به گزارش خبرگزاری صداوسیما، سیدسجاد رضوی در نشست روز جهانی ایمنی بیمار با اشاره به پیچیدهتر شدن فرآیندهای ارائه خدمات سلامت اظهار کرد: هرچه خدمات درمانی گستردهتر، تخصصیتر و پیچیدهتر میشوند، احتمال بروز خطاهای پیچیده نیز افزایش مییابد بنابراین ضروری است نقاط پرخطر و حادثهخیز در فرآیندهای درمانی بهصورت مستمر شناسایی و پیش از تبدیل شدن به حادثه، اصلاح شوند.
وی افزود: همانگونه که در حوزه حملونقل، شناسایی و اصلاح نقاط حادثهخیز جادهای یکی از الزامات کاهش تصادفات است، در نظام سلامت نیز باید نقاط پرخطر فرآیندهای درمانی شناسایی، تحلیل و اصلاح شوند. معاون درمان وزارت بهداشت تصریح کرد: نمیتوان صرفاً پس از وقوع حادثه به دنبال علت گشت بلکه باید با رویکرد پیشگیرانه، خطرات بالقوه را پیش از آنکه به بیمار آسیب وارد کنند، مدیریت کرد. رضوی در ادامه گفت: نباید خطا را صرفاً به یک فرد نسبت داد و مسئله را در همان سطح متوقف کرد.
در بسیاری از موارد، خطای رخداده حاصل مجموعهای از عوامل و ضعفهای موجود در یک فرآیند است و اگر به جای فرد، سیستم را مورد بررسی قرار دهیم، میتوانیم ریشههای بروز خطا را شناسایی و از تکرار آن جلوگیری کنیم. وی ادامه داد: سیاستگذاران، مدیران اجرایی، دانشگاههای علوم پزشکی، رؤسای بیمارستانها و تمامی اعضای تیم سلامت، اعم از پزشک، پرستار، کارکنان آزمایشگاه، تصویربرداری و سایر گروههای حرفهای، در تأمین ایمنی بیمار مسئولیت دارند. در کنار این مجموعه، بیمار و خانواده او نیز باید بهعنوان یکی از ارکان فرآیند ایمنی مورد توجه قرار گیرند.
معاون درمان وزارت بهداشت، ارتقای سواد سلامت و مشارکت فعال بیماران را از الزامات مهم ایمنی بیمار دانست و اظهار کرد: بیمار باید درباره بیماری، روند درمان، خطرات احتمالی و علائمی که نیازمند اطلاعرسانی فوری به تیم درمان است، آگاهی کافی داشته باشد. به گفته وی، هرچه بیمار و خانواده او اطلاعات دقیقتری داشته باشند و بتوانند در فرآیند درمان مشارکت کنند، ظرفیت نظام سلامت برای شناسایی بهموقع خطرات و پیشگیری از خطا افزایش خواهد یافت.
آموزش بیمار و خانواده و تقویت مراقبت مستمر نیز میتواند نقش مهمی در پیشگیری از خطاهای مرتبط با دارو، مراقبت و درمان، چه در منزل و چه در مراکز درمانی داشته باشد. رضوی همچنین بر ضرورت آموزش مستمر و بهروزرسانی دانش کارکنان نظام سلامت تأکید کرد و گفت: آموزش پزشکان، پرستاران و سایر اعضای تیم درمان باید مستمر، هدفمند و مبتنی بر نیازهای واقعی محیط درمان باشد و اثربخشی این آموزشها نیز باید قابل اندازهگیری باشد. صرف برگزاری دوره آموزشی، تولید محتوا یا ارائه مطالب علمی، زمانی ارزشمند است که در نهایت به تغییر فرآیندها و کاهش خطاهای قابل پیشگیری منجر شود.
رضوی با اشاره به ضرورت استفاده از تمامی منابع اطلاعاتی برای شناسایی نقاط آسیبپذیر نظام درمان گفت: گاهی اطلاعات مربوط به یک حادثه از طریق فضای عمومی و رسانههای اجتماعی منتشر میشود و میتواند بهعنوان یک علامت هشدار مورد توجه قرار گیرد، اما آنچه باید در نظام سلامت تقویت شود، نظام رسمی ثبت، گزارش، تحلیل و پیگیری وقایع است تا هیچ حادثهای بدون بررسی و استخراج درسآموختهها باقی نماند.
معاون درمان وزارت بهداشت با تأکید بر اهمیت ارزیابی واقعی وضعیت ایمنی بیمار در مراکز درمانی گفت: بیمارستان محیطی پیچیده است و به دلیل تنوع فرآیندهای تشخیصی، درمانی و مراقبتی، همواره با مخاطرات متعددی مواجه است بنابراین باید سازوکارهایی وجود داشته باشد که احتمال بروز خطا را به حداقل برساند و در صورت وقوع حادثه نیز ضمن شناسایی علت، از تکرار آن جلوگیری شود. وی با تأکید بر اینکه اعتباربخشی باید به بهبود واقعی ایمنی منجر شود، اظهار کرد: اعتباربخشی نباید صرفاً به انجام فرآیندهای اداری و تکمیل چکلیستها محدود شود.
اگر در یک بیمارستان با وجود طی شدن فرآیندهای اعتباربخشی، خطای جدی رخ میدهد، باید بررسی شود که چه بخشی از فرآیند نیازمند بازنگری است و چه اقدام اصلاحی باید انجام شود. در نهایت، عملکرد اعتباربخشی باید در شاخصهای واقعی ایمنی بیمار و کاهش خطاهای قابل پیشگیری قابل مشاهده باشد. رضوی ظرفیت نظام شبکه و برنامه پزشک خانواده را نیز در ارتقای ایمنی و پیشگیری از خطا مهم دانست و گفت: ارتباط مستمر کارکنان حوزه بهداشت با خانوادهها و بیماران و اختصاص زمان کافی برای آموزش و پیگیری، ظرفیت مهمی برای پیشگیری از خطاهای قابل اجتناب ایجاد میکند.
آموزش بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن و ارائه آموزشهای دوران بارداری از جمله نمونههایی است که میتواند با افزایش آگاهی و مشارکت بیمار، از بروز بخشی از خطاهای قابل پیشگیری جلوگیری کند.
ایمنی بیمار باید به یک فرهنگ پایدار در تمامی سطوح نظام سلامت تبدیل شود رئیس مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی معاونت درمان وزارت بهداشت با تأکید بر اهمیت ایمنی بیمار در ارتقای کیفیت خدمات سلامت، گفت: توسعه کمی و کیفی خدمات بهداشتی و درمانی زمانی میتواند به رضایتمندی واقعی مردم منجر شود که همزمان با آن، ایمنی بیماران نیز بهصورت جدی و نظاممند مورد توجه قرار گیرد.
علیرضا عسکری در نشست گرامیداشت روز جهانی ایمنی بیمار اظهار کرد: ایمنی بیمار مجموعهای از فرهنگها، فرآیندها، رفتارها و محیطهایی است که باید به گونهای طراحی و مدیریت شوند که مخاطرات و آسیبهای قابل پیشگیری در فرآیند ارائه خدمات سلامت به حداقل برسند و در صورت وقوع، آثار آنها بر سرنوشت بیمار کاهش یابد.
وی با اشاره به اهمیت روزافزون ایمنی بیمار در نظامهای سلامت افزود: همزمان با گسترش خدمات بهداشتی و درمانی، باید ساماندهی جدی در حوزه ایمنی بیمار صورت گیرد چراکه توسعه خدمات به تنهایی نمیتواند به ارتقای مطلوب کیفیت و رضایتمندی مردم منجر شود و ایمنی بیمار باید به عنوان یکی از ارکان اصلی ارائه خدمات سلامت مورد توجه قرار گیرد.
رئیس مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی معاونت درمان با اشاره به قابل پیشگیری بودن بخش قابل توجهی از آسیبها و رویدادهای ناخواسته در فرآیند ارائه خدمات سلامت اظهار کرد: اتخاذ راهبردهای مناسب، آموزش، مدیریت خطر، اصلاح فرآیندها و استفاده از دادهها میتواند از بخش مهمی از این آسیبها جلوگیری کند. از این رو، ایمنی بیمار باید از ابعاد مختلف انسانی، اجتماعی، مدیریتی و اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.
عسکری تأکید کرد: گزارشدهی خطا نباید با هدف سرزنش یا مجازات افراد انجام شود بلکه باید ابزاری برای یادگیری سازمانی، شناسایی ریشههای خطا و اصلاح فرآیندها باشد. هرچه دادههای دقیقتری از رویدادهای ناخواسته در اختیار داشته باشیم، امکان تصمیمگیری مبتنی بر شواهد و طراحی مداخلات مؤثرتر نیز افزایش خواهد یافت.
وی شکلگیری فرهنگ سازمانی مناسب را از دیگر الزامات ارتقای ایمنی بیمار دانست و گفت: زمانی میتوان به ارتقای پایدار ایمنی بیمار امیدوار بود که مدیران ارشد، رؤسای بیمارستانها، معاونان، کادر درمان و تمامی کارکنان، ایمنی بیمار را به عنوان یک اولویت سازمانی بپذیرند و این نگاه در رفتار، فرآیندها و تصمیمگیریهای روزمره نهادینه شود.
رئیس مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی معاونت درمان ادامه داد: آموزشهای ایمنی باید متناسب با شرایط هر مرکز، نوع خدمات، جمعیت تحت پوشش و مخاطرات موجود طراحی شود و در کنار آن، مشارکت بیماران و خانوادهها نیز مورد توجه قرار گیرد. وی با تأکید بر اینکه بیمار نباید صرفاً دریافتکننده خدمت باشد، اظهار کرد: بیمار باید بتواند در فرآیند مراقبت مشارکت و درباره دارو، اقدامات درمانی و روند مراقبت سؤال کند.
افزایش سواد سلامت بیماران و خانوادهها، آموزش مستمر کارکنان، مشارکت بیمار، ایجاد محیط ایمن و تقویت فرآیندهای مراقبتی، از مؤلفههای اصلی شکلگیری بیمارستانهای دوستدار ایمنی بیمار است. عسکری با اشاره به محور روز جهانی ایمنی بیمار در سال ۲۰۲۶ با عنوان «مراقبت ایمن از بیماریهای غیرواگیر» گفت: بیماران مبتلا به بیماریهای غیرواگیر به دلیل طولانی بودن روند درمان، مراجعات متعدد، مصرف دارو و نیاز به مراقبت مستمر، در معرض مجموعهای از مخاطرات ایمنی قرار دارند و باید ایمنی در تمام مراحل پیشگیری، تشخیص، درمان و مراقبت طولانیمدت مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به نقش عوامل خارج از نظام سلامت در پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر خاطرنشان کرد: عواملی مانند مصرف دخانیات، تغذیه نامناسب، کمتحرکی و آلودگی هوا در شکلگیری و تشدید بسیاری از بیماریهای غیرواگیر نقش دارند و کنترل این عوامل نیازمند همکاری و حکمرانی بینبخشی است و نمیتوان مسئولیت آن را صرفاً متوجه وزارت بهداشت دانست.
رئیس مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی معاونت درمان با تأکید بر ضرورت ایجاد زنجیره منسجم مراقبت برای بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن گفت: ارائه خدمات ایمن به این بیماران نیازمند هماهنگی میان سطوح مختلف نظام سلامت، تشخیص زودهنگام، پیشگیری از خطرات، دسترسی ایمن به خدمات و استمرار مراقبت است.
وی در پایان تأکید کرد: هدف مشترک تمامی بخشهای نظام سلامت باید این باشد که بیماری که برای دریافت خدمات بهداشتی و درمانی مراجعه میکند، علاوه بر دریافت خدمت مؤثر، از ایمنی کافی در تمام مراحل مسیر مراقبت برخوردار باشد و هیچ خدمتی موجب آسیب قابل پیشگیری به او نشود.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما
