محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، با اشاره به مواضع متناقض رئیسجمهور آمریکا تأکید کرد تا زمانی که شروط ایران محقق نشود، «هیچ مذاکرهای در کار نخواهد بود.» این موضع در شرایطی اعلام شده که اختلال در تردد کشتیها از تنگههرمز و جهش قیمت نفت و حملات یمن به خط لوله و زیرساختهای سعودی، فشارهای تازهای را بر آمریکا و اقتصاد جهانی وارد کرده است.
بازی جدید ترامپ با کارت مذاکرهدونالد ترامپ بار دیگر در شبکه اجتماعی خود تلاش کرده فضای جنگ و تنش با ایران را به سمت زمین مذاکره بکشاند اما اینبار پاسخ تهران نه از جنس استقبال از «پیشنهاد گفتوگو» بلکه هشداری روشن درباره تغییر معادلات منطقهای است. ترامپ در پیامهای اخیر خود ضمن تکرار ادعاهایش درباره وضعیت ایران، از آمادگی برای توافق و گفتوگو سخن گفته است.
او همزمان تلاش کرده این تصویر را ایجاد کند که ایران خواهان توافق است و واشنگتن همچنان دست بالا را در تحولات دارد اما آنچه در این میان اهمیت دارد، فاصله قابل توجه میان لحن ترامپ و واقعیتهای میدانی است؛ واقعیتی که اکنون بیش از هر چیز در بازار انرژی و وضعیت تردد کشتیها در آبراههای منطقه خود را نشان میدهد. در همین شرایط بود که سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در واکنش به مواضع اخیر ترامپ نوشت: «با سیگنالهای متناقض رئیسجمهور آمریکا حواستان پرت نشود؛
از مذاکره نمیکنیم تا برای گفتوگو آمادهایم.» رضایی در ادامه تأکید کرد: «معادلات مربوط به نفت و تنگهها تغییر کرده است. دست و پا زدن برای کنترل تبعات، جلوی آنچه در راه است را نخواهد گرفت.» او در نهایت تکلیف موضوع مذاکره را نیز صریح اعلام کرد: «تا زمانی که شروط ایران محقق نشود، هیچ مذاکرهای در کار نخواهد بود. تمام.» واشنگتن بهدنبال مدیریت تبعاتبخش مهم این پیام، اشاره مستقیم به «نفت و تنگهها» است؛ دو مؤلفهای که اکنون به یکی از مهمترین نقاط آسیبپذیری آمریکا و متحدانش در منطقه تبدیل شدهاند.
گزارشهای منتشرشده در روز سهشنبه نشان میدهد تردد کشتیها از تنگههرمز بهشدت کاهش یافته است. براساس دادههای کپلر که رویترز به آن استناد کرده، تنها چهار کشتی حامل کالا روز دوشنبه از هرمز عبور کردهاند؛ در حالیکه میانگین پیش از جنگ حدود ۱۲۵ عبور روزانه بوده است. این اتفاق صرفا یک تحول دریایی نیست. تنگههرمز یکی از شریانهای اصلی انرژی جهان است و هرگونه اختلال پایدار در آن، مستقیما بر قیمت نفت، هزینه حملونقل، تورم و در نهایت اقتصاد کشورهای غربی اثر میگذارد.
همزمان، قیمت نفت برنت به محدوده بالای ۱۰۷ دلار رسیده و نفت آمریکا نیز بالای ۱۰۳ دلار معامله شده است؛ وضعیتی که فشار بر مصرفکنندگان آمریکایی و دولت ترامپ را افزایش میدهد.از این منظر، سخنان ترامپ درباره مذاکره را میتوان تلاشی برای مدیریت همین تبعات نیز ارزیابی کرد؛ بهویژه آنکه هرچه بحران انرژی طولانیتر شود، هزینه سیاسی آن برای دولت آمریکا افزایش خواهد یافت. مذاکره؛
از امتیاز آمریکا تا مطالبه ایراندر چنین شرایطی، تهران تلاش میکند اجازه ندهد واشنگتن با تغییر ادبیات، زمین بازی را تغییر دهد.ترامپ در ماههای گذشته بارها از مذاکره و توافق سخن گفته و در مقاطع مختلف نیز تهدید به تشدید فشار نظامی کرده است. اکنون نیز همان الگوی رفتاری دیده میشود: از یکسو نمایش قدرت و ادعای برتری و از سوی دیگر ارسال پیامهایی درباره آمادگی برای گفتوگو. منطق ایران آن است که اگر آمریکا مذاکره میخواهد، ابتدا باید شرایطی را که ایران تعیین کرده، محقق کند.این تغییر در معادله اهمیت زیادی دارد.
در روایت مطلوب واشنگتن، آمریکا فشار وارد میکند، ایران تحت فشار قرار میگیرد و در نهایت برای مذاکره پای میز میآید. اما ایران اکنون میگوید فشار نظامی و اقتصادی نهتنها الزاما به مذاکره منجر نشده، بلکه در صورت ادامه فشار، میتواند هزینههای بیشتری برای طرف مقابل ایجاد کند.به همین دلیل، عبارت «هیچ مذاکرهای در کار نخواهد بود. تمام» این است که تهران حاضر نیست مذاکره را به ابزار مدیریت بحران برای واشنگتن تبدیل کند. هرمز؛
برگ برندهای که نمیتوان نادیده گرفتنکته کلیدی دیگر در پیام دبیر شورای عالی امنیت ملی، اشاره به «تغییر معادلات نفت و تنگهها» است.در سالهای گذشته، آمریکا و متحدانش تلاش کردهاند امنیت انرژی و امنیت خطوط کشتیرانی را مسألهای جدا از مناقشه سیاسی با ایران معرفی کنند؛ گویی میتوان فشار حداکثری بر تهران اعمال کرد اما انتظار داشت شریانهای انرژی منطقه همچنان بدون هزینه برای غرب فعال باقی بمانند. تحولات اخیر نشان داده این فرض دیگر بهسادگی قابل حفظ نیست.
کاهش شدید تردد در هرمز در کنار اختلال در سایر مسیرهای راهبردی انرژی، نشان میدهد بحران دیگر صرفا در میدان نظامی یا دیپلماتیک محدود نمانده است. اکنون آثار آن به بازار جهانی انرژی رسیده است.در چنین شرایطی، تلاش ترامپ برای آرام کردن فضا و باز کردن پنجره مذاکره، میتواند نشانهای از نگرانی واشنگتن نسبت به امتداد یافتن این روند باشد. واشنگتن میخواهد پیام «ترامپ آماده توافق است» برجسته شود؛ تهران میخواهد این روایت را با یک گزاره ساده خنثی کند: آمادگی آمریکا برای مذاکره، بدون تغییر رفتار آمریکا، ارزش سیاسی ندارد.
بازی هنوز تمام نشده استتحولات امروز نشان میدهد بحران وارد مرحلهای شده که دیگر صرفا با بیانیههای سیاسی قابل مدیریت نیست. بازار نفت واکنش نشان داده، تردد دریایی در هرمز کاهش یافته و فشار بر مسیرهای جایگزین انرژی افزایش پیدا کرده است. در چنین شرایطی، واشنگتن ممکن است همچنان تلاش کند با سیگنالهای سیاسی و رسانهای فضای بازار و افکار عمومی را مدیریت کند اما پیام تهران این است که این سیگنالها نباید با تغییر واقعی در معادله اشتباه گرفته شوند.ترامپ اگر واقعا خواهان مذاکره است، از نگاه تهران مسیر آن از توییت و پیام رسانهای نمیگذرد؛
بلکه از تحقق شروط ایران میگذرد.و این پیام شاید مهمترین پاسخ دبیر شورای عالی امنیت ملی باشد که ایران قرار نیست صرفا بهدلیل آنکه رئیسجمهور آمریکا از «گفتوگو» سخن گفته، از اهرمهایی که در اختیار دارد، عقب بنشیند. ترامپ میتواند توییت بزند اما معادلات میدان با توییت تغییر نمیکند.
منبع: جام جم آنلاین
