این حضور مداوم تنها روایت یک تجمع مستمر نیست، بلکه باید آن را تصویری از جامعهای دانست که در بزنگاههای حساس، با وجود همه تفاوتها، ظرفیت کنار هم ایستادن، همدلی و تجربه یک احساس مشترک را به نمایش گذاشته است.
حضور در بزنگاههای مهماستمرار حضور مردم در میادین کشور در حالی وارد دویستمین شب خود میشود که سایه تهدیدها و حملات دشمن همچنان از سر کشور برداشته نشده است. این استمرار را نمیتوان صرفا واکنشی مقطعی دانست. زیرا جلوهای از احساس تعلق، همدلی و مسئولیتپذیری جمعی و نشانهای از فعال بودن ظرفیتهای اجتماعی جامعه در مواجهه با شرایط دشوار است.
سیدمحمد بطحائی، رئیس سازمان امور اجتماعی کشور در گفتوگو با جامجم به تداوم حضور مردمی در تهران و دیگر شهرهای کشور و رسیدن آن به دویستمین شب اشاره کرد و این تجمعات و میدانداری را یکی از جلوههای ظرفیت اجتماعی جامعه ایران دانست.به گفته بطحائی، آنچه یک جامعه را در برابر بحرانها و فشارهای بیرونی مقاوم میکند، تنها امکانات اقتصادی و توانمندیهای مادی نیست، بلکه اعتماد عمومی، احساس تعلق به سرنوشت مشترک و آمادگی مردم برای همراهی با یکدیگر نیز نقش تعیینکنندهای دارد.به این ترتیب تداوم حضور مردم طی ۲۰۰ شب گذشته را میتوان از همین منظر مورد توجه قرار داد.
این حضور نشان میدهد که در بزنگاههای مهم، هویت ملی و دغدغههای مشترک همچنان ظرفیت گردهم آوردن بخشهای مختلف جامعه را دارد و میتواند به تقویت احساس همبستگی و مسئولیتپذیری اجتماعی منجر شود.رئیس سازمان امور اجتماعی کشور با تأکید بر اینکه انسجام ملی به معنای یکسانبودن دیدگاههای مردم نیست، گفت: در هر جامعهای تفاوت در سلیقه، نگاه و گرایش امری طبیعی بهشمار میرود، اما جامعه منسجم جامعهای است که با وجود این تفاوتها، بر سر منافع ملی، امنیت، استقلال و آینده کشور به تفاهم برسد.
همدلی مردم؛ سرمایهای برای عبور از بحرانها در پس این حضور مستمر مردمی تنها مفاهیم کلانی مانند انسجام و سرمایه اجتماعی قرار ندارد. احساس تعلق مردم به کشور و برداشتی که از مسئولیت خود در قبال سرنوشت آن دارند نیز میتواند یکی از عوامل تداوم این حضور باشد.
محمد سراج، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس نیز در گفتوگو با جامجم مهمترین دلیل این تداوم را احساس تعلق مردم به کشور و مسئولیتپذیری آنان نسبت به سرنوشت ایران دانست و گفت: وقتی مردم احساس کنند منافع ملی، امنیت و عزت کشور در معرض تهدید قرار دارد، حضور خود را به یک وظیفه اجتماعی تبدیل میکنند و تلاش دارند از طریق حضور جمعی، نقش خود را ایفا کنند.
او ادامه داد: از این منظر استمرار ۲۰۰ شب حضور مردم نشان میدهد این موضوع برای بخش قابلتوجهی از جامعه یک واکنش کوتاهمدت و صرفا احساسی نبوده و مردم در این شرایط احساس میکنند حضورشان میتواند پیام روشنی از همبستگی و حمایت از کشور منتقل نماید.سراج معتقد است یکی دیگر از عوامل تداوم این تجمعات، شکلگیری حس همدلی و تعلق جمعی در میان مردم است. چون حضور در کنار یکدیگر، بهویژه در شرایط بحرانی، این احساس را تقویت میکند که افراد در مواجهه با مشکلات تنها نیستند و جامعه میتواند برای دفاع از منافع مشترک خود کنار یکدیگر قرار گیرد.
میادین؛ جایی برای بازسازی همدلی با توجه به آنکه تداوم این حضور را میتوان یکی از نشانههای فعال بودن ظرفیتهای اجتماعی جامعه دانست، پرسش دیگر آن است که این سرمایه اجتماعی در سطح میدان و در روابط میان شهروندان چگونه شکل میگیرد و چه آثاری برجای میگذارد؟ محسن نصری، جامعهشناس نیز در تحلیل آثار اجتماعی این حضور معتقد است که استمرار یک کنش جمعی میتواند به تقویت احساس تعلق و پیوند میان افراد جامعه کمک کند.
او به جامجم گفت: هنگامی که افراد در یک فضای عمومی و در کنار یکدیگر حضور پیدا میکنند، خود را بخشی از یک جمع بزرگتر میبینند و همین تجربه میتواند در شرایط بحرانی، از شدت احساس تنهایی و بیپناهی اجتماعی بکاهد. درواقع حضور طولانیمدت مردم در کنار یکدیگر، امکان شکلگیری ارتباطات چهرهبهچهره را افزایش میدهد و زمینهای برای انتقال تجربه، گفتوگو و همدلی ایجاد میکند. از این منظر، اهمیت ۲۰۰ شب حضور را باید فراتر از یک عدد دید چراکه استمرار این تجربه میتواند به شکلگیری خاطره جمعی و تقویت حس تعلق به جامعه و سرزمین منجر شود.
زنان؛ پرچمداران تداوم حضور در میان جلوههای مختلف این حضور مستمر، نقش زنان از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ حضوری که تنها به شرکت در تجمعات محدود نمانده و در همراه کردن خانواده، حفظ روحیه و تقویت تابآوری اجتماعی نیز خود را نشان داده است. زهرا میرهاشمی، رئیس دانشکده الهیات دانشگاه الزهرا (س) در گفتوگو با جامجم، احساس اثرگذاری و مسئولیتپذیری را یکی از مهمترین عوامل استمرار این حضور دانست و افزود: زنان جامعه امروز نمیخواهند در شرایط حساس کشور صرفا تماشاگر باشند، بلکه تلاش میکنند در دفاع از وطن و حمایت از حق، نقش خود را ایفا کنند.
این درحالیاست که در گذشته و در برخی تعاریف فقهی، جهاد بهعنوان تکلیفی بر دوش مردان تعریف میشد و نقش زنان بیشتر در پشت جبهه، پشتیبانی و مراقبت از مجروحان بود، اما امروز شکل جهاد و عرصه اثرگذاری اجتماعی تغییر کرده و زنان نیز فرصت بیشتری برای نقشآفرینی پیدا کردهاند. او ادامه داد: به همین دلیل حضور زنان در این حرکت، پررنگ و قابل تأمل است. آنها علاوه بر حضور مستقیم، خانوادههای خود را نیز تشویق میکنند و در استمرار این تجمعات و میدانداری نقش دارند. درواقع زنان نمیخواهند در چنین شرایطی فقط نظارهگر باشند.
همین احساس اثرگذاری، یکی از دلایل مهم تداوم حضور آنهاست.رئیس دانشکده الهیات دانشگاهالزهرا (س) یادآور شد: تابآوری در شرایط جنگی، یکی از مؤلفههای مهم مقاومت و پیروزی است و بخش مهمی از این روحیه از خانواده و بهویژه مادران و زنان به جامعه منتقل میشود. همین موضوع ضرورت بازنمایی این نقش در رسانهها را پررنگ میکند.
تجمعات مردمی، رسانه اجتماعی اثرگذاروقتی یک حرکت جمعی از مرز یک حضور صرف عبور میکند، دیگر تنها به آنچه در محل برگزاری میگذرد محدود نمیماند چراکه تصویر، روایت و پیام آن نیز در سطح ملی و حتی بینالمللی منتشر میشود. در ۲۰۰ شب گذشته، میادین شهرها علاوه بر محل گردهمایی مردم، به صحنهای برای دیدهشدن این حضور و انتقال پیام آن به دیگران تبدیل شدهاند؛ فرآیندی که در آن هر شهروند حاضر میتواند نقشی در بازتاب این تجربه جمعی داشته باشد.
در همین راستا علی انتظاری، جامعهشناس در گفتوگو با جامجم معتقد است این حضور مستمر علاوه بر کارکرد اجتماعی، به یک رسانه مردمی تبدیل شده است. به گفته او، شرکتکنندگان تنها کسانی نیستند که در محل تجمع حضور دارند. رهگذران، خانوادهها، کسبه و افرادی که با حاضران تعامل میکنند نیز بخشی از این صحنه اجتماعی بهشمار میآیند. مردم در این فضا خود به تولیدکننده و منتقلکننده پیام تبدیل میشوند. بهعلاوه، این تجمعات میتوانند برای کسانی که در جریان حوادث اخیر آسیب دیدهاند، فرصتی جهت تجربه آرامش و همدلی فراهم کنند.
به باور انتظاری، شکلگیری چنین پیوندهایی میتواند بخشی از فشارهای روانی و اجتماعی ناشی از بحران را کاهش دهد و احساس اثرگذاری و تعلق را در میان مردم تقویت کند. این جامعهشناس مهمترین دستاورد این تجربه را نشاندادن ظرفیت مردم برای نقشآفرینی در کشور دانست و تأکید کرد که این حضور میتواند الگویی برای تقویت حکمرانی مردمپایه در حوزههای اقتصاد، فرهنگ و سیاست باشد؛ الگویی که در آن مردم صرفا مشارکتکننده نیستند، بلکه در تعیین مسیر و حل مسائل جامعه نیز نقش اصلی دارند.
منبع: جام جم آنلاین
