امروز ملت ایران بیش از گذشته به این باور رسیده که میتواند در برابر تهدیدات بایستد، مقاومت کند و برای رسیدن به اهداف بزرگتر تلاش کند. بر همین اساس، بهنظر میرسد نمیتوان با همان نگاه و همان سطح از مطالبات گذشته وارد شرایط جدید شد. توافقهایی که در مقطع زمانی دیگری و با توجه به شرایط همان روزها مورد بحث یا پذیرش قرار گرفتهاند، لزوما نمیتوانند پاسخگوی موقعیت امروز کشور باشند. شرایط تغییر کرده و طبیعی است که سطح مطالبات ما نیز متناسب با این تغییرات ارتقا پیدا کند. برای توضیح این مسأله میتوان از یک مثال ساده استفاده کرد.
برفهایی که بر فراز قلهها آب میشوند، قطره قطره در قالب جویبارها به حرکت درمیآیند. جویبارها به رودخانهها میپیوندند، رودخانهها راه خود را ادامه میدهند و سرانجام به دریا و اقیانوس میرسند. اگر هدف این آب تنها رسیدن به پشت یک سنگ بزرگ باشد، حرکت آن در همان نقطه متوقف خواهد شد. آب پشت مانع میایستد، راکد میشود و بهتدریج شفافیت و زلالی خود را از دست میدهد، اما اگر مقصد اقیانوس باشد، آب برای عبور از موانع تلاش میکند و مسیر خود را ادامه میدهد. اهداف یک ملت نیز باید چنین باشد.
اگر اهداف ما کوتاهمدت و محدود تعریف شوند، ممکن است در نخستین مانع متوقف شویم، اما اگر نگاه ما به افقهای بلند و اهداف بزرگتر معطوف باشد، موانع نمیتوانند پایان مسیر تلقی شوند. در این صورت حتی اگر به همه اهداف بلندمدت خود دست پیدا نکنیم، در مسیر حرکت بهسوی آنها میتوانیم به دستاوردهای مهمتری برسیم. امروز شرایط ایران با گذشته تفاوت کرده است. توان بازدارندگی و قدرت دفاعی کشور افزایش یافته و تجربه مقاومت در برابر تهدیدات، معادلات جدیدی را در منطقه ایجاد کرده است. مهمتر از همه، مردم ایران نیز در جریان این تحولات به سطح تازهای از خودباوری رسیدهاند.
این سرمایه اجتماعی و فرهنگی نباید نادیده گرفته شود؛ بنابراین بازگشت به توافقها و مطالبات گذشته، بدون در نظر گرفتن شرایط جدید میتواند نوعی عقبگرد تلقی شود. اگر توافق قبلی در زمان خود دارای برخی مزیتها بوده است، باید توجه داشت که امروز کشور در شرایط دیگری قرار دارد و میتواند با نگاه و سطح مطالبات متفاوتی وارد گفتوگو شود. اتفاقا داشتن اهداف بلندتر بهمعنای دست کشیدن از توافق نیست.
وقتی یک کشور اهداف بزرگتری را دنبال میکند، حتی در صورت عقبنشینی طرف مقابل و رسیدن به یک توافق حداقلی، دستاورد بیشتری خواهد داشت، اما اگر از ابتدا سقف مطالبات خود را پایین تعریف کنیم، همان حداقل نیز بهسختی قابل دستیابی خواهد بود. در هر توافق جدید، ایران میتواند مطالبات تازه و متناسب با شرایط جدید را مطرح کند. بهعنوان نمونه مسأله فعالیتهای هستهای رژیم صهیونیستی و ضرورت قرار گرفتن این فعالیتها تحت نظارتهای بینالمللی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی، میتواند بهعنوان یکی از موضوعات جدی مطرح شود.
نمیتوان از یکسو برنامه هستهای یک کشور را تحت شدیدترین فشارها و نظارتها قرار داد و از سوی دیگر فعالیتهای هستهای رژیم صهیونیستی را نادیده گرفت. همچنین مسأله جبران خسارتها و دریافت غرامت بابت خسارتهایی که به ایران وارد شده نیز میتواند در سطح مطالبات جدید مورد توجه قرار گیرد.
علاوه بر این، ایران میتواند موضوع پاسخگویی و پیگیری حقوقی افرادی مثل رضا پهلوی و گروهک منافقین در اقدامات خشونتآمیز، خرابکاری و ایجاد ناامنی نقش داشتهاند در چارچوبهای حقوقی و بینالمللی دنبال کند و از طرفهای مقابل درباره نحوه حمایت یا پناه دادن به چنین افرادی مطالبهگری داشته باشد. چرا باید تصور کنیم که فهرست مطالبات ایران از پیش تعیین شده و غیرقابل تغییر است؟ چرا نتوانیم متناسب با تحولات جدید، خواستههای جدیدی را مطرح کنیم؟
اگر شرایط کشور تغییر کرده، اگر توان ملی افزایش یافته و اگر ملت ایران در مسیر خودباوری گامهای تازهای برداشته است، طبیعی است که سیاست خارجی و شیوه مطالبهگری ما نیز باید متناسب با این شرایط بازتعریف شود. برخی تحلیلگران و اندیشمندان آمریکایی نیز بر این باورند که هرچه ایران در موقعیت قدرتمندتری قرار گیرد، سطح مطالباتش نیز افزایش خواهد یافت. این موضوع نه عجیب است و نه خارج از منطق روابط بینالملل. هر کشوری متناسب با توان، ظرفیت و جایگاه خود، برای تامین منافع ملیاش مذاکره و مطالبهگری میکند.
امروز آنچه اهمیت دارد این است که از موقعیت جدید کشور برای تعریف افقهای بلندتر استفاده کنیم. نباید اجازه دهیم اهداف کوتاهمدت، ما را در میانه راه متوقف کنند. اگر به تعبیر امام شهید، مسیر ملت ایران حرکت بهسوی قلههاست، باید این قلهها را در سطح اهداف و مطالبات خود نیز تعریف کنیم. انتظار میرود هیأت مذاکرهکننده و نهادهای مسئول در حوزه سیاست خارجی و امنیت ملی، شرایط جدید کشور و افزایش قدرت بازدارندگی و اعتماد بهنفس ملی را در محاسبات خود مورد توجه قرار دهند.
سطح مطالبات ایران باید متناسب با واقعیتهای جدید افزایش پیدا کند و طرف مقابل نیز بداند که تداوم فشار، تهدید یا خودداری از پذیرش یک توافق عادلانه، نمیتواند ایران را به عقبنشینی وادار کند. برعکس، هرچه شرایط جدید اقتضا کند ایران میتواند مطالبات خود را بازتعریف و سطح آنها را ارتقا دهد. امروز زمان آن است که بهجای بازگشت به نقطه گذشته، با نگاه به آینده و با اهدافی بلندتر حرکت کنیم؛ همانگونه که آب برای رسیدن به اقیانوس، در پشت نخستین سنگ متوقف نمیشود. ملت ایران امروز سرمایهای بزرگ از مقاومت، تجربه، توان دفاعی و خودباوری در اختیار دارد.
حفظ و تقویت این سرمایه، نیازمند آن است که در عرصه سیاست و مذاکره نیز با اعتماد بهنفس بیشتری عمل کنیم، نه با نگاه به عقب بلکه با چشم دوختن به قلههای پیش رو.
منبع: جام جم آنلاین