جام جم آنلاین: طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع، سالها است که نامش دهان به دهان در نظام سلامت میچرخد و با وجود اینکه امروز، در بیش از ۶۰ شهرستان کشور به مرحله اجرا رسیده، اما تا رسیدن به نقطه مطلوب و سراسری شدنش، همچنان راهی چشمگیر در پیش دارد. این در حالی است که در تازهترین اتفاق، سازمان برنامه و بودجه، از تضمین اعتبارات طرح پزشک خانواده خبر داده است. اتفاقی که به نظر میرسد باز هم نمیتواند چیزی از بار نگرانیها، نسبت به مهمترین طرح سلامت کشور را کاهش بدهد؛
چرا که به عقیده کارشناسان، تزریق اعتبار روی کاغذ، بهتنهایی چارهساز چالشهای عمیق حوزه سلامت نخواهد بود. موضوعی که دکتر سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی هم در گفتوگو با جامجم آن را تایید میکند و از برخی موانع ساختاری، بدهیهای انباشته و البته برخی ضرورتهای لازم به عنوان پیششرط تحقق نهایی این طرح عظیم نام میبرد.
سازمان برنامه و بودجه اعلام کرده که تأمین اعتبار پزشک خانواده را تضمین میکند. به نظر شما این تصمیم چه تأثیری در روند اجرای طرح خواهد داشت؟ واقعیت این است که هفته آینده با در جلسهای مشترک با وزیر بهداشت، ورود جدی به ارزیابی عملکرد این وزارتخانه در اجرای طرح پزشک خانواده خواهیم داشت؛ اما آنچه روشن به نظر میرسد این است که نمیتوان صرفاً با اتکا به اعلام سازمان برنامه و بودجه نتیجه گرفت که تمام موانع برطرف شده و دیگر طرح به صورت سراسری اجرا میشود. باید باور کنیم که دو عبارت «اعتبار دیدهشده» با «تخصیصیافته»، فاصله زیادی دارد و خود وزارت بهداشت باید این تخصیص ۱۰۰ درصدی را تأیید کند.
به نظر شما طرح پزشک خانواده، برای اجرایی شدن سراسری، به چه مسائل دیگری نیاز دارد؟ ارزیابی کارشناسان نشان میدهد زیرساختهای فیزیکی، تجهیزاتی و انسانی در سطح خانههای بهداشت و مراکز جامع سلامت هنوز مهیای اجرای صد در صدی این طرح نیست. شخصا معتقدم که عالیترین مرجع قضاوت در این زمینه، خود کادر بهداشت و درمان هستند؛ وقتی در برخی بیمارستانها کارانهها بیش از یک سال عقب افتاده و هنوز پزشک و تجهیزات کافی در خانههای بهداشت مستقر نشده، بنابراین نمیتوان از آمادگی کامل سخن گفت. از طرف دیگر، سازمان غذا و دارو نیز در این میان باید نقش خود را ایفا کند؛
چنانکه افزایش بیرویه قیمت دارو و تجهیزات پزشکی بار مالی طرح را بسیار فراتر از برآوردهای اولیه برده است.
یعنی به غیر از مسئله اعتبارات اولیه، چالشهای زیربناییتر در کجاست؟ یکی از اساسیترین مسئلهها، فرهنگسازی است؛ موضوع این است که آیا ما توانستهایم مردم را با سازوکار نظام ارجاع و جایگاه پزشک خانواده آشنا کنیم؟ به باور من هنوز این اتفاق نیفتاده است. مسئله دوم، ارتقای ظرفیت خدمات در سطوح یک، دو و سه، یعنی خانههای بهداشت، مراکز جامع سلامت و بیمارستانها است. ما هنوز در جذب پزشک و متخصص در سراسر کشور با چالش مواجه هستیم. پزشک خانواده قرار بود ظرفیتی برای عقد قرارداد با متخصصان باشد، اما با مطالبات انباشته و کارانههای معوق، انگیزه کادر درمان کاهش یافته است.
به بحث بدهیها اشاره کردید؛ این منابع جدیدی که سازمان برنامه و بودجه میگوید، تا چه حد میتوانند گرهگشا باشند؟ مشکل این است که هر اعتباری هم که تزریق شود، صرف تسویه بدهیهای گذشته میشود و چراغ راه آینده نخواهد بود. همین حالا در ۶۴ شهرستانی که طرح در آنها اجرا میشود، شبکههای بهداشت، بدهیهای سنگینی دارند؛ از جمله بیش از یک همت بدهی به بازار بابت اقلام اساسی، مواد مصرفی و غذای بیمارستانها است. در واقع به نظر میرسد که اثر تورم و بدهیهای معوق گذشته دیده نشده است؛
بنابراین پول تخصیصیافته در چاله بدهیهای قبلی گم میشود و تغییری در کیفیت خدمات ایجاد نخواهد کرد. در نتیجه، هر اعتباری هم که تزریق شود، صرف بدهیهای قبلی میشود و نمیتواند گرهای از کار فردا بگشاید یا چراغ راه جدیدی روشن کند.
نقش سازمانهای بیمهگر در این زنجیره چه است؟ بیمهها ضلع دوم این معادلهاند. در واقع سازمان برنامه و بودجه تنها بخشی از پازل برای اجرای طرح پزشک خانواده است؛ طرف دیگر بیمهها هستند که در حال حاضر توان پرداخت مابهالتفاوت هزینهها را ندارند و عملاً دم از ناترازی و ورشکستگی میزنند. طبق سیاستهای کلی ابلاغی، سهم پرداخت از جیب مردم در هزینههای سلامت، باید به ۳۰ تا ۳۵ درصد میرسید، اما امروز بررسیها نشان میدهد نزدیک به ۸۰ درصد هزینههای درمان روی دوش مردم قرار دارد. با این شرایط، فرقی نمیکند طرح پزشک خانواده به چه شکل اجرا شود؛
هدف اصلی که حفاظت مالی از بیمار است محقق نشده است. جالب است بدانید که یکی از نقدهای جدی ما به همین حوزه است. رئیسجمهور محترم تأکید داشتند که در نظام سلامت، همه باید سر یک سفره بنشینیم، اما متأسفانه امروز کسانی برای نظام سلامت تصمیم میگیرند که خودشان از بهترین پوششهای بیمه تکمیلی برخوردارند. طبیعی است که کسانی که دغدغه هزینههای کمرشکن درمان را حس نمیکنند، چطور میتوانند نظام تصمیمگیری و اجرا را بهگونهای مدیریت کنند که دغدغه اصلی بیمار نیازمند حل شود؟
با این اوصاف، آینده طرح پزشک خانواده را چگونه ارزیابی میکنید؟ پیشبرد طرح، در حال پیگیری است، اما ما در مجلس معتقدیم باید گزارشی کاملاً شفاف و واقعی از ارزیابی عملکرد طرح به رئیسجمهور ارائه شود. تا زمانی که منابع جدیدی متناسب با واقعیت تورم و هزینهها تعریف نشود، پزشک خانواده تنها به تغییر مسیر بیمار تا رسیدن به بیمارستان محدود میشود؛ مسیری جدید که هنوز هیچ باری از دوش مردم برنمیدارد.
منبع: جام جم آنلاین
