از همین منظر، جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران از نخستین مراحل پیگیری این موضوع، تلاش کرده است پرونده را از دریچه اصول و ظرفیتهای حقوق بینالملل بشردوستانه دنبال کند؛ مسیری که نه جایگزین اقدامات سیاسی و دیپلماتیک سایر نهادهای مسئول است و نه با آنها تعارض دارد، بلکه مأموریتی مستقل و انسانی برای کاستن از رنج انسانها و حفظ ارتباط میان افراد و خانوادههای آنان به شمار میرود.
برای روشنتر شدن موضوع، ابتدا باید به این پرسش پاسخ داد که حقوق بینالملل بشردوستانه چیست و چرا در چنین پروندههایی اهمیت دارد؟به زبان ساده، حقوق بینالملل بشردوستانه مجموعهای از قواعد و اصول حقوقی است که در شرایط مخاصمه مسلحانه، برای محدود کردن آثار و پیامدهای جنگ و حمایت از افرادی که درگیر پیامدهای آن شدهاند، به کار گرفته میشود. فلسفه اصلی این حقوق آن است که حتی جنگ نیز نمیتواند انسانیت را به تعطیلی بکشاند.
حمایت از مجروحان و بیماران، رعایت حقوق افراد بازداشتشده یا اسیر، حفظ کرامت انسانی و فراهم کردن امکان ارتباط آنان با خانوادههایشان، از جمله موضوعاتی است که در چارچوب این قواعد مورد توجه قرار میگیرد. این همان نقطهای است که نقش نهضت بینالمللی صلیب سرخ و هلالاحمر معنا پیدا میکند. ریشه شکلگیری این نهضت جهانی نیز به میدان جنگ بازمیگردد. نبرد خونین سولفرینو و رنج هزاران مجروح جنگی، زمینه شکلگیری کمیته بینالمللی صلیب سرخ را فراهم کرد.
پس از آن، با تأسیس جمعیتهای ملی صلیب سرخ و هلالاحمر در کشورهای مختلف، حضور بیطرفانه و بشردوستانه در بحرانها و مخاصمات، امدادرسانی به مجروحان، حمایت از آسیبدیدگان و کمک به حفظ و بازپیوند ارتباط میان افراد و خانوادههایشان، به بخشی مهم از مأموریت این نهضت جهانی تبدیل شد. مأموریتهای جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران، صرفا مجموعهای از وظایف سازمانی یا تعهدات مندرج در اسناد بینالمللی نیست؛ بلکه ریشهای عمیق در آیین دینی، فرهنگ اسلامی و ارزشهای اعتقادی ملت ایران دارد.
آموزههای قرآن کریم، بارها انسان را به نجات جان انسانها، یاری مظلومان، دستگیری از درماندگان، حمایت از آسیبدیدگان، احسان، ایثار و پاسداشت کرامت انسانی فراخوانده است؛ تا آنجا که خداوند متعال در قرآن کریم، نجات جان یک انسان را بهمنزله نجات همه انسانها معرفی میکند: «وَمَنْ أَحْیاهَا فَکَأَنَّمَا أَحْیا النَّاسَ جَمِیعًا» (مائده، ۳۲).
از این منظر، بسیاری از اصولی که امروز در اسناد بالادستی، مأموریتها و مسئولیتهای هلالاحمر از آنها سخن میگوییم، از امدادرسانی و نجات جان انسانها گرفته تا حمایت از مظلوم، کاهش آلام بشری، حفظ کرامت انسان و کمک بدون تبعیض به نیازمندان، پیش از آن در تعالیم نورانی اسلام مورد تأکید قرار گرفتهاند. برای امدادگر هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران، خدمت به انسان فقط انجام یک وظیفه اداری نیست؛ یک تکلیف انسانی، اخلاقی و دینی است.
از همین رو، هنگامی که برای نجات مصدومی به دل حادثه میزنیم، برای رساندن دارو و کمک به آسیبدیدگان تلاش میکنیم، از حقوق انسانی افراد گرفتار در جنگ دفاع میکنیم یا برای رساندن پیام یک اسیر به خانواده چشمانتظارش از ظرفیت دیپلماسی بشردوستانه بهره میگیریم، در حقیقت همان فرهنگی را به میدان عمل آوردهایم که قرآن کریم و تعالیم اسلامی قرنهاست ما را به آن فراخواندهاند؛ فرهنگی که در آن، نجات انسان، حمایت از مظلوم و کاستن از رنج بندگان خدا، عبادت و مسئولیت است.
بنابراین، ورود جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران به موضوع سه خلبان ایرانی، اقدامی خارج از مأموریت این جمعیت نیست؛ بلکه در امتداد مسئولیت بشردوستانهای است که هلالاحمر در قبال انسانها، بهویژه هموطنان گرفتار در شرایط ناشی از بحران و مخاصمه، برای خود قائل است. ما از همان ابتدا تأکید کردهایم که خانواده نباید قربانی خاموش جنگ باشد. پدر، مادر، همسر و فرزندی که ماهها از عزیز خود بیخبر ماندهاند، نباید در بلاتکلیفی و اضطراب زندگی کنند. اطمینان از وضعیت افراد، انتقال پیام، برقراری تماس و فراهم شدن زمینه ملاقات با خانواده، صرفا خواستههایی عاطفی نیستند؛
این موضوعات در قلب مأموریتهای بشردوستانه قرار دارند. بر همین اساس، جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران، بهویژه از طریق معاونت امور بینالملل و حقوق بشردوستانه، پیگیری این موضوع را در دستور کار قرار داده و از ظرفیتهای موجود در سطح منطقهای و بینالمللی استفاده کرده است. مذاکرات، مکاتبات و رایزنیهایی با کمیته بینالمللی صلیب سرخ، جمعیت هلالاحمر قطر و دیگر مراجع مرتبط انجام شده و این پیگیریها با جدیت ادامه دارد. در این مسیر، هدف نخست ما روشن بوده است: اطمینان از وضعیت سه خلبان ایرانی و گشودن یک مسیر مطمئن بشردوستانه برای ارتباط آنان با خانوادههایشان.
پس از هفت ماه انتظار و پیگیری، تأیید حضور این سه هموطن در قطر، تحول مهمی در این پرونده محسوب میشود، اما از نگاه ما، این نقطه پایان کار نیست، بلکه آغاز مرحلهای تازه از مسئولیت بشردوستانه است. اکنون باید شرایطی فراهم شود که خانوادههای چشمانتظار آنان بتوانند از سلامت عزیزانشان اطمینان پیدا کنند، پیامهای خود را به آنان برسانند، از آنان پیام دریافت کنند و در صورت فراهم شدن شرایط، امکان دیدار نیز ایجاد شود. جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران در این مسیر با صبر، تدبیر و در عین حال با قاطعیت عمل خواهد کرد.
دیپلماسی بشردوستانه شاید همیشه پرسروصدا نباشد، اما میتواند درهای بستهای را بگشاید که گاه از مسیرهای دیگر بهآسانی گشوده نمیشوند. ما از ظرفیت اعتماد، گفتوگو، اصول انسانی و سازوکارهای نهضت بینالمللی صلیب سرخ و هلالاحمر استفاده میکنیم تا یک مطالبه روشن را دنبال کنیم: حفظ کرامت و حقوق انسانی هموطنانمان و پایان دادن به چشمانتظاری خانوادههای آنان. در گفتوگوی آنلاین با مسئولان جمعیت هلالاحمر قطر نیز این موضوع را صریح و جدی مطرح کردهایم.
همتا و همکار ما در هلالاحمر قطر وعدههایی برای همکاری و پیگیری دادهاند و انتظار داریم این گفتوگوهای بشردوستانه هرچه سریعتر به اقدامات عملی منجر شود. ارتباط میان سه خلبان ایرانی و خانوادههایشان باید برقرار شود و ما این مطالبه انسانی را تا دستیابی به نتیجه دنبال خواهیم کرد. در کنار این رایزنیها، تعامل با کمیته بینالمللی صلیب سرخ نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. ظرفیت و تجربه این نهاد در موضوعات مرتبط با افراد گرفتار در مخاصمات و بازپیوند ارتباطات خانوادگی میتواند در پیشبرد ابعاد بشردوستانه پرونده مؤثر باشد.
از همین رو، جمعیت هلالاحمر ایران تلاش کرده است همه ظرفیتهای قابل استفاده در نهضت بینالمللی صلیب سرخ و هلالاحمر را برای کمک به حل این مسأله فعال کند. البته باید میان مأموریت بشردوستانه هلالاحمر و مسئولیت دستگاههای سیاسی، حقوقی و دیپلماتیک کشور تفکیک قائل شد. تعیین تکلیف سایر ابعاد این پرونده برعهده مراجع ذیصلاح است، اما آنجا که پای انسان، خانواده، کرامت انسانی و کاهش رنج در میان باشد، هلالاحمر نمیتواند بیتفاوت بماند. هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران در سالهای گذشته نشان داده در سختترین میدانها، کنار مردم ایستاده است؛
چه هنگام وقوع زلزله، سیل و حوادث طبیعی، چه در بحرانهای انسانی و چه در شرایطی که جنگ و مخاصمه، جان و آرامش انسانها را تهدید کرده است. امدادگران و داوطلبان این جمعیت بارها برای نجات جان دیگران از آسایش و امنیت خود گذشته و حتی در این راه جان خود را تقدیم کردهاند. این سرمایه انسانی و اخلاقی، پشتوانه دیپلماسی بشردوستانه امروز ماست. ما معتقدیم اقتدار یک نهاد بشردوستانه فقط در تجهیزات و امکانات آن خلاصه نمیشود؛ بخشی از این اقتدار در توان دفاع از کرامت انسانها، رساندن صدای خانوادههای چشمانتظار و گشودن مسیر گفتوگو در دشوارترین شرایط نهفته است.
برای ما این سه خلبان صرفا سه نام در یک پرونده نیستند؛ آنان سه فرزند ایرانند و پشت هر یک از این نامها، خانوادهای قرار دارد که روزها و شبهای دشواری را در انتظار خبری از عزیز خود سپری کرده است. وظیفه انسانی ما ایجاب میکند از هر ظرفیت مشروع و بشردوستانهای که در اختیار داریم برای کاهش این رنج استفاده کنیم. جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران با اتکا به اصول بنیادین نهضت بینالمللی صلیب سرخ و هلالاحمر، ظرفیت دیپلماسی بشردوستانه و تعامل با نهادهای ذیربط، این مسیر را ادامه خواهد داد.
ما از گفتوگو استقبال میکنیم، از ظرفیتهای حقوقی و بشردوستانه بهره میگیریم و در عین حال، در پیگیری حقوق انسانی هموطنانمان جدی و ثابتقدم خواهیم ماند. امروز مهمترین خواسته ما روشن است: برقراری ارتباط سه خلبان ایرانی با خانوادههایشان، اطمینان از وضعیت و سلامت آنان و فراهم شدن زمینه ملاقات و تبادل پیام در چارچوب سازوکارهای بشردوستانه. امید ما به لطف و عنایت خداوند متعال است و در کنار آن، به تلاش شبانهروزی همکارانمان در جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران و ظرفیت گفتوگوی سازنده با نهادهای بشردوستانه منطقهای و بینالمللی تکیه داریم.
ما این پرونده را فقط یک پرونده اداری نمیبینیم؛ پشت این صفحات، دلهای منتظری قرار دارد که باید آرام بگیرند. تا زمانی که امکان ارتباط این سه هموطن با خانوادههایشان فراهم نشود، تلاش بشردوستانه ما پایانیافته تلقی نخواهد شد. در منطق هلالاحمر، حتی در میانه سختترین اختلافات نیز یک اصل تغییر نمیکند: انسانیت باید راه خود را پیدا کند.
منبع: جام جم آنلاین
