفی از تاریخ ایران را در خود جای داده است.
یکی از این آثار، تل قلعه بدرآباد در بخش پشتکوه و نزدیک روستای دهچاه است که در سال ۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. چنین محوطههایی برای علاقهمندان به تاریخ اهمیت زیادی دارند، زیرا بخشی از گذشته سکونت و زندگی انسان در این منطقه را به نمایش میگذارند. مسجد جامع کبیر یکی از مهمترین دیدنیهای شهر وقتی صحبت از آثار تاریخی نیریز میشود، مسجد جامع کبیر یکی از نخستین بناهایی است که باید از آن نام برد. این مسجد از کهنترین بناهای مذهبی ایران به شمار میرود و در سال ۱۳۱۲ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است. معماری مسجد نیز برای بازدیدکنندگان جذاب است.
ایوان و برخی عناصر معماری آن ویژگیهایی دارند که پژوهشگران را به معماری دورههای پیش از اسلام و بهویژه دوره ساسانی مرتبط کرده است. مسجد در دورههای مختلف تاریخی نیز دستخوش تغییر و مرمت شده و همین موضوع باعث شده است که در ساختار آن بتوان نشانههایی از چند دوره تاریخی را مشاهده کرد. محراب و تزئینات گچبری مسجد از بخشهای شاخص آن است و بازدید از بنا فرصتی فراهم میکند تا گردشگر، تاریخ معماری ایران را نه در قالب کتاب و تصویر، بلکه در یک بنای واقعی تجربه کند. موزهای برای دوستداران خوشنویسی نیریز تنها برای علاقهمندان به معماری و آثار باستانی جذاب نیست.
این شهر یکی از مراکز مهم خوشنویسی ایران نیز به شمار میرود و موزه خط و کتابت نیریز یکی از جاذبههای فرهنگی آن است. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره این موزه، مجموعهای از نسخههای خطی، کتابهای قدیمی و آثار خوشنویسان در آن نگهداری میشود و آرامگاه میرزا احمد نیریزی، خوشنویس نامدار، نیز در مجموعه قرار دارد. این موزه میتواند برای کسانی که به تاریخ کتابت، خط و هنر ایرانی علاقه دارند، تجربهای متفاوت از سفر به نیریز ایجاد کند.
در واقع موزه خط و کتابت را میتوان بخشی از هویت فرهنگی شهر دانست که نشان میدهد نیریز علاوه بر طبیعت و آثار تاریخی، در حوزه هنرهای سنتی نیز پیشینه قابل توجهی دارد. آبشار تارم، طبیعت متفاوت نیریز یکی از شناخته شدهترین جاذبههای طبیعی نیریز، آبشار تارم است. این آبشار در دامنههای جنوبی شهر و در منطقهای کوهستانی قرار دارد و در فصلهای پربارش جلوه متفاوتی پیدا میکند. منابع محلی ارتفاع آبشار تارم را حدود ۱۱۵ متر اعلام کردهاند و آن را بلندترین آبشار فصلی خاورمیانه معرفی کردهاند.
آبشار در مسیر خود از میان باغها و طبیعت منطقه عبور میکند و در زمان پرآبی، آبشارهای کوچکتری نیز در اطراف آن شکل میگیرد. اطراف تارم تنها یک چشمانداز خشک و کوهستانی نیست. باغهای انجیر، بادام و گردو و پوشش گیاهی منطقه، منظرهای متفاوت ایجاد میکنند. بنابراین اگر زمان سفر درست انتخاب شود، بازدید از این منطقه میتواند یکی از بخشهای خاطرهانگیز سفر خانوادگی به نیریز باشد. دریاچههای بختگان و طشک، زیستگاه پرندگان طبیعت نیریز بدون اشاره به دریاچههای منطقه کامل نمیشود.
دریاچه بختگان و دریاچه طشک از مهمترین پهنههای آبی منطقه فارس هستند و بخشی از زیست بوم ارزشمند این محدوده را تشکیل میدهند. دریاچه طشک در محدوده شهرستان بختگان قرار دارد و جزایر کوچک آهکی از ویژگیهای طبیعی آن محسوب میشوند. جزیرههای نرگس و گنبان از جزایر شناختهشده این دریاچه هستند. این دریاچه در کنار بختگان و دیگر زیستبومهای منطقه، بخشی از مجموعه طبیعی پارک ملی بختگان را تشکیل میدهد. بختگان نیز از نظر پرندهنگری اهمیت دارد.
گونههایی مانند فلامینگو، درنا، غاز و برخی پرندگان آبزی در این زیستبوم دیده شدهاند و در فصلهای مناسب، حضور پرندگان مهاجر میتواند جلوه ویژهای به منطقه بدهد. البته سفر به چنین مناطقی نیازمند توجه به شرایط محیطزیست است. گردشگران باید از رها کردن زباله، نزدیک شدن به حیاتوحش و آسیب زدن به پوشش گیاهی خودداری کنند. طبیعت دریاچهها و تالابها بسیار حساس است و حفظ آن فقط بر عهده دستگاههای مسئول نیست. بهرام گور، سفر به قلمرو حیات وحش منطقه حفاظتشده بهرام گور یکی دیگر از جاذبههای مهم طبیعی پیرامون نیریز است.
این منطقه به دلیل وجود گونههای ارزشمند جانوری اهمیت دارد و نام آن با حفاظت از حیات وحش در استان فارس گره خورده است. در این منطقه گونههایی مانند گورخر ایرانی، هوبره و زاغ بور زیست دارند و همین تنوع جانوری، بهرام گور را به یکی از مناطق مهم طبیعی استان تبدیل کرده است. تماشای حیات وحش در چنین مناطقی البته با بازدید معمولی از یک پارک یا باغ تفاوت دارد. گردشگر باید فاصله ایمن با حیوانات را حفظ کند و از غذا دادن یا نزدیک شدن به آنها پرهیز داشته باشد. هدف از سفر به منطقه حفاظتشده، دیدن طبیعت در شرایط طبیعی آن است، نه تغییر دادن رفتار حیوانات.
روستاهایی برای فاصله گرفتن از شلوغی شهر نیریز برای کسانی که به سفرهای روستایی علاقه دارند نیز گزینههای قابل توجهی دارد. روستای دهمورد یکی از این مناطق است که در فاصلهای حدود ۸۵ کیلومتری نیریز قرار دارد و به دلیل طبیعت کوهستانی و چشمههایش مورد توجه گردشگران قرار گرفته است. در دهمورد علاوه بر طبیعت، آثاری مانند مسجد تاریخی زینبیه، آسیابهای سنگی قدیمی و امامزاده یوسف نیز وجود دارد. چشمه خونی و چشمه بناب از دیگر جاذبههای طبیعی این محدوده هستند. هرگان نیز از روستاهای قابل توجه منطقه است.
سرچشمه رودخانه پهنابه در محدوده این روستا قرار دارد و همین موضوع باعث شده است که هرگان در گذشته در تامین آب مورد نیاز کشاورزی نیریز نقش داشته باشد. پلنگان جایی برای طبیعتگردی خانوادگی منطقه پلنگان در جنوب شرقی نیریز قرار دارد و به دلیل وجود دره، باغهای انجیر و انار و پوشش گیاهی منطقه، یکی از نقاط طبیعی جذاب شهرستان محسوب میشود. در فصل بهار، رویش گلهای وحشی بهویژه شقایقها میتواند چهره این منطقه را تغییر دهد.
وجود امامزاده شاه یعقوب و برکهای منسوب به حضرت امام حسین(ع) نیز باعث شده است که این منطقه برای گردشگران با علایق مذهبی و فرهنگی نیز جذاب باشد. پلنگان حدود ۱۱ کیلومتری جنوب شرقی نیریز قرار دارد. بیدبخون، ترکیب درختان و چشمهها منطقه بیدبخون یا بخون نیز یکی دیگر از مقصدهای طبیعی اطراف نیریز است. در این منطقه میتوان درختان انجیر، ارژن، بادام کوهی و بادام را مشاهده کرد و چشمه یاقوتی نیز از جاذبههای شناختهشده آن است.
چنین مناطقی شاید امکانات گردشگری شهرهای بزرگ را نداشته باشند، اما برای کسانی که به دنبال هوای آزاد، طبیعت و فاصله گرفتن از زندگی پرسرعت شهری هستند، میتوانند انتخاب مناسبی باشند. دره پهنابه، مقصدی برای طبیعتگردی دره پهنابه در نزدیکی روستایی به همین نام قرار دارد و رودخانهای از میان آن عبور میکند. وجود جریان آب و آبشار در مسیر، محیطی سرسبز ایجاد کرده است و طبیعت اطراف در فصلهای مناسب جلوه بیشتری پیدا میکند.
این منطقه برای طبیعتگردی جذاب است اما همانند دیگر مناطق طبیعی نیریز، بهتر است گردشگران پیش از حرکت وضعیت مسیر، آبوهوا و شرایط دسترسی را بررسی کنند. سفر به مناطق کوهستانی و درهها بدون آمادگی میتواند برای خانوادهها بهخصوص کودکان و سالمندان دشوار باشد. نیریز، سفری برای دیدن چند چهره از فارس سفر به نیریز را نمیتوان تنها یک سفر تاریخی یا طبیعتگردی دانست.
این شهر مجموعهای از تجربههای مختلف از جمله ایستادن در برابر یک مسجد تاریخی و تماشای معماری چندصدساله گرفته تا قدم زدن در طبیعت، دیدن چشمهها و آبشارها و تماشای پرندگان در زیستبومهای اطراف را در اختیار مسافر میگذارد. در یک سو مسجد جامع کبیر و موزه خط و کتابت قرار دارند که بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی شهر را روایت میکنند و در سوی دیگر، آبشار تارم، دریاچههای بختگان و طشک، منطقه حفاظتشده بهرام گور، پلنگان، دهمورد و پهنابه قرار گرفتهاند.
این تنوع سبب شده است نیریز بتواند هم برای خانوادههایی که به سفرهای آرام علاقه دارند و هم برای علاقهمندان به تاریخ و طبیعت، مقصدی جذاب باشد. اگر قرار باشد سفر به نیریز به یک خاطره ماندگار تبدیل شود، بهتر است گردشگر تنها به یک جاذبه بسنده نکند. آشنایی با تاریخ شهر، بازدید از بناهای قدیمی، تجربه طبیعت و توجه به فرهنگ محلی میتواند تصویری کاملتر از این شهر تاریخی فارس به دست دهد، شهری که در سایه مقصدهای مشهور استان، هنوز بخشهایی از ظرفیت گردشگری خود را برای مسافران ناشناخته نگه داشته است. منبع: ایرنا
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
