جام جم آنلاین:آینده یک دانش آموز، گاهی از میان چند گزینه ساده روی یک برگه انتخاب رشته عبور میکند؛ گاهی در نمرهای که در امتحان نهایی ثبت میشود، رقم میخورد و گاهی در کارگاهی شکل میگیرد که یک دانشآموز برای نخستین بار در آن مهارتی را تجربه میکند. در این میان مدرسه فقط محل آموزش کتاب و برگزاری امتحان نیست؛ جایی است که مسیر آینده دانش آموزان نیز در آن شکل میگیرد. البته در سالهای اخیر مسأله هدایت تحصیلی و ضرورت ایجاد تناسب میان استعداد دانش آموزان و نیازهای جامعه را به یکی از موضوعات مهم نظام تعلیم و تربیت تبدیل کرده است.
از سوی دیگر، اگر قرار باشد مدرسه برای آینده آماده شود، نمیتوان از مهارتآموزی و فناوری غافل ماند و هنرستانها در این میان نقش مهمی دارند. در گفتوگویی اختصاصی با سیدمصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش، این مسائل و دغدغهها را بررسی کردهایم.
امتحانات نهایی همواره یکی از دغدغههای دانشآموزان و خانوادههاست. برای کاهش فشار و نگرانی ناشی از این امتحانات چه برنامهای دارید؟ بهطور کلی، همه امتحانات برای افراد دغدغه ایجاد میکنند؛ اما وقتی امتحانی بهصورت ملی و کشوری برگزار میشود، طبیعتا این دغدغه بیشتر است. دانشآموزان عزیز و خانوادهها میتوانند در طول سال تحصیلی، خود را برای این امتحانات آماده کنند و والدین نیز فرزندانشان را در این مسیر همراهی و آماده کنند. جای نگرانی وجود ندارد؛ چراکه سؤالاتی که طرح میشود، از محتوای کتابهای درسی است.
دانشآموزان میتوانند با آرامش کامل، آنچه را که در طول سال تحصیلی آموختهاند، در برگه امتحان خود پیاده کنند. امیدوارم روزی برسد که دانشآموزان ما با آرامش کامل بتوانند نسبت به ثبت نتایج ارزشیابی در کارنامه خود، اقدامات ارزشمندی را تجربه کنند. اما بهطور کلی، جای نگرانی نیست. از دوران بسیار قدیم، امتحانات نهایی وجود داشته و امروز نیز برگزار میشود. البته دانشآموزان در طول زندگی ممکن است آزمونهای مختلفی را تجربه کنند که یکی از آنها نیز امتحانات نهایی است.
اما در این میان انتخاب رشته به درستی انجام نمیشود چه باید کرد تا همه نخواهند پزشک شوند؟ هدایت تحصیلی حاصل و برآیند چهار مؤلفه است؛ علاقه، استعداد، نیاز جامعه و امکان اجرا. در همه نظامهای آموزشی دنیا نیز اینگونه نیست که اگر همه دانشآموزان بخواهند وارد یک رشته خاص شوند، این امکان برای همه آنها فراهم باشد. ممکن است فردی به یک رشته علاقه داشته باشد، اما استعداد لازم برای آن را نداشته باشد. ممکن است هم علاقه و هم استعداد داشته باشد، اما جامعه به آن رشته نیاز نداشته باشد یا امکان اجرای آن وجود نداشته باشد.
بر این اساس، تلاش وزارت آموزش و پرورش، توزیع متوازن دانشآموزان متناسب با همین چهار مولفه است. در طول این چند سال، میبینید که خروجی نظام تعلیم و تربیت، توزیع تقریباً متوازنی داشته است؛ اما داوطلبان کنکور ممکن است اعداد متفاوتی داشته باشند. برای مثال، ما میبینیم در جایی حدود ۲۴ درصد از خروجی دیپلمهای ما در رشته تجربی هستند، اما در میان داوطلبان کنکور، این رقم یکباره به حدود ۶۵ درصد میرسد. این اختلاف به چه دلیل است؟ بخشی از آن به انباشت کنکوریهای سالهای قبل و بخشی نیز به علاقهمندی به برخی رشتههای خاص مربوط میشود.
ما باید تلاش کنیم دانشآموزان در حوزهای قرار بگیرند که واقعا استعداد آن را دارند و البته کشور نیز به آن حوزه نیاز دارد. خوشبختانه شرایط خوبی در حوزه توسعه آموزشهای فنیوحرفهای و کاردانش ایجاد شده و در رشتههای ریاضی نیز اقدامات خوبی انجام شده است. توسعه آموزشهای مهارتی، توسعه آموزش ریاضی و استفاده از همه ظرفیتها، جزو اولویتهای ماست.
هدایت تحصیلی دانشآموزان در حال حاضر بر چه اساسی انجام میشود؟ در حال حاضر نظام تعلیم و تربیت در حال متوازنکردن این فرایند و هدایت تحصیلی است. امیدواریم سایر دستگاهها و البته اهرمهای بیرونی نیز به کمک بیایند تا شاهد هدایت تحصیلی بهتر دانشآموزان باشیم. هم اکنون برنامه هدایت تحصیلی فرایندی است. نظام جامع مشاوره و هدایت تحصیلی آماده شده و پروندههای تربیتی و تحصیلی دانشآموزان نیز در حال نهاییشدن است. در این فرایند، از دورههای بسیار پایینتر، بهتدریج هدایت تحصیلی دانشآموزان ساماندهی و دستهبندی و در نهایت پروندههای آنها تکمیل میشود.
یکی از مسیرهای مورد تأکید در هدایت تحصیلی، توسعه آموزشهای مهارتی و هنرستانهاست. برای تأمین و بهروزرسانی تجهیزات هنرستانها چه برنامهای دارید؟ مدرسه آینده، مدرسهای است که در آن روشهای تعلیم و تربیت نیز باید بهروز شود و بر کار گروهی خلاقانه، کار تیمی فعال و توجه به نقش الگویی معلم تاکید دارد. مهارتمحور و فناوریپایه از جمله ویژگیهای آن است. در هر دو حوزه نیز، بهویژه برای هنرستانها، روشهای مختلفی برای تجهیز وجود دارد.
یکی از این روشها، ابلاغ اعتبارات مرتبط با بودجه سنواتی است که حدود ۲۹۴ میلیارد تومان برای این موضوع اختصاص یافته و اخیراً نیز فرایند خرید تجهیزات برای هنرستانها در حال انجام است. روش دیگر، مشارکت خیرین در تجهیز هنرستانهاست. همچنین از ظرفیت طرح همنوا (طرحی برای جذب سریعتر دانش آموزان به بازار کار) با سازمان آموزش فنیوحرفهای کشور استفاده میکنیم.
یکی دیگر از روشها، استفاده از ظرفیت برونسپاری آموزشهای مهارتی است که در این زمینه از ظرفیت مؤسسات خدماتی، تولیدی و اقتصادی کشور، در قالب هنرستانهای جوار کارخانه و با هدف برونسپاری آموزشهای مهارتی، استفاده میکنیم. مجموعهای از روشها برای تأمین تجهیزات وجود دارد، اما قطعاً نیاز داریم که در این خصوص تلاش بیشتری انجام شود.
در کنار مسائل آموزشی و مهارتی، ورود دانشآموزان به دوره متوسطه نیز میتواند با تغییرات و چالشهای جدیدی همراه باشد. برای پیشگیری از آسیبهای احتمالی این دوره چه برنامهای دارید؟ وزارت آموزش و پرورش طرح «نماد» را تقریباً بهصورت هفتگی یا یک هفته در میان، با حضور مدیران کل آموزش و پرورش استانها برگزار میکند. محور اصلی این طرح، کاهش آسیبهای اجتماعی است. در این زمینه، یک برنامه منسجم سازمانی و وزارتی در حال اجراست و بخشی از پیگیریهای ما نیز در قالب طرح نماد و با هدف کاهش آسیبهای اجتماعی انجام میشود.
در این جلسات، پیشنهادها جمعآوری و راهکارهای مختلف ارائه میشود. همچنین بهصورت عملیاتی، با مناطق هدف در سراسر کشور گفتوگوهایی درباره ارتقای سطح آگاهی خانوادهها و کمک به دانشآموزانی که احیاناً در معرض آسیبهای جدیتری هستند، در حال انجام است. دانشآموزان در این طرح بهصورت فردبهفرد پایش میشوند و سامانه غربالگری نیز با استفاده از آیتمها و شاخصهای مشخص، این فرایند را انجام میدهد. البته گزارش دقیق مربوط به این فرایند نیز در اختیار اداره کل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش است.
منبع: جام جم آنلاین
