اعتراض در چند شهر سوریه پس از تصمیم دولت برای افزایش قابل توجه قیمت فرآوردههای نفتی آغاز شده است.
دولت دلیل این افزایش قیمت را ناشی از افزایش شدید هزینه تأمین سوخت در بازارهای جهانی و مشکلات موقت ناشی از تعمیر پالایشگاه بانیاس دانست، اما معترضان میگویند افزایش قیمت سوخت در شرایطی که بخش بزرگی از مردم با فقر و کاهش قدرت خرید روبهرو هستند، فشار اقتصادی بر خانوارها را بیشتر خواهد کرد.
خبرگزاری رویترز این اعتراضات را گستردهترین موج اعتراض در سوریه از زمان سقوط حکومت بشار اسد در دو سال قبل توصیف کرد. بر اساس این گزارش، معترضان در مناطق مختلف سوریه با آتش زدن لاستیکها و مسدود کردن جادهها، از جمله مسیر اصلی ارتباطی دمشق و حلب، به افزایش قیمتها اعتراض کردند.
افزایش قیمتها از روز یکشنبه اجرایی شد. بر اساس نرخهای جدید، قیمت هر لیتر گازوئیل از ۱۲۵ به ۱۷۵ لیره سوریه رسیده که معادل افزایش ۴۰ درصدی است. قیمت بنزین اکتان ۹۵ نیز از ۱۵۲ به ۱۹۵ لیره، یعنی حدود ۲۸ درصد، افزایش یافته است. بنزین اکتان ۹۰ نیز با حدود ۲۶ درصد افزایش از ۱۴۷ به ۱۸۵ لیره رسید.
خبرگزاری آناتولی گزارش داده است که قیمت گاز مایع خانگی نیز از هزار و ۴۷۰ به هزار و ۶۰۰ لیره و گاز صنعتی از دو هزار و ۳۵۰ به دو هزار و ۵۶۰ لیره افزایش یافته است. بر اساس این گزارش، قیمتهای جدید در روز یکشنبه اجرایی شدند.
این افزایش قیمت در واقع دومین افزایش طی کمتر از دو هفته است.
اعتراضها از چندین استان سوریه گزارش شده است. بر اساس گزارش رویترز، تجمعها در مناطقی از حلب، ادلب، حماه، حسکه، رقه و دیرالزور شکل گرفته و در برخی مناطق معترضان مسیرهای اصلی را مسدود کردهاند. در برخی نقاط نیز خودروهای حامل نفت خام در مسیر پالایشگاهها متوقف شدند.
در استان ادلب، معترضان برای چند ساعت یکی از جادههای اصلی را مسدود کردند و در برخی مناطق از جمله معره النعمان و خان شیخون نیز تجمعهایی شکل گرفت. الجزیره گزارش داده است که در جریان برخی از این اعتراضات، معترضان لاستیکها را به آتش کشیدند و راههای ارتباطی را بستند.
در شهر رقه در شمال سوریه نیز اعتراضات با مسدود کردن جادهها و آتش زدن لاستیکها همراه شد. خبرگزاری رسمی سوریه، سانا، گزارش داده است که نیروهای امنیت داخلی برای بازگشایی مسیرها و خاموش کردن لاستیکهای در حال سوختن وارد عمل شدند. این خبرگزاری در عین حال تأکید کرده است که تجمعها در چند استان در اعتراض به افزایش قیمت سوخت برگزار شده و برخی از آنها با درخواست برای بازنگری یا لغو افزایش قیمتها همراه بوده است.
ابعاد اعتراضات به سرعت افزایش یافته است. این نهاد اعلام کرده است که تنها در روز ۱۳ سپتامبر ۳۶ تجمع اعتراضی علیه افزایش قیمت سوخت در سوریه ثبت کرده است؛ رقمی که بیش از نیمی از تمام اعتراضات مرتبط با سوخت در این کشور از اول ژانویه ۲۰۲۵ تا ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ بوده است. اعتراضات پس از نخستین افزایش قیمت در اوایل سپتامبر به دستکم شش استان سوریه گسترش یافته است.
در برخی تجمعها، اعتراضها از موضوع قیمت سوخت فراتر رفته و به عملکرد اقتصادی دولت نیز کشیده شده است. رویترز گزارش داده است که شماری از معترضان خواستار برکناری وزیر انرژی، وزیر اقتصاد و رئیس شرکت نفت سوریه شدهاند. برخی معترضان نیز خطاب به احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، خواستار تمرکز دولت بر کاهش هزینههای زندگی شدهاند.
یکی از رانندگان تاکسی در حلب در گفتوگو با رویترز گفت مسافران از افزایش کرایهها ناراضی هستند و افزایش قیمت سوخت در نهایت باعث گرانتر شدن سبزیجات و سایر کالاها خواهد شد. او در این گفتوگو پرسیده است که مردم در برابر افزایش هزینههای زندگی چه راه دیگری جز تحمل این شرایط دارند.
فایننشال تایمز نیز گزارش داده است در شهر حمص، رانندگان تاکسی و خودروهای حملونقل عمومی تنها چند ساعت پس از اعلام قیمتهای جدید، کرایهها را افزایش دادند. این موضوع نگرانیها درباره انتقال افزایش هزینه سوخت به قیمت حملونقل و سپس کالاهای مصرفی را افزایش داده است.
دولت سوریه افزایش قیمتها را اقدامی موقت اعلام کرده است. وزارت انرژی سوریه میگوید افزایش شدید هزینه تأمین فرآوردههای نفتی در بازار جهانی، افزایش هزینه حملونقل و بیمه و همچنین تعمیرات اساسی پالایشگاه بانیاس، دولت را ناچار کرده است قیمتها را افزایش دهد.
خبرگزاری رسمی سانا گزارش داده است که وزارت انرژی تأکید کرده افزایش قیمتها با هدف تضمین استمرار واردات و جلوگیری از کمبود سوخت در بازار داخلی انجام شده و قرار نیست به معنای افزایش دائمی قیمت فرآوردههای نفتی باشد.
وزارت انرژی سوریه همچنین گفته است شرایط بازار جهانی فرآوردههای نفتی با بازار نفت خام تفاوت دارد و علاوه بر قیمت نفت، کاهش ظرفیت پالایش، افزایش هزینه حملونقل، بیمه و تأمین فرآوردههای پالایششده نیز بر قیمت نهایی اثر گذاشته است.
به گزارش رویترز، سوریه در سال جاری حدود ۶۰ هزار بشکه نفت در روز از روسیه وارد کرده است اما حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه و کاهش تولید برخی پالایشگاهها باعث محدود شدن صادرات فرآوردههای نفتی روسیه شده است. این مسئله فشار بیشتری بر بازار جهانی گازوئیل و بنزین وارد کرده است.
همزمان، پالایشگاه بانیاس، بزرگترین پالایشگاه سوریه، برای انجام تعمیرات اساسی برای مدتی از مدار خارج شده است. الجزیره گزارش داده است که دولت سوریه امیدوار است پس از پایان عملیات بازسازی، ظرفیت پالایشگاه بانیاس از حدود ۸۰ هزار بشکه در روز به ۱۳۰ هزار بشکه افزایش یابد.
مشکل اصلی سوریه این است که تولید داخلی نفت این کشور فاصله زیادی با میزان مصرف دارد.
محمد البشیر، وزیر انرژی سوریه، اعلام کرده است که تولید نفت کشور حدود ۱۰۲ هزار بشکه در روز است، در حالی که نیاز داخلی حدود ۳۲۵ هزار بشکه در روز برآورد میشود. بنابراین سوریه برای تأمین بخش بزرگی از نیاز خود به واردات وابسته است. این ارقام را هم آسوشیتدپرس و هم الجزیره به نقل از وزیر انرژی سوریه منتشر کردهاند.
آناتولی نیز به نقل از وزارت انرژی سوریه گزارش داده است که نیاز روزانه بازار به گازوئیل حدود ۷.۷۲ میلیون لیتر است که حدود ۳.۰۹ میلیون لیتر آن در داخل تولید و حدود ۴.۶۳ میلیون لیتر از خارج وارد میشود؛ به این معنا که حدود ۶۰ درصد از گازوئیل مورد نیاز بازار سوریه وابسته به واردات است.
بحران سوخت در سوریه در شرایطی رخ میدهد که قیمت نفت در بازار جهانی نیز تحت تأثیر تحولات خاورمیانه افزایش یافته است. رویترز گزارش داده است که قیمت نفت برنت در هفته گذشته به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید و در مقطعی تا حدود ۱۰۴ دلار افزایش یافت. افزایش قیمت نفت و فرآوردههای پالایششده در پی اختلال در مسیرهای کشتیرانی و حمله به زیرساختهای انرژی، هزینه واردات سوخت را برای کشورهایی مانند سوریه افزایش داده است.
رویترز همچنین گزارش داده است که قیمت بنزین اکتان ۹۵ در سوریه از ماه فوریه تاکنون حدود ۸۶ درصد افزایش یافته و قیمت گازوئیل بیش از دو برابر شده است. این در حالی است که قیمت نفت خام برنت در همین بازه حدود ۴۴ درصد افزایش یافته است.
اما افزایش قیمت سوخت تنها هزینه رفتوآمد مردم را بالا نمیبرد. گازوئیل در سوریه برای حملونقل، کشاورزی، فعالیتهای صنعتی و تأمین برخی نیازهای انرژی مورد استفاده قرار میگیرد. به همین دلیل افزایش قیمت آن میتواند مستقیماً بر هزینه تولید و حمل کالا اثر بگذارد.
الجزیره در گزارشی درباره پیامدهای این تصمیم نوشته است که سوخت در شرایط فعلی سوریه یک مسئله صرفاً انرژی نیست، بلکه مستقیماً با بحران هزینه زندگی خانوارها و کسبوکارها ارتباط دارد. این رسانه به نقل از ویتوریو مارسکا دی سرراپریولا، تحلیلگر تحریمها، گفته است افزایش ۴۰ درصدی قیمت گازوئیل میتواند برای بسیاری از مردم تهدیدی برای معیشت روزمره باشد.
بحران اقتصادی سوریه نیز عمق این اعتراضات را بیشتر کرده است. رویترز با استناد به برآورد برنامه توسعه سازمان ملل متحد گزارش داده است که حدود ۹۰ درصد مردم سوریه زیر خط فقر زندگی میکنند؛ در حالی که پیش از آغاز جنگ داخلی در سال ۲۰۱۱، حدود یکسوم جمعیت در چنین شرایطی قرار داشتند.
فایننشال تایمز نیز نوشته است که دولت احمد الشرع اقتصادی را تحویل گرفته که بر اثر سالها جنگ، تحریم و فساد بهشدت آسیب دیده است. اگرچه رفع بخشی از تحریمها و تلاش برای بازسازی اقتصاد امیدهایی ایجاد کرده، اما آثار این تغییرات هنوز برای بسیاری از خانوارهای سوری در زندگی روزمره محسوس نیست.
الجزیره نیز در تحلیل خود تأکید کرده است که اعتراضات اخیر نشاندهنده تغییر انتظارات عمومی در سوریه است. به گفته این رسانه، پس از سقوط حکومت بشار اسد، بسیاری از مردم انتظار داشتند با کاهش تحریمها و بازگشت سوریه به اقتصاد جهانی، شرایط زندگی نیز بهبود پیدا کند؛ اما افزایش قیمت سوخت باعث شده بخشی از این نارضایتی مستقیماً متوجه دولت جدید شود.
دولت سوریه اکنون با فشار فزایندهای برای توضیح درباره سیاست قیمتگذاری سوخت روبهرو است. فایننشال تایمز گزارش داده است که مجلس سوریه وزیر انرژی، محمد البشیر، را برای پاسخگویی درباره افزایش قیمت سوخت احضار کرده و قرار است جلسهای در این زمینه برگزار شود.
در همین حال، وزارت انرژی اعلام کرده است قیمتها در صورت تغییر شرایط بازار جهانی دوباره بررسی خواهد شد. دولت همچنین وعده داده است ظرفیت پالایش و ذخیرهسازی فرآوردههای نفتی را در بلندمدت افزایش دهد تا وابستگی سوریه به واردات کاهش یابد.
اعتراضات اخیر اکنون به یکی از نخستین آزمونهای جدی اقتصادی دولت احمد الشرع تبدیل شده است. دولت جدید سوریه در حالی تلاش میکند کشور را پس از بیش از یک دهه جنگ بازسازی کند که بخش بزرگی از جمعیت همچنان در فقر به سر میبرند و کوچکترین افزایش در هزینه حملونقل و انرژی میتواند به سرعت به قیمت مواد غذایی و سایر کالاهای اساسی منتقل شود.
از این منظر، اعتراض به افزایش قیمت بنزین و گازوئیل تنها واکنش به یک تصمیم اقتصادی نیست؛ بلکه نشانهای از نارضایتی گستردهتر درباره سرعت و کیفیت بهبود شرایط زندگی پس از سقوط بشار اسد است؛ مسئلهای که به گفته رسانههایی مانند رویترز و الجزیره میتواند به یکی از چالشهای مهم دولت جدید سوریه در ماههای آینده تبدیل شود.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
منبع: دنیای اقتصاد
