نازا که با صحنههای دلخراش و مستندگونه خود جایزه ویژه هیات داوران جشنواره بینالمللی فیلم ونیز را از آن خود کرد، زمان نمایش در جشنواره با تشویق غیرمنتظره و استثنایی 25 دقیقهای تماشاگران و منتقدان روبهرو شد. به گفته اهل فن، چنین استقبالی از یک فیلم سینمایی در جشنوارههای بینالمللی حکم یک استثنا را دارد و نشان میدهد جامعه جهانی همچنان هم نسبت به موضوع فلسطین و جنایات نظامیان و ارتش اسرائیل در غزه حساس است و به محکومیت جنایات ارتش متجاوز اسرائیل میپردازد.
همراهی با کشتهشدگان غیرنظامی نازا را جاناتان گریزر، برنامهساز سرشناس انگلیسی با کمک نشریه گاردین تهیه کرده و دو کارگردان آن یووال آبراهام و ریچل سور هستند که به احتمال بسیار زیاد تابعیت آنها به دنبال اکران عمومی این فیلم لغو خواهد شد. مستند نازا به بررسی یک سامانه مبتنی بر هوشمصنوعی میپردازد که ارتش اسرائیل از آن برای انجام حملات در غزه استفاده کرده و میکند. نام فیلم مخفف اصطلاحی است که ارتش اسرائیل برای اشاره به تعداد غیرنظامیانی که در جریان حملات هوایی هواپیماهای اسرائیلی کشته میشوند، به کار گرفته میشود.
منتقدان سینمایی به این نکته اشاره میکنند که سور و آبراهام قبل از این با همراهی و کمک دو فیلمساز فلسطینی (حمدان بلال و باسیل آدرا) مستند افشاگرانه «سرزمینی نیست» را کارگردانی کردهاند که سال 2024 توانست جایزه اسکار بهترین فیلم مستند را از آن خود کند. در همان زمان هم دولتمردان اسرائیلی این دو فیلمساز را تهدید به اخراج از اسرائیل و لغو تابعیت آنها کردند. دومین نمایش گسترده عمومی نازا اواخر ماه سپتامبر و در جریان برگزاری جشنواره بینالمللی فیلم نیویورک خواهد بود.
خط اصلی داستان مستند 80 دقیقهای در ارتباط با کشتار جمعی اهالی غزه توسط نیروهای نظامی اسرائیل است که شامل صحنههای مستند از قتلعامها، مصاحبه با برخی از اعضای ارتش اسرائیل (که نام و چهرهشان مخفی مانده است) و صحبت با گروهی از تحلیلگران مسائل سیاسی و ماموران امنیتی میشود. در این مستند همچنین از اخبار و گزارشهای نشریه گاردین که اختصاص به جنگ غزه داشته استفاده شده است. نازا با تلاش برای بررسی همهجانبه کشتار جمعی اهالی غزه، چنین نتیجهگیری میکند که ماموران رسمی دولتی در این قتلها دست داشته و سعی میکند نقش آنها در این کشتار را آشکار کند.
تاریک و سیاه مثل خود واقعیت آبراهام میگوید: «مستند ما درباره جنبش مقاومت در کرانه غربی رود اردن و این منطقه تحت اشغال اسرائیل بود و جنایات هولناکی را ثبت کرد، اما در همان حال به مردم و تماشاگرانی که آنرا نگاه میکردند، نقطهای از امید هم به همراه داشت. نمیخواهم بگویم که آنها را خیلی امیدوار میکرد، اما نمیگذاشت که از آینده خیلی ناامید باشند. بنابراین اصلا اتفاقی نیست که مستند تازه ما، بسیار سیاه است. دلیلش هم کاملا روشن و واضح به نظر میرسد: ما در دوران تاریک و سیاهی قرار داریم و شاهد اتفاقات و رویدادهایی در غزه هستیم که اصلا قابل باور نیستند.»
احساس شرم و گناه فیلمساز توضیح میدهد افرادی که حاضر به مصاحبه با او شدهاند در درونشان نوعی شرم و گناه احساس میکنند، زیرا در غیر این صورت حاضر به همکاری با سازندگان فیلم نمیشدند. این در شرایطی است که حضورشان در مستند به معنی به خطر افتادن زندگی و آینده کاریشان است: «خب، بستگی به این دارد که ماجرا را از کدام زاویه نگاه کنیم. هریک از کسانی که با ما مصاحبه کردند، دلیل و انگیزههای خودشان را داشتند. اما برای ما مهمترین نکته این بود که اظهارات آنها را داشته باشیم تا بتوانیم اتفاقات رخداده و نسلکشی را به شکل دقیقتری به نمایش بگذاریم.
کسانی که با آنها گفتوگو شد از یکسو در مکانی دورتر از مناطق بمبارانشده بودند و با کمک پهپادها کارشان را انجام میدادند و برخی دیگر، در نزدیکی محلهای هدفقرارگرفته حضور داشتند. بااینحال، دور یا نزدیک بودن به مکان بمبارانشده، چیزی از غیرقابلدفاع بودن موضوع را کم نمیکند. آنها میدانستند خانههایی را بمباران میکنند که کودکان در آنها حضور دارند.
آنها صدای گریه و فریاد بچهها را میشنیدند و بااینحال، همچنان فرمانهای تازه برای ادامه بمباران هوایی صادر میکردند.» آبراهام روی این نکته تاکید میکند که برای ساخت نازا با بیش از 20 نفر که در جریان بمبارانها بودند حرف زدهاند. درعینحال او تاکید و اشاره میکند که مطمئن نیست همه این افراد بعد از مصاحبه، دست از همکاری با نیروهای نظامی کشیدهاند و میگوید شاید همین حالا هم همچنان با ارتش و نیروهای نظامی همکاری کنند: «یکی از این افراد گفت خوبی داستان این است که کسی نمیتواند متوجه هویت من شود و خوشحالم که جلوی دوربین شما نشستهام.
واقعیت این است که تعدادی از افراد خانواده و دوستانم اصلا موافق کار و حرفه من نیستند.»
هولوکاست اسرائیلی این درحالیاست که این فیلمساز به شکلی آشکار علیه سیاست رسمی دولتمردان اسرائیل موضعگیری کرده و اعتراضش به سیاست نسلکشی فلسطینیان در نهان نیست و همگان با نام و چهرهاش آشنایی دارند. به گفته آبراهام: «زمانی که من در سیستمی کار و فعالیت میکنم که برای خودش امتیاز و حق ویژهای قائل است، باید دست به ریسک و خطر بزنم. خانوادهام همواره نگران وضعیت من هستند. در اسرائیل بولدوزرها و سلاحهای آمریکایی هستند که در همه جا دیده میشوند.
آیا یک روزنامهنگار یا هنرمند فلسطینی میتواند در چنین اوضاع و احوالی مستندی شبیه آنچه ما ساختیم را تولید کرده و بسازد؟ شک دارم. به احتمال بسیار زیاد، آنها به قتل خواهند رسید. سالهاست که در گوش ما میخوانند که هولوکاست یک قتلعام بیرحمانه بود و ما باید از آن درس بگیریم. اما درسی که من از این موضوع گرفتهام این است که باید متوجه باشیم آن الگوهای نظامیان هیتلری را تکرار نکنیم و همان کارها و اقدامات را امروز انجام ندهیم. آیا واقعا ارتش اسرائیل اینگونه عمل میکند؟
آیا در رابطه با موضوع فلسطین، همان روشها و شیوههایی در حال تکرار نیست که ادعا میشود در زمان هولوکاست علیه زندانیان و یهودیان اعمال شد؟»
سیاست نفی و انکار منتقد نشریه ورایتی بعد از نمایش نازا از آن بهعنوان سندی تکاندهنده و غیرقابل انکار از یک کشتار دستهجمعی نام برد که کاملا سیستماتیک است و حالت اتفاقی ندارد. منتقد هالیوود ریپورتر هم آنرا ادعانامهای قوی علیه رژیم اسرائیل و شخص بنیامین نتانیاهو ارزیابی کرد. این درحالیاست که ارتش اسرائیل مثل همیشه سیاست نفی و انکار را در پیش گرفت و مدعی شد آنچه در مستند نازا به نمایش درآمده هیچ ارتباطی با واقعیات ندارد و دروغ است!
درعینحال، فرماندهان ارتش اسرائیل استفاده سازندگان فیلم از شاهدان ناشناس را مورد انتقاد قرار داد و اظهارات آنها را بهدلیل پنهانکردن هویتشان، بیاثر و غیرقابل مستدل خواند. در نامه جوابیه نظامیان اسرائیلی به نشریه گاردین، آنها ادعای دروغین همیشگی خود مبنی بر «رعایت حال شهروندان غیرنظامی غزه» را تکرار کردهاند.
تهدید فرهنگی با زبان نظامی؟ به گفته اهل فن و تحلیلگران سیاسی، دروغین بودن ادعاهای اسرائیلیها زمانی آشکار میشود که بلافاصله پس از خاتمه یافتن جشنواره ونیز و اهدای یکی از جوایز اصلی آن به مستند نازا، میکی زوهار، وزیر فرهنگ اسرائیل نسبت به آن واکنش نشان داده و از اقدامات فوری دولتی برای لغو تابعیت دو فیلمساز فیلم صحبت میکند.
به باور اهل فن، اظهارات وزیر فرهنگ که بیشتر شبیه اظهارات وزیر جنگ به نظر میرسد، کاملا نشان دهنده آن دموکراسی دروغینی است که دولتمردان اسرائیلی دربارهاش سخنرانی میکنند و مدعی هستند که همیشه طرفدار آزادی بیان بودهاند و از آن دفاع میکنند. زوهار با زبانی تند و نظامیگونه جلوی دوربین تلویزیون گفت بهسرعت درباره وضعیت آبراهام و خانم سور تصمیم گرفته خواهد شد و تابعیت آنها برای همیشه لغو خواهد شد.
این اظهارات وزیر فرهنگ اسرائیل با واکنشهای تند و منفی هنرمندان جهان روبهرو شده و آنها این صحبتها را خطری آشکار برای آن دسته از هنرمندان اسرائیلی ارزیابی کردهاند که میخواهند درباره واقعیتها فیلم بسازند و ساختههایشان توجیهکننده سیاستهای نظامی و خشن حکمرانان اسرائیل نیست.
منبع: جام جم آنلاین
