باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش – حسنپور، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی لرستان، با تشریح برنامههای مربوط به محور گردشگری خرمآباد، از طرحی سخن گفت که میتواند مجموعهای از مهمترین جاذبههای تاریخی، فرهنگی و طبیعی این شهر را در قالب یک مسیر منسجم به یکدیگر متصل کند. بر اساس توضیحات مدیرکل میراث فرهنگی لرستان، این مسیر پیشنهادی از ورودی قلعه تاریخی فلکالافلاک آغاز میشود؛ بنایی که بهعنوان یکی از شاخصترین نمادهای تاریخی خرمآباد، نقطه شروع مناسبی برای هدایت گردشگران به سمت دیگر ظرفیتهای فرهنگی و معماری شهر به شمار میرود.
گردشگر پس از بازدید از قلعه، در ادامه مسیر از خیابان دو آذر عبور کرده و به محدوده خیابان امام میرسد؛ محدودهای که در ادامه این طرح، قرار است با بناهای تاریخی و موزههای موجود، بخشی از تجربه گردشگری شهری خرمآباد را شکل دهد. خانه تاریخی آخوندابو و بافت دربطاهر در مسیر گردشگری خانه تاریخی آخوندابو، موزههای موجود و بافت تاریخی دربطاهر از جمله نقاطی هستند که در این محور گردشگری مورد توجه قرار گرفتهاند. این مسیر در ادامه به مقبرهها، سقاخانه و حمام گبر میرسد؛
مجموعهای از عناصر تاریخی که هرکدام بخشی از روایت معماری، فرهنگ و شیوه زندگی مردم خرمآباد در دورههای مختلف را در خود جای دادهاند. حسنپور با تأکید بر ضرورت ایجاد پیوستگی میان این جاذبهها، هدف طرح را صرفاً معرفی چند بنای تاریخی به گردشگران ندانست، بلکه بر شکلگیری یک محور گردشگری منسجم تأکید کرد؛ محوری که گردشگر بتواند در طول آن، تاریخ شهر را نه فقط در قالب بناهای منفرد، بلکه در ارتباط با بافت، معابر، فضاهای عمومی و زندگی سنتی مردم تجربه کند.
اتصال محور تاریخی به پل گپ و گرداب سنگی بر اساس طرح تشریحشده، مسیر گردشگری خرمآباد در ادامه به خیابان حافظ و پل گپ متصل خواهد شد و سپس جاذبههایی همچون گرداب سنگی و گرداب بردینه را در بر میگیرد. اتصال این نقاط به یکدیگر، ظرفیت آن را دارد که محدودههای تاریخی و طبیعی شهر را در یک شبکه گردشگری واحد قرار دهد؛ شبکهای که در آن، گردشگر بتواند با طی مسیری پیوسته، از آثار تاریخی و معماری شهری به جاذبههای طبیعی و فضاهای فرهنگی برسد. این نگاه، با رویکردی فراتر از بازدیدهای پراکنده از بناهای تاریخی، بر طراحی تجربهای یکپارچه از شهر استوار است؛
تجربهای که در آن، تاریخ، معماری، فرهنگ، طبیعت و زندگی روزمره در کنار هم قرار میگیرند. هشدار درباره تخریب بافت تاریخی؛ توسعه شهری نباید به حذف هویت شهر منجر شود در بخش دیگری از این گفتوگو، مدیرکل میراث فرهنگی لرستان نسبت به پیامدهای برخی اقدامات عمرانی در بافت تاریخی خرمآباد هشدار داد و تخریب بناهای تاریخی را از چالشهای مهم پیش روی این محدوده عنوان کرد.
حسنپور با اشاره به تخریبهایی که در سالهای گذشته در خیابان ۱۷ شهریور و خیابان حافظ انجام شده است، گفت: بافت تاریخی هر شهر نشاندهنده تاریخ زیست و هویت آن شهر است و تخریب یک بنای تاریخی میتواند زمینهساز تخریب زنجیرهای سایر بناها شود. او با انتقاد از اجرای برخی طرحهای عمرانی بدون برنامه جامع اظهار کرد: در خیابان ۱۷ شهریور، به بهانه تعریض، خانههای تاریخی و مغازههای قدیمی تخریب شدند، اما نتیجه نهایی، به گفته او، نه تعریض مؤثر خیابان، بلکه ایجاد مشکلات تازه در بافت تاریخی بوده است.
مدیرکل میراث فرهنگی لرستان همچنین درباره خیابان حافظ گفت: حدود هشت سال پیش، بخشهایی از مرکز بافت تاریخی خرمآباد بدون طرح و برنامه مناسب تخریب شد و اکنون این محدوده با مشکلاتی از جمله نازیبایی و گرههای ترافیکی مواجه است. توسعه شهری و حفاظت از میراث؛
دو مسیر جدا از هم نیستند حسنپور با تأکید بر اینکه میراث فرهنگی و توسعه شهری نباید در تقابل با یکدیگر قرار گیرند، اظهار کرد: «ما هم مدافع آثار باستانی و هم پیشرو در بحث توسعه شهر و گردشگری هستیم.» او تأکید کرد که توسعه شهری باید در کنار حفاظت از میراث تاریخی انجام شود و برنامهریزی برای آینده شهر نباید به قیمت از بین رفتن نشانههای تاریخی و هویتی آن تمام شود. از نگاه مطرحشده در این برنامه، بافت تاریخی خرمآباد تنها مجموعهای از ساختمانهای قدیمی نیست؛
بلکه بخشی از هویت شهری و روایت زندگی اجتماعی مردم است که حفظ آن میتواند در تقویت گردشگری فرهنگی و ایجاد جذابیت بیشتر برای گردشگران نقش داشته باشد. پایان خیابانهای خودرومحور؛ ضرورت توجه به پیادهراه و زیرساخت گردشگری مدیرکل میراث فرهنگی لرستان با اشاره به ضرورت توجه به مقیاس انسانی در بافت تاریخی گفت: راهکار توسعه این محدودهها صرفاً تعریض خیابان برای عبور خودرو نیست، بلکه باید پارکینگ، مسیرهای پیاده و زیرساختهای گردشگری نیز همزمان در نظر گرفته شود. بر این اساس، ساماندهی بافت تاریخی نیازمند نگاهی چندوجهی است؛
نگاهی که در آن، دسترسی مناسب گردشگران، حفظ ساختار تاریخی معابر، ایجاد فضاهای پیادهمحور و تأمین زیرساختهای مورد نیاز شهروندان در کنار هم دیده شود. توجه به این موضوع، بهویژه در محدودههایی که قرار است به محور گردشگری تبدیل شوند، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چراکه موفقیت چنین طرحهایی تنها به مرمت یا معرفی بناها وابسته نیست و کیفیت محیط شهری، امکان پیادهروی و دسترسی به خدمات نیز در تجربه گردشگر تأثیرگذار خواهد بود شهردار بافت تاریخی؛
حلقه مفقوده مدیریت میراث خرمآباد یکی دیگر از موضوعات مطرحشده در این گفتوگو، ضرورت ایجاد مدیریت مشخص و مستقل برای بافت تاریخی خرمآباد بود. حسنپور با اشاره به تجربه بروجرد گفت: این شهر با همکاری شهردار بافت تاریخی و مدیریت شهری، در حال اجرای اقدامات گسترده برای ساماندهی بافت تاریخی است. او افزود: در خرمآباد نیز واحد بازآفرینی شهری فعالیت خود را آغاز کرده، اما برای پیشبرد مؤثر طرحها، وجود یک شهردار بافت تاریخی، اعتبار مشخص و مسئولیت روشن ضروری است.
به گفته مدیرکل میراث فرهنگی لرستان، مدیریت بافت تاریخی نیازمند سازوکاری است که بتواند میان دستگاههای مختلف هماهنگی ایجاد کند و مسئولیت اجرای برنامههای ساماندهی، حفاظت و توسعه این محدوده را بهصورت مشخص بر عهده بگیرد. اعتبارات مشترک؛ شرط پیشبرد ساماندهی بافت تاریخی حسنپور با اشاره به محدودیت اعتبارات میراث فرهنگی خاطرنشان کرد: اعتبار این مجموعه بهتنهایی برای ساماندهی کامل بافت تاریخی کافی نیست و لازم است اعتبارات شهرداری و سایر دستگاهها نیز در کنار آن قرار گیرد.
این موضوع، ضرورت همکاری میان دستگاههای اجرایی، مدیریت شهری و نهادهای مرتبط با میراث فرهنگی را برجسته میکند؛ همکاریای که میتواند در تأمین منابع مالی، اجرای طرحهای عمرانی، بهسازی معابر، ایجاد زیرساختهای گردشگری و حفاظت از بناهای تاریخی نقش داشته باشد. در چنین شرایطی، محور گردشگری پیشنهادی خرمآباد تنها یک طرح برای معرفی جاذبههای تاریخی نیست، بلکه برنامهای است که تحقق آن به هماهنگی میان حفاظت از میراث، مدیریت شهری و توسعه زیرساختهای گردشگری وابسته خواهد بود.
خرمآباد در انتظار تصمیمهای تازه برای بافت تاریخی طرح محور گردشگری خرمآباد، از قلعه فلکالافلاک تا مجموعهای از خانههای تاریخی، موزهها، حمامها، بافت سنتی، پل گپ و گردابهای تاریخی، چشماندازی برای پیوند ظرفیتهای پراکنده این شهر ترسیم میکند. با این حال، هشدارهای مطرحشده درباره تخریب بناهای تاریخی و نبود مدیریت مستقل و اعتبار مشخص برای بافت تاریخی، نشان میدهد که حفاظت و ساماندهی این محدوده همچنان از مسائل مهم پیش روی مدیریت شهری و میراث فرهنگی لرستان است.
اکنون، تحقق چنین محوری نیازمند برنامهریزی جامع، هماهنگی میان دستگاهها، تأمین منابع مالی و توجه همزمان به نیازهای شهروندان و گردشگران است؛ مسیری که میتواند در صورت اجرای منسجم، ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی خرمآباد را به تجربهای پیوسته و ماندگار برای گردشگران تبدیل کند.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
