به گزارش جام جم آنلاین؛ سالها پیش، پژوهشگران متوجه شدند سلولهای بدن برای رشد، تقسیم و ارتباط با یکدیگر از مسیرهای مختلفی استفاده میکنند. یکی از این مسیرها Hedgehog نام دارد؛ نامی که شاید برای یک مسیر مربوط به سرطان عجیب به نظر برسد، اما در واقع از نامگذاری یک ژن در مطالعات اولیه زیستشناسی گرفته شده است. در سال ۲۰۰۹، پژوهشگران دانشگاه ژنو در سوئیس اعلام کردند که این مسیر در سلولهای سرطان روده فعال است و میتواند در رشد و بقای سلولهای سرطانی نقش داشته باشد. این کشف در آن زمان اهمیت زیادی داشت؛
چون یکی از مشکلات مهم سرطان روده، بازگشت بیماری پس از درمان است. در بعضی بیماران، حتی پس از آنکه تومور با درمان اولیه از بین میرود، بیماری دوباره ظاهر میشود. پژوهشگران تصور میکردند شاید بخشی از این توانایی به سلولهایی مربوط باشد که میتوانند زنده بمانند و دوباره رشد تومور را آغاز کنند.
آیا میتوان این مسیر را خاموش کرد؟ پژوهشگران برای پاسخ به این سؤال، سراغ موشها و سلولهای سرطانی رفتند. در آزمایشهای اولیه، مادهای به نام سیکلوپامین توانست مسیر Hedgehog را مهار کند. در برخی آزمایشها نیز دیده شد که این کار رشد سلولهای سرطانی را کاهش میدهد. در مدلهای حیوانی، یافتهای حتی امیدوارکنندهتر به دست آمد: پژوهشگران گزارش کردند موشهایی که پس از از بین رفتن تومور برای مدت کوتاهی با سیکلوپامین درمان شده بودند، در دوره پیگیری مورد مطالعه نشانهای از بازگشت تومور نشان ندادند.
همین نتیجه باعث شد این پرسش مطرح شود که آیا میتوان با هدف قرار دادن این مسیر، از عود سرطان روده جلوگیری کرد. اما یک نکته بسیار مهم وجود داشت: این آزمایشها روی موش و سلولهای آزمایشگاهی انجام شده بودند، نه روی بیماران مبتلا به سرطان روده. بنابراین هنوز معلوم نبود چنین روشی در بدن انسان هم مؤثر و ایمن خواهد بود یا خیر.
آیا این روش به درمان بیماران رسیده است؟ پاسخ کوتاه این است: خیر، دستکم تاکنون مسیر Hedgehog به یک درمان استاندارد برای سرطان روده تبدیل نشده است. پژوهشگران حتی این ایده را در مطالعات انسانی نیز آزمایش کردند. یکی از داروهایی که مسیر Hedgehog را مهار میکند، ویسمودگیب است. این دارو در مطالعات مربوط به برخی سرطانها مورد استفاده قرار گرفته و پژوهشگران بررسی کردند که آیا میتواند در سرطان پیشرفته روده بزرگ نیز به درمان کمک کند یا نه. نتیجه آن چیزی نبود که انتظار میرفت.
در یک کارآزمایی بالینی روی بیماران مبتلا به سرطان متاستاتیک روده بزرگ، اضافه کردن ویسمودگیب به درمان استاندارد، مزیت قابلتوجهی ایجاد نکرد. به عبارت سادهتر، نتایج این مطالعه نشان نداد که خاموش کردن این مسیر بتواند بهتنهایی درمان مؤثرتری برای این گروه از بیماران ایجاد کند. این نتیجه باعث شد نگاه دانشمندان به مسیر Hedgehog تغییر کند.
پس کشف سال ۱۳۸۸ اشتباه بود؟ نه. اینکه یک کشف آزمایشگاهی در نهایت به یک داروی مؤثر تبدیل نشود، به معنی بیارزش بودن آن کشف نیست. پژوهش سال ۱۳۸۸ نشان داد که مسیر Hedgehog و عوامل مرتبط با آن میتوانند در رفتار سلولهای سرطان روده نقش داشته باشند. پژوهشهای بعدی نیز همچنان این مسیر را بررسی کردهاند. اما دانشمندان متوجه شدند داستان بسیار پیچیدهتر از این است که بگوییم: «مسیر جوجهتیغی روشن است؛ آن را خاموش کنیم و سرطان از بین میرود.» در سرطان، مسیرهای مختلف داخل سلول و حتی ارتباط سلول سرطانی با سلولهای اطراف آن میتوانند روی یکدیگر اثر بگذارند.
به همین دلیل ممکن است یک دارو در یک نوع سرطان یا در یک گروه خاص از بیماران اثر داشته باشد، اما در گروه دیگری مؤثر نباشد.
تحقیقات جدید به چه چیزی امید دارند؟ پژوهشها متوقف نشدهاند. دانشمندان اکنون بیشتر به این موضوع توجه دارند که دقیقاً کدام بخش از مسیر Hedgehog در کدام نوع سرطان فعال است و چگونه با سایر مسیرهای سلولی ارتباط برقرار میکند. برخی مطالعات آزمایشگاهی نیز نشان دادهاند که عوامل مرتبط با این مسیر ممکن است در مقاومت سلولهای سرطان روده در برابر بعضی داروهای شیمیدرمانی نقش داشته باشند. برای همین، پژوهشگران در سالهای اخیر به جای اینکه فقط بپرسند «آیا Hedgehog را خاموش کنیم؟»، سؤالهای دقیقتری مطرح میکنند: کدام بیمار ممکن است از مهار این مسیر سود ببرد؟
کدام بخش از مسیر باید هدف قرار بگیرد؟ آیا میتوان آن را همراه با درمانهای دیگر به کار برد؟ این پرسشها هنوز موضوع تحقیقات سرطان هستند و پاسخ قطعی برای همه بیماران وجود ندارد.
اگر به هر شکلی با این بیماری درگیری دارید، این یافته به چه معناست؟ شاید مهمترین بخش این مطلب برای بیماری که اکنون با سرطان روده دستوپنجه نرم میکند همین باشد: داروهایی مانند سیکلوپامین یا روشهای آزمایشگاهی مهار Hedgehog، در حال حاضر درمان عمومی و تأییدشده سرطان روده محسوب نمیشوند. بنابراین نباید بر اساس خبرهای مربوط به این مسیر، دارویی را خودسرانه مصرف کرد یا درمان تجویزشده پزشک را کنار گذاشت. در همین زمینه بخوانید:
کلید حل سرطان در گذرگاه جوجه تیغی
درمان سرطان روده به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله اینکه بیماری در چه مرحلهای قرار دارد، آیا به غدد لنفاوی یا اندامهای دیگر گسترش پیدا کرده، وضعیت عمومی بیمار چگونه است و تومور چه ویژگیهای مولکولی و ژنتیکی دارد. امروز برای سرطان روده بسته به شرایط بیمار، روشهایی مانند جراحی، شیمیدرمانی، درمان هدفمند و ایمنیدرمانی به کار میرود و در بعضی بیماران نیز ترکیبی از این روشها مورد استفاده قرار میگیرد. برای سرطان پیشرفته نیز انتخاب درمان به محل گسترش بیماری و ویژگیهای خود تومور بستگی دارد.
آیا هنوز امیدی به درمانهای جدید وجود دارد؟ بله؛ و شاید مهمترین پیام پژوهشهای ۱۷ سال گذشته همین باشد. درمان سرطان امروز فقط به یک روش محدود نیست. پژوهشگران دائماً در حال بررسی ویژگیهای سلولهای سرطانی هستند تا بتوانند درمانها را دقیقتر و متناسبتر با هر بیمار انتخاب کنند. در سرطان روده نیز درمانهای هدفمند و ایمنیدرمانی در کنار روشهای قدیمیتر توسعه پیدا کردهاند و کارآزماییهای بالینی همچنان به دنبال روشهای تازه هستند. بنابراین «جوجهتیغی» را نباید یک داروی کشفشده برای درمان سرطان روده دانست؛ بلکه باید آن را بخشی از داستان طولانی تلاش دانشمندان برای شناخت بهتر سرطان دانست.
از یک خبر قدیمی تا یک درس مهم پزشکی وقتی خبر سال ۱۳۸۸ را امروز دوباره میخوانیم، شاید مهمترین نکته این نباشد که پژوهشگران آن زمان اشتباه کرده بودند یا پیشبینیشان محقق نشده است. نکته مهمتر این است که علم پزشکی قدمبهقدم جلو میرود. یک آزمایش روی سلولها میتواند به آزمایش روی حیوانات برسد؛ یک نتیجه امیدوارکننده میتواند وارد کارآزمایی انسانی شود و همانجا مشخص شود که یک ایده به اندازهای که در آزمایشگاه امیدوارکننده به نظر میرسید، در بدن انسان مؤثر نیست. اما حتی یک نتیجه منفی هم میتواند مسیر تحقیقات بعدی را تغییر دهد.
قبل ا ز هر چیز امیدوار باشید چرا که داستان «جوجهتیغی» و سرطان روده نمونهای از همین مسیر است: یک کشف امیدوارکننده در سال ۱۳۸۸ هنوز موضوع پژوهش است، امروز میدانیم که راه تبدیل یک یافته آزمایشگاهی به درمان واقعی بیماران، هر چند طولانی و پیچیدهتر از آن چیزی است که در ابتدا تصور میشد اما پلهای خواهد بود برای درمان آن.
منبع: جام جم آنلاین
