به گزارش جام جم آنلاین «شهپاد» یا شناور هدایت پذیر از دور معادل فارسی Unmanned Surface Vessel یا USV است؛ یعنی شناوری که روی سطح آب حرکت میکند، اما سرنشین انسانی در آن حضور ندارد. این شناورها میتوانند از ساحل یا یک شناور مادر هدایت شوند یا بخشی از مسیر و مأموریت خود را به صورت خودکار طی کنند. USVها میتوانند از راه دور کنترل شوند یا برای اجرای مأموریتهای از پیش تعیینشده برنامهریزی شوند؛ البته «خودمختار» بودن به معنای بینیازی کامل از انسان نیست و این سامانهها همچنان به نوعی نظارت یا دخالت انسانی وابستهاند. کاربرد شهپادها فقط نظامی نیست.
نمونههایی مانند Saildrone برای تحقیقات اقیانوسی، هواشناسی، نقشهبرداری و پایش محیط زیست نیز استفاده میشوند. اما در سالهای اخیر، نیروی دریایی کشورهای مختلف بهسرعت در حال تبدیل همین فناوری به ابزار نظامی هستند. اما معروف ترین شهپادهای جهان چه نام دارند؟
Saildrone Explorer؛ شهپاد کوچک اما ماندگار Saildrone Explorer همان شناوری است که ایران آن را در تنگه هرمز هدف قرار داد. این شهپاد حدود ۷ متر طول دارد و ویژگی اصلی آن مداومت بسیار طولانی در دریاست. شرکت سازنده میگوید Explorer میتواند تا ۱۲ ماه یا بیشتر در دریا باقی بماند و با استفاده از باد و سامانه بالمانند خود حرکت کند. این شناور به مجموعهای از دوربینها، حسگرها، ارتباطات ماهوارهای و سامانههای جمعآوری اطلاعات مجهز میشود. نیروی دریایی آمریکا نیز از Saildrone Explorer در منطقه خلیج فارس استفاده کرده است.
در یک رزمایش، دو فروند از این شناورها در کنار ناوشکن آمریکایی USS Delbert D. Black فعالیت کردند و اطلاعات و تصاویر مربوط به اهداف دریایی را برای مرکز فرماندهی ارسال کردند.
چرا Saildrone Explorer مهم است؟ نکته مهم این شناور کوچکی و مداومت عملیاتی آن است. برخلاف یک ناو یا کشتی جاسوسی بزرگ، چنین سامانهای میتواند با هزینه و ریسک بسیار پایینتر برای مدت طولانی در یک منطقه حضور داشته باشد و اطلاعات جمعآوری کند. Saildrone Explorer حدود ۷ متر طول دارد و از باد بهعنوان نیروی اصلی حرکت استفاده میکند. این شناور میتواند ماهها بدون نیاز به کشتی پشتیبان در دریا باقی بماند و اطلاعات مختلفی از محیط دریایی جمعآوری کند. Dive-LD چیست؟
در همین روزهای اخیر، خبر دیگری نیز درباره یک وسیله بدونسرنشین آمریکایی در منطقه منتشر شد که ممکن است باعث اشتباه شود. ایران در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد یک وسیله زیرسطحی بدونسرنشین آمریکایی را در ورودی تنگه هرمز به دست آورده است. این وسیله Dive-LD ساخت شرکت Anduril معرفی شد. Dive-LD شهپاد نیست؛ بلکه یک وسیله زیرسطحی بدونسرنشین است که برای مأموریتهایی مانند مینروبی، نقشهبرداری از بستر دریا، جمعآوری اطلاعات و بازرسی زیرآبی طراحی شده است.
شکارچی خودران زیردریاییها Sea Hunter یکی از مشهورترین پروژههای شهپادی آمریکا است. این شناور که با همکاری DARPA و دفتر تحقیقات نیروی دریایی آمریکا توسعه یافت، یک شهپاد بسیار بزرگتر از Saildrone است. طول آن حدود ۴۱ متر و وزن آن در حالت بارگیری کامل حدود ۱۴۲ تن است. Sea Hunter در درجه اول بهعنوان بستری برای آزمایش عملیات خودمختار و مأموریتهای دریایی، از جمله جنگ ضدزیردریایی، توسعه پیدا کرده است.
نیروی دریایی آمریکا Sea Hunter و شناور مشابه آن، Seahawk، را نخستین نمونههای شهپادهای متوسط خود میداند که برای آزمایش و توسعه عملیات خودمختار به کار گرفته شدهاند. Seahawk نیز یکی از دو شناور اصلی برنامه MUSV نیروی دریایی آمریکا است. این شناور در کنار Sea Hunter بهعنوان یک سکوی حسگری توزیعشده عمل میکند و میتواند برای افزایش میدان دید ناوگان و پشتیبانی از مأموریتهایی مانند آگاهی از محیط دریایی و جنگ ضدزیردریایی به کار گرفته شود.
شهپاد کوچک و چابک MANTAS T-12 یکی از شناورهای کوچکتر خانواده شهپادهای آمریکایی است که در منطقه خلیج فارس نیز آزمایش شده است. این شناور حدود ۳.۶ متر طول دارد و برای مأموریتهایی مانند شناسایی، حفاظت از بنادر، پرهیز از مین، انتقال ارتباطات و عملیات گروهی یا «Swarm» طراحی شده است.
نیروی دریایی آمریکا در سال ۲۰۲۱ تصویری از یک MANTAS T-12 در خلیج فارس منتشر کرد که در کنار شناور گارد ساحلی بحرین در حال فعالیت بود.
Seagull؛ شهپاد چندمنظوره Seagull ساخت شرکت Elbit Systems در رژیم صهیونیستی یکی دیگر از شهپادهای شناختهشده جهان است. این شناور حدود ۱۲ متر طول دارد و برای مجموعه متنوعی از مأموریتها طراحی شده است؛ از جمله جنگ ضدزیردریایی، مینیابی و مینروبی، جنگ الکترونیک، حفاظت دریایی و عملیات هیدروگرافی.
نسل جدید شهپادهای چندمنظوره خانواده Devil Ray شرکت آمریکایی MARTAC نیز از نمونههای جدید شهپادهای چندمنظوره است. مدل T38 حدود ۱۲.۲ متر طول دارد و برای مأموریتهایی مانند شناسایی و مراقبت، جنگ ضدزیردریایی، جنگ الکترونیک، گشت دریایی و حتی مأموریتهای رزمی طراحی شده است. این شناور در سال ۲۰۲۶ یک مأموریت کاملاً خودکار هشتروزه را نیز با موفقیت پشت سر گذاشته است. اهمیت این خانواده در حال افزایش است؛ بهویژه اینکه نیروی دریایی آمریکا در سال ۲۰۲۶ آزمایشهایی برای سوختگیری خودکار شهپاد در حال حرکت با Devil Ray T38 انجام داده است
آبها در سیطره شهپادها شهپادها دیگر یک فناوری آزمایشی صرف نیستند. کشورهای مختلف در حال توسعه ناوگانی از شناورهای بدونسرنشین با اندازه و مأموریتهای متفاوت هستند؛ از Saildrone Explorer هفتمتری که میتواند ماهها در دریا باقی بماند تا Sea Hunter چهلویکمتری که برای مأموریتهای پیچیدهتر و آزمایش عملیات خودمختار طراحی شده است.
آیا ایران شهپاد دارد؟
درباره اینکه ناوگان رزمی نیروی دریایی سپاه به شناورهای دریایی مجهز است، شکی نیست. باید دانست شهپادها به دو دسته شهپاد سطحی (USV) و شهپاد زیرسطحی (UUV) تقسیم میشوند.
در سال ۱۴۰۲، شهید دریادار علیرضا تنگسیری، فرمانده وقت نیروی دریایی سپاه، اعلام کرد که سپاه توانایی تولید شهپاد را دارد و حتی از قابلیتی برای کنترل همزمان ۵۰ شناور بدونسرنشین و امکان شلیک موشک از آنها سخن گفت. یکی از مهمترین نامهای مطرح شده درباره شهپادهای ایرانی، شناور تندروی «یامهدی» است که از نخستین شناورهای بدونسرنشین تولید ایران است و ایران چهارسال پیش آن را با موفقیت آزمایش کرد و فیلم این آزمایش هم منتشر شد. همچنین سه سال قبل اعلام شد سپاه در رزمایش دریایی خود از شهپادهای زیرسطحی استفاده کرده است.
البته ایران در آشکارکردن اطلاعات خود در زمینه توانمندی های دریایی با احتیاط عمل کرده است اما در مجموع باید گفت، به توانایی تولید و استفاده از شهپاد دست یافته است.
منبع: جام جم آنلاین
