جاری شدن هنر در بافت تاریخی شیراز، نوعی خوشامدگویی به گردشگری خلاق و تجربهگرا در این نقطه شهری است و اکنون نخستین گذر صنایع دستی کشور در «کوچه فیلیها» گردشگران را به خود فرا میخواند؛ سرمایهگذاری بخش خصوصی با بیش از ۲۰۰ میلیارد تومان، خانههای تاریخی را به کارگاههای صنایع دستی و اقامتگاههای سنتی تبدیل کرده و بافت تاریخی را به مقصدی برای تجربه زندگی محلی بدل ساخته است.
به گزارش حیات به نقل از ایرنا، هنر معماران شیرازی در زمینه منظر شهری و ساخت خانههای چشمنواز، پهنه ۳۵۷ هکتاری بافت تاریخی شیراز را به سایتی پرجاذبه برای گردشگران تبدیل کرده است.
اگر چه به دلیل سالها بیتوجهی و تعدد مشکلات و آسیبهای اجتماعی و شهری متعدد، این گنجینه در معرض آسیب قرار گرفته بود و ظرفیت شگرف آن در رونق گردشگری شیراز مغفول مانده بود.
اما این بافت تاریخی ارزشمند پس از گذراندن حواشی و روزهای تاریک، در نهایت، مردادماه ۱۴۰۲ به ثبت ملی رسید و زمینه برای حفاظت و ساماندهی آن، بیش از گذشته فراهم شد؛ خانههای تاریخی بسیاری مرمت شد یا در فهرست مرمت قرار گرفت.
سرمایهگذاری تحولآفرین در بافت تاریخی شیراز
اما آنچه بیش از همه موثر بود، سرمایهگذاری گردشگری و صنایع دستی در این بافت بود که وضعیت اجتماعی این محلهها را متحول و پای گردشگران را به این پهنه باز کرد.
چندین خانه تاریخی، مرمت و بهسازی و تبدیل به خانه-کارگاه صنایع دستی شد و چندین خانه نیز به اقامتگاههای سنتی تبدیل شده که در سالهای اخیر محبوبیت خوبی میان مسافران شیراز و طرفداران گردشگری تجربهگرا پیدا کردهاند.
نازنین صادقنژاد، یکی از صاحبان بومگردی و خانه صنایع دستی در محله فیلیها در گفتوگو با خبرنگار ایرنا، از روزهای تاریکی این محله در سالهای پیش یاد کرد و با ذوق و خشنودی از بهبود محسوس اوضاع در این روزها گفت.
حتی بزرگسالان نیز جرات نداشتند، پس از غروب در این کوچه پسکوچهها تردد کنند اما حالا وضعیت بسیار بهتر شده و دختران و پسران جوان تا شب هم از این کوچهها بازدید میکنند.
او گفت: اینجا محله خانوادگی ما است و مادربزرگم تا پایان عمر در خانه تاریخی خود زندگی کرد اما تا چند سال پیش که جوانی بیست و چند ساله بودم نمیتوانستم تنها به خانه مادربزرگم بیایم.
صادقنژاد ادامه داد: آن سالها حتی بزرگسالان نیز جرات نداشتند پس از غروب در این کوچه پسکوچهها تردد کنند اما حالا وضعیت بسیار بهتر شده و دختران و پسران جوان تا شب هم از این کوچهها بازدید میکنند.
سرمایهگذاری متناسب با بافت و رونق گردشگری در این پهنه، به بهبود وضعیت شهری و امنیت آن کمک کرده و بازخورد این بهبودی نیز رونق مضاعف این محلهها خواهد بود.
به گفته معاون صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس، به عنوان نمونه، بخش خصوصی در گذر صنایع دستی شیراز، بیش از ۲۰۰ میلیارد تومان سرمایهگذاری کرده و خانههای صنایع دستی و بومگردی راهاندازی کردهاند.
گردشگران امروز، تشنه سکون و تجربهگرایی
بابک مغازهای، از فعالان و سرمایهگذاران گذر صنایع دستی شیراز به خبرنگار ایرنا گفت: امروزه در دنیا شکل جدیدی از توریسم به نام «گردشگری کمشتاب» پرمخاطب یا در اصطلاح ترند شده است؛ در این نوع گردشگری، فرد تنها به دنبال بازدید از یک مکان خاص نیست و حتی برنامه سفر او نیز در مقصد شکل میگیرد.
او با بیان اینکه این نوع گردشگری تجربهگرا بسیار آهسته و بیشتر در بافتهای تاریخی اتفاق میافتد، ادامه داد: ایدهای را برای اولین بار در کشور طراحی و در قالب یک طرح به ادارهکل میراث فرهنگی و گردشگری فارس ارائه دادیم که بر اساس آن، گردشگران دیگر به دنبال یک ساختمان یا هتل خاص نیستند بلکه در بافتهای تاریخی اقامت میکنند و شب و روز زندگی عمومی و محلی (لوکال) را در آنجا تجربه میکنند.
مغازهای با اشاره به افتتاح نخستین گذر صنایع دستی کشور در بافت تاریخی شیراز، گفت: حتی اگر دور تا دور این محله را هم دیوار بکشید، گردشگر میتواند ضمن اقامت شبانه، تجربه تولید صنایع دستی، تجربه دستی، تجربه چشیدن خوراک محلی و زندگی در محلهای با تاریخچه چند صد ساله را کسب کند و از سفر و اقامت چند روزه در اینجا لذت ببرد.
شیراز شهر جهانی صنایع دستی است و پیشه دیرینه بسیاری از مردمان آن، تولید همین محصولاتی بوده که در عین کاربردی بودن دارای اصالت و رنگ و زیبایی بوده است.
از سوی دیگر، در گردشگری تجربهگرا، حفظ فضای سنتی و واقعیتهای موجود در آن پهنه گردشگری، شرط اصلی است و حرف اول را میزند.
به همین دلیل، چنانکه حسین خواجهبیدختی، مدیرکل حمایت از تولید صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی نیز در افتتاحیه گذر صنایع دستی شیراز گفت، اقامت و صنایع دستی، متناسبترین کاربری برای احیای بافت تاریخی است.
اکنون نزدیک به ۲۰ خانه صنایع دستی در بافت تاریخی شیراز راهاندازی شده که برخی از آنها فعال و برخی در حال تعمیرات و بهسازی هستند.
اکنون باید مسئولان شهری و دولتمردان نیز در کنار هنرمندان، سرمایهگذاران و فعالان گردشگری قرار گیرند تا نخستین گذر صنایع دستی کشور در حد حرف باقی نماند.
افتتاح گذر صنایع دستی، آغاز رونق بیشتر در گردشگری بافت تاریخی
در توریسم تجربهگرا، بیش از هر نوع دیگر، صنایع دستی و خوراک با گردشگری پیوندی ناگسستنی دارد و هر چیزی که به جذب و ورود گردشگران ضربه بزند، تهدیدی فوری برای حوزه صنایع دستی نیز هست.
از آنجا که سرعت، در گردشگری تجربه گرا کاهش پیدا میکند، اقامت و شب مانی گردشگران در شیراز افزایش مییابد و این، موجب رونق اقتصاد گردشگری و صنایع دستی و بهرهمندی از منابع اقتصادی بیشتر میشود.
نازنین صادقنژاد یکی از بانوان شیرازی است که امروز با اشتیاق و انگیزه به یاد مادربزرگش «ماهبانو» که گره اول را بر قالی بانوان فیلی شیراز میزده، یک خانه صنایع دستی در کوچه هفت کریمخان زند (محله فیلیها) راهاندازی کرده است.
او به ایرنا گفت: امیدوارم بتوانیم به یک صلح پایدار دست پیدا کنیم تا شاهد افزایش حضور گردشگران خارجی در بافت تاریخی شیراز باشیم چرا که تاثیر مثبت آن در رونق صنایع دستی نیز انکارناپذیر است.
صادقنژاد، حمایت از فعالان اقامتگاههای سنتی و فعالان صنایع دستی را از دیگر عواملی دانست که به پویایی و زنده ماندن گذر صنایع دستی شیراز کمک میکند.
او ادامه داد: این حمایت میتواند در قالب تسهیلات کمبهره و وامهای قرضالحسنه به فعالان صنایع دستی و گردشگری بافت تاریخی شیراز تعلق گیرد چرا که بازپرداخت وام در این شرایط، برای ما بسیار دشوار است.
این فعال گردشگری و صنایع دستی بافت تاریخی شیراز، اضافه کرد: در این صورت ما میتوانیم با تولید محتوای مجازی و جذب گردشگران داخلی به اشتغالزایی بپردازیم.
او گفت: هنگامی که گردشگر وارد بافت تاریخی شیراز شود، علاوه بر اقامت میتواند در ورکشاپهای صنایع دستی نیز حضور داشته باشد و تجربهای توامان از گردش و تولید صنایع دستی را به دست آورد؛ او میتواند در این گذر گردش کند، عکس بگیرد، تولید هنر صنعتهای بومی شیراز را از نزدیک ببیند و چند گره قالی بزند.
فرش قرمز گردشگری تجربهگرا در بافت تاریخی شیراز
به گفته دبیر میز ملی گردشگری ادبی کشور، گردشگری خلاق رکن سوم گردشگری در دنیا است و بیش از سه دهه است که این شاخه توریسم در سراسر دنیا فعال شده است.
امیرحسین حکمتنیا گفت: این گونه گردشگری، به جای دیدن یک جاذبه یا بنای تاریخی، بر میدانهای وسیع تجربهمحور متمرکز است و اتصالی روایتمحور را برای گردشگران به همراه دارد.
او در خصوص اهمیت خانههای صنایع دستی و اقامتگاههای سنتی در رونق گردشگری تجربهگرای بافت تاریخی شیراز گفت: در این حالت، گردشگر به جای یک مسافر، خود را در ساحت یک شهروند میبیند و در این فضا با آداب و رسوم مردم، مشاغل سنتی، ادبیات، فرهنگ، خوراک و صنایع بومی مردم آشنا میشود و آن را از نزدیک تجربه میکند.
این کارشناس گردشگری خلاق اظهار کرد: در این شرایط، گردشگری روند آهستهتری دارد، مقصد جذابیت بیشتری برای او پیدا میکند و پس از آن نیز بیشتر به آنجا سفر خواهد کرد و حتی آن مقصد را ترویج میکند.
حکمتنیا گفت: از آنجا که سرعت، در گردشگری تجربهگرا کاهش پیدا میکند، اقامت و شبمانی گردشگران در شیراز افزایش مییابد و این، موجب رونق اقتصاد گردشگری و صنایع دستی و بهرهمندی از منابع اقتصادی بیشتر میشود.
اکنون بافت تاریخی شیراز با میزبانی از خانههای صنایع دستی و اقامتگاههای سنتی به گردشگری خلاق خوشآمد گفته و برای آنهایی که در پی سفری آرام و تجربههایی به یادماندنی از زندگی هستند، فرش قرمز پهن کرده است.
با این حال باید دانست که به اذعان فعالان این حوزه، صنایع دستی و گردشگری سختترین روزهای خود را سپری میکند و به مقصد رسیدن گامهای نخست نیازمند همراهی و حمایت مسئولان است.
منبع: حیات
