به گزارش خبرنگار آنا، تهران سالهاست با یک واقعیت انکارناپذیر در خیابانهایش مواجه است؛ موتورسیکلتها بخش جداییناپذیر حملونقل شهری شدهاند، اما همزمان حجم قابل توجهی از تخلفات و چالشهای ترافیکی، ایمنی و زیستمحیطی نیز به این ناوگان گره خورده است. از پلاکهای مخدوش و دستکاریشده گرفته تا موتورسیکلتهای فرسوده و دودزا، از تردد در خطوط ویژه تا بیتوجهی به کلاه ایمنی؛ مجموعهای از رفتارها و مشکلات ساختاری، ساماندهی موتورسواران در پایتخت را به یکی از مسائل پیچیده مدیریت شهری و پلیس تبدیل کرده است. پلاک مخدوش؛
تخلفی که تا ۱۲ ماه حبس دارد یکی از جدیترین چالشها، مخدوش یا دستکاری کردن پلاک موتورسیکلتها است؛ اقدامی که علاوه بر دشوار کردن شناسایی وسیله نقلیه و مالک آن، میتواند فرآیند اعمال قانون و پیگیری تخلفات را نیز با اختلال مواجه کند. پلاک در واقع هویت وسیله نقلیه و ابزاری برای شناسایی مالک آن است. به همین دلیل، قانونگذار دستکاری مشخصات پلاک را صرفاً یک تخلف ساده رانندگی تلقی نکرده است.
بر اساس ماده ۷۲۰ قانون مجازات اسلامی، تغییر در ارقام و مشخصات پلاک، استفاده از پلاک متعلق به وسیله نقلیه دیگر یا پلاک تقلبی و برخی موارد تغییر در مشخصات شاسی و موتور، جرم محسوب میشود و برای مرتکب، حبس از شش ماه تا یک سال در نظر گرفته شده است. به تعبیر پلیس، دستکاری پلاک از این جهت اهمیت دارد که پلاک همانند یک شناسه هویتی برای وسیله نقلیه عمل میکند؛ بنابراین مخدوش کردن آن را نمیتوان در حد یک بیاحتیاطی ساده در رانندگی دید.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم پلاک مخدوش میتواند امکان شناسایی وسیله نقلیه در فرآیندهای نظارتی و انتظامی را کاهش دهد؛ مسئلهای که در شهری با حجم بالای تردد موتورسیکلتها، تبعات اجتماعی و انتظامی قابل توجهی دارد. البته نباید میان «مخدوش بودن پلاک» و وقوع جرم رابطهای قطعی برقرار کرد، اما روشن است که از بین رفتن امکان شناسایی سریع وسیله نقلیه، میتواند برای فرار از مسئولیت ناشی از تخلف یا جرم مورد سوءاستفاده قرار گیرد. ناوگانی که نفس شهر را هم به شماره انداخته است مسئله، اما فقط به پلاک ختم نمیشود.
بخش دیگری از چالش موتورسیکلتهای تهران به وضعیت فنی و سن بالای بخشی از این ناوگان بازمیگردد. موتورسیکلتهای فرسوده و دودزا، علاوه بر افزایش آلایندگی هوا، موضوع معاینه فنی را نیز با چالش مواجه میکنند. در واقع، وقتی بخش قابل توجهی از موتورسیکلتها از نظر عمر، وضعیت موتور، سیستم احتراق و تجهیزات فنی در شرایط مناسبی قرار نداشته باشند، اجرای مؤثر نظام معاینه فنی و خروج وسایل نقلیه آلاینده از چرخه تردد اهمیت دوچندانی پیدا میکند.
در تهران که آلودگی هوا به خصوص در ۶ ماهه دوم سال یکی از مسائل مزمن است، هر وسیله نقلیه آلاینده، فارغ از سهم دقیق آن در مجموع آلودگی، به یک مسئله مضاعف تبدیل میشود؛ چراکه موتورسیکلت در مقایسه با خودرو، به دلیل تعداد بالای تردد و حضور گسترده در معابر شهری، بخشی از مسئله حملونقل روزمره پایتخت است؛ بنابراین بحث ساماندهی موتورسیکلتها را نمیتوان تنها به «اعمال جریمه» محدود کرد. فرسودگی، نوسازی ناوگان، معاینه فنی، کنترل آلایندگی و فراهم کردن امکان جایگزینی موتورسیکلتهای قدیمی با نمونههای کمآلاینده، حلقههای مکمل این زنجیره هستند.
وقتی قانونشکنی به بخشی از عادت ترافیکی تبدیل میشود در کنار مشکلات فنی و هویتی، رفتارهای پرخطر بخشی از موتورسواران نیز یکی دیگر از چهرههای این معضل است. حرکت خلاف جهت، تردد در خطوط ویژه، عبور از مسیرهای ممنوع، عبور از چراغ قرمز، تغییر مسیرهای ناگهانی و بیتوجهی به حق تقدم، از جمله رفتارهایی هستند که نه فقط جان موتورسوار، بلکه سایر کاربران معبر را نیز در معرض خطر قرار میدهند. ماهیت موتورسیکلت باعث میشود پیامد خطا برای راکب بسیار سنگینتر باشد. برخلاف خودرو، موتورسوار فاقد بدنهای است که در لحظه تصادف بخشی از انرژی ضربه را جذب کند.
به همین دلیل، یک خطای چندثانیهای یا برخوردی که شاید برای سرنشین خودرو با آسیب محدود همراه باشد، میتواند برای موتورسوار به جراحت شدید یا مرگ منجر شود. بیش از ۷۶۷ هزار اعمال قانون برای نداشتن کلاه ایمنی در همین چارچوب، کلاه ایمنی همچنان یکی از مهمترین حلقههای زنجیره ایمنی موتورسواران است. سردار موسویپور، رئیس پلیس راهور تهران بزرگ، با اشاره به وضعیت ایمنی موتورسواران اعلام کرده است که بیش از ۷۶۷ هزار راکب موتورسیکلت به دلیل استفاده نکردن از کلاه ایمنی اعمال قانون شدهاند.
این عدد، فارغ از آنکه چند درصد از کل ترددها را شامل میشود، یک پیام روشن دارد: مسئله استفاده نکردن از کلاه ایمنی همچنان در مقیاس گسترده وجود دارد. بر اساس اظهارات پلیس، بسیاری از شهروندان هنوز درک درستی از نقش حیاتی کلاه ایمنی در کاهش صدمات سر و گردن ندارند. همچنین تأکید شده است که بیش از ۸۰ درصد مرگومیر موتورسواران به دلیل ضربه به سر رخ میدهد؛ آماری که اهمیت استفاده از کلاه ایمنی استاندارد را از یک توصیه ساده به یک ضرورت حیاتی تبدیل میکند. راهحل، فقط جریمه نیست واقعیت این است که برخورد انتظامی تنها یکی از اجزای حل مسئله است.
برخورد با پلاک مخدوش و تخلفات حادثهساز ضروری است، اما برای کاهش پایدار این تخلفات باید مجموعهای از اقدامات همزمان اجرا شود. نخست، شناسایی و برخورد مؤثر با موتورسیکلتهای دارای پلاک مخدوش یا غیرقانونی باید استمرار داشته باشد. دوم، مسئله موتورسیکلتهای فرسوده و آلاینده نیازمند سیاست مشخص برای معاینه فنی، از رده خارج کردن و جایگزینی است. سوم، آموزش و فرهنگسازی در حوزه کلاه ایمنی و رفتار صحیح ترافیکی باید در کنار اعمال قانون دنبال شود. در نهایت نیز باید پذیرفت که موتورسیکلتها حذفشدنی نیستند و بخشی از واقعیت حملونقل تهران باقی خواهند ماند؛
بنابراین پرسش اصلی دیگر این نیست که «با موتورسیکلتها چه کنیم؟»؛ بلکه این است که چگونه میتوان این ناوگان را ایمنتر، قانونمندتر، کمآلایندهتر و قابل نظارتتر کرد؟ پاسخ به این پرسش، نیازمند همکاری همزمان پلیس، مدیریت شهری، دستگاههای مسئول معاینه فنی، نهادهای مرتبط با محیط زیست و البته خود موتورسواران است. در غیر این صورت، خیابانهای تهران همچنان شاهد چرخهای تکراری خواهند بود؛ تخلف، اعمال قانون، فرسودگی، حادثه و دوباره تخلف.
منبع: آنا