به گزارش جامجم آنلاین، وقف یکی از سنتهای ریشهدار در جامعه ایرانی است که در دورههای مختلف، بخشی از دارایی افراد را به نیازهای عمومی اختصاص داده است. تهران نیز بهعنوان پایتخت، مجموعهای گسترده از موقوفات را در خود جای داده که برخی از آنها قدمتی چندصدساله دارند. این موقوفات تنها شامل اماکن مذهبی نیستند و طیف متنوعی از مراکز درمانی، آموزشی، فرهنگی، تجاری و خیریه را دربرمیگیرند. بررسی موقوفات شاخص تهران نشان میدهد نیت واقفان در دورههای مختلف، متناسب با نیازهای جامعه شکل گرفته و بخشی از این بناها و املاک همچنان با همان کارکرد یا در مسیر اهداف تعیینشده در وقفنامه مورد استفاده قرار میگیرند.
نیمی از بازار تهران در دل موقوفات بخش قابل توجهی از بازار تاریخی تهران را موقوفات تشکیل میدهند و گفته میشود حدود نیمی از این محدوده وقفی است. موقوفه وزیر علیآبادی یکی از بزرگترین موقوفات بازار به شمار میرود که شامل سه پاساژ و مغازههای اطراف آن و حدود ۶۰۰ رقبه است. در کنار ارزش اقتصادی، برخی موقوفات بازار از نظر تاریخی و معماری نیز اهمیت دارند؛ از جمله سرای حاج محمدعلی با معماری دوره قاجار و پهلوی اول، موقوفه ظلالسلطان در سرای جمهوری و سرای سیدمحسن که بناهایی با معماری تاریخی را در خود جای دادهاند.
مشیرالسلطنه؛ سفرهای که هنوز برپاست مشیرالسلطنه، از رجال دوره قاجار، بخش قابل توجهی از املاک خود در غرب تهران را وقف امور مختلف کرده است. در میان این موقوفات، تأمین هزینه افطاری شبهای قدر جایگاه ویژهای دارد؛ بهگونهای که هر سال بیش از یکهزار و ۵۰۰ روزهدار در نسیمشهر و گلستان از محل درآمد این موقوفات اطعام میشوند. خرید کتابهای علمی، کمک به سادات و فقرا، تعزیهداری، تأمین هزینه زائران و تعمیر و توسعه مساجد نیز از دیگر نیتهای این واقف بوده است.
مجتمع تربیتی متقین؛ وقف برای تحصیل فرزندان کمبضاعت مجتمع تربیتی متقین از موقوفات شاخص تهران است که در وقفنامه آن، نگهداری و تحصیل دختران و پسران یتیم و کمبضاعت مورد تأکید قرار گرفته است. این مجتمع همچنان با همین رویکرد به فعالیت آموزشی خود ادامه میدهد و از جمله موقوفات منسوب به دوره پهلوی اول است.
بیمارستان شهدای یافتآباد؛ درمان رایگان در یک موقوفه قدیمی بیمارستان شهدای یافتآباد نیز یکی از موقوفات درمانی قدیمی تهران است. این بیمارستان در سال ۱۳۴۰ هجری قمری توسط محمدولی فرمانفرماییان وقف شد و در وقفنامه آن، اختصاص این مجموعه به معالجه رایگان بیماران مورد تأکید قرار گرفته است.
بیمارستان لولاگر؛ موقوفهای که از نوانخانه به مرکز درمانی رسید بیمارستان لولاگر در سال ۱۳۳۵ هجری قمری توسط حاج باقر لولاگر وقف شد. این مجموعه در ابتدا به شکل نوانخانه فعالیت میکرد و بعدها خدمات درمانی از جمله پذیرش بیماران داخلی و مبتلایان به سل، در آن ارائه شد. در سالهای اخیر نیز پنج واحد مسکونی برای توسعه این بیمارستان به موقوفات مرحوم لولاگر افزوده شده است.
موقوفات سرلشکر خدایار در خدمت توسعه درمان سرلشکر خدایار از واقفان بزرگ تهران بود که زمینهای گستردهای در شهریار و گلستانک را وقف کرد. بر اساس نیت واقف، درآمد این املاک باید برای هزینههای بیمارستان اختصاص مییافت. در سالهای اخیر نیز یکی از بیمارستانهای شهر ملارد با استفاده از موقوفات او احداث و افتتاح شده است.
کتابخانه حکیم؛ گنجینهای وقفی در شمال تهران وقف در تهران به املاک تجاری و مراکز درمانی محدود نمیشود. کتابخانه حکیم در نیاوران، نمونهای از موقوفات فرهنگی پایتخت است. این کتابخانه در سال ۱۳۷۵ توسط آیتالله سیدمحمدتقی حکیم و مرحومه مرضیه حکیم وقف شد و بعدها با عنوان وقف بارگاه امام رضا (ع) به ثبت رسید. این کتابخانه پس از توسعه، مجموعهای شامل نسخههای چاپ سنگی، بیش از ۲۸ هزار جلد کتاب چاپی و نشریات ادواری را در خود جای داده و هزاران نفر عضو آن هستند.
لیستر؛ ثروتی که به امور خیریه رسید سیداحمد لیستر، از زمینداران و ثروتمندان دوره پهلوی، بخش قابل توجهی از املاک، زمینها، گاراژها و بناهای خود را در سال ۱۳۲۹ برای امور خیریه وقف کرد. او فعالیت اقتصادی خود را از رانندگی و مکانیکی آغاز کرد و بعدها به یکی از مالکان بزرگ تهران تبدیل شد. موقوفات او امروز در قالب مؤسسه خیریه لیستر شناخته میشود.
سلیمانخان قاجار؛ وقف برای مدرسه و طلاب در میان موقوفات قدیمی استان تهران، موقوفه سلیمانخان قاجار نیز جایگاه ویژهای دارد. او در سال ۱۲۱۹ قمری بخشی از اراضی خود را برای ساخت مدرسه علمیه، تأمین هزینه طلاب، تهیه فرش و روشنایی مدرسه و پرداخت هزینه مدرسین وقف کرد.
موقوفه حاج علیاکبر بجستانیمقدم اگرچه بسیاری از موقوفات بزرگ تهران به دورههای گذشته بازمیگردد، سنت وقف پس از انقلاب نیز ادامه پیدا کرده است. حاج علیاکبر بجستانیمقدم از واقفان بزرگ پس از انقلاب به شمار میرود که بخشی از املاک و داراییهای خود، از جمله کارخانه و یک ساختمان را به آستان قدس رضوی وقف کرده است.
منبع: جام جم آنلاین
