باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی- اخترشناسان برای نخستین بار اجرامی را در فضا شناسایی کردهاند که پرتوهای ایکس با انرژی بسیار پایین ساطع و همزمان مقادیر شدیدی از تابش فرابنفش نیز تولید میکنند. دانشمندان در مجموع ۸۴ مورد از این «منابع پرتو ایکس فوقنرم» (نامگذاریشده بر اساس پرتوهای ایکس کمانرژی که گسیل میکنند) را در شش کهکشان مختلف شناسایی کردند. آنها از دادههای در دسترس عموم در آرشیو رصدخانه «چاندرا» استفاده کردند؛ مخزنی که تمامی دادههای پرتو ایکسِ گردآوریشده توسط این رصدخانه تحت مدیریت ناسا را در خود جای داده است.
پژوهشگران بر این باورند که این اجرام تازه کشفشده در کهکشانهای دیگر میتوانند به حل نه یک، بلکه دو پرسش دیرینه در اخترفیزیک کمک کنند: سرنوشت نهایی ستارگانی که به ابرنواخترهای نوع Ia (یک-آ) تبدیل میشوند، و علت جدا شدن الکترونها از گاز میانستارهای در برخی کهکشانها چیست. حل دو معمای کیهانی مصطفی محبالله از دانشگاه آلاباما که سرپرستی این مطالعه را بر عهده داشت، گفت: «ما هرگز با گروهی از اجرام که چنین رفتاری داشته باشند، مواجه نشده بودیم. طبیعتاً گام بعدی تلاش برای درک ماهیت این اجرام بود.
این منابع گریزانِ پرتو ایکس در واقع جزو پرانرژیترین اجرام کهکشانها هستند و میتوانند همزمان دو معمای کیهانی را حل کنند.»
دانشمندان معتقدند که برخی سامانههای کوتوله سفید — که مواد را از ستارگان همدم خود جذب میکنند — ممکن است سرانجام به صورت ابرنواخترهای نوع Ia منفجر شوند؛ پدیدهای که برای اندازهگیری انبساط جهان حیاتی است. این ابرنواخترها نقشی کلیدی در کشف شتابدار بودن انبساط جهان ایفا کردند. اخترشناسان سالهاست که به دنبال ستارگانی هستند که به ابرنواخترهای نوع Ia تکامل مییابند، اما تاکنون در این راه موفق نبودهاند.
جیمی اروین، از نویسندگان همکار این پژوهش در دانشگاه آلاباما، گفت: «اگر بتوانیم راهی برای مشاهده این انفجارها پیش از وقوعشان پیدا کنیم، دستاورد بسیار مهمی خواهد بود. در حال حاضر، ما آنها را پس از انفجار مطالعه میکنیم و اخترشناسان در درک دقیقِ عاملِ آغازگرِ این انفجار با چالش مواجه بودهاند.»
معمای دیگری که منابع پرتو ایکس فوقنرم ممکن است توضیحی برای آن ارائه دهند، فرآیند جدا شدن الکترونها از گاز میانستارهای در برخی کهکشانهاست؛ مسئلهای حیاتی که بر نرخ ستارهزایی و چرخه حیات کهکشانها تأثیر میگذارد. اگرچه ستارگان پرجرم و داغ در این زمینه نقش دارند، اما به تنهایی عامل این جدایش الکترونی نیستند؛ تابش شدید فرابنفشِ گسیلشده از این منابع ممکن است نقشی حیاتی ایفا کند. دانشمندان اعلام کردند که مشاهدات بیشتری برای تعیین ماهیت این اجرام و آزمودن نقش آنها در شکلگیری کهکشانها برنامهریزی شده است. منبع: مترو
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
