به گزارش خبرنگار آنا، هشتمین نمایشگاه بینالمللی فارمکس خاورمیانه ۲۰۲۶ در حالی آغاز به کار کرد که صنعت دارویی ایران، همزمان با نمایش توانمندیها و محصولات جدید خود، همچنان با چالشهایی مانند تأمین ارز، واردات مواد اولیه، تأمین تجهیزات و بروکراسیهای اداری دستوپنجه نرم میکند؛ نمایشگاهی که در آن از رباتهای تبلیغاتی و غرفههای مدرن گرفته تا روایت کارخانههایی که پس از آسیب دوباره به خط تولید بازگشتهاند، تصویری چندوجهی از صنعت دارویی کشور به نمایش گذاشته شد.
نخستین چیزی که هنگام ورود به فضای نمایشگاه جلب توجه میکرد، الزاماً یک دارو یا دستگاه پیشرفته نبود؛ یک ربات در طبقه همکف میان بازدیدکنندگان حرکت میکرد و کارتهای معرفی و تبلیغاتی شرکتها را در اختیار آنها قرار میداد. انتخاب چنین شیوهای برای معرفی شرکتها، در همان ابتدای ورود، حالوهوای متفاوتی به نمایشگاه داده بود؛ نمایشگاهی که شرکتهای دارویی تلاش کرده بودند در کنار معرفی محصولات و توانمندیهای خود، تصویری مدرن از صنعت دارویی ایران ارائه کنند.
غرفهها نیز هرکدام با طراحی و دکوراسیون متفاوت، بخشی از توانمندی شرکتها را به نمایش گذاشته بودند. از تجهیزات و ماشینآلات صنعتی گرفته تا محصولات دارویی و فناوریهای مرتبط با تولید، فضای نمایشگاه بیشتر از آنکه صرفاً محل عرضه محصولات باشد، به محلی برای گفتوگو درباره آینده صنعت دارو تبدیل شده بود. از پلهبرقی که به طبقه بالاتر میرسید، فضای نمایشگاه گستردهتر میشد و در میان رفتوآمد بازدیدکنندگان، مراسم افتتاحیه هشتمین نمایشگاه بینالمللی فارمکس خاورمیانه برگزار شد؛
مراسمی که با حضور محمدمهدی پیرصالحی، معاون وزیر بهداشت، سیدحسن امامی رضوی، رئیس دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، محمدرضا شانهساز، رئیس سازمان تدارکات پزشکی هلالاحمر و جمعی از سفرای کشورهای خاورمیانه همراه بود. اما پشت ظاهر رسمی افتتاحیه، دغدغههای اصلی صنعت دارو نیز خود را نشان میداد. وعدهای برای تجهیزات داروسازی محمدمهدی پیرصالحی در جریان بازدید از نمایشگاه، یکی از مسائل مهم صنعت دارویی را تأمین ارز برای تجهیزات و دستگاههای مورد نیاز تولید عنوان کرد و گفت که در این زمینه مذاکراتی با وزارت صنعت، معدن و تجارت انجام شده است.
به گفته وی، تاکنون سه فهرست از دستگاههای مورد نیاز از سوی سازمان غذا و دارو برای وزارت صمت ارسال شده و امیدوارند تصمیمات نهایی در این زمینه به سرعت اجرایی شود تا امکان تخصیص ارز برای تأمین تجهیزات فراهم شود. این موضوع در شرایطی مطرح میشود که تأمین تجهیزات تولید برای شرکتهای دارویی تنها یک مسئله توسعهای نیست؛ در بسیاری از موارد، استمرار فعالیت خطوط تولید و امکان افزایش ظرفیت نیز به دسترسی به همین تجهیزات وابسته است. با این حال، پیرصالحی در میان صحبتهای خود تلاش کرد تصویری صرفاً بحرانمحور از وضعیت صنعت دارویی ارائه نکند.
او در پاسخ به این سؤال که در شرایط فعلی چه خبر خوبی میتوان از صنعت دارویی کشور به مردم داد، به پایداری این صنعت اشاره کرد؛ صنعتی که به گفته او، حتی در شرایط سخت و با وجود محدودیتها و تحریمها، به فعالیت خود ادامه داده و شرکتهای داخلی و خارجی نیز همچنان در نمایشگاه حضور دارند. صنعتی که هنوز محصول جدید عرضه میکند در میان غرفهها، این بخش از صحبتهای معاون وزیر بهداشت معنای ملموستری پیدا میکرد؛ محصولاتی که تازه معرفی شده بودند و تجهیزاتی که نشان میداد بخشی از صنعت دارویی کشور همچنان در مسیر توسعه فناوری حرکت میکند.
پیرصالحی نیز با اشاره به همین موضوع، حضور نیروهای جوان و دانشمندان فعال در صنعت دارو و تلاش آنها برای تولید محصولات جدید و باکیفیت را یکی از نقاط قوت این صنعت دانست و ابراز امیدواری کرد این توانمندیها در نهایت به حضور بیشتر محصولات ایرانی در بازارهای جهانی منجر شود. شاید همین تضاد، یکی از مهمترین تصاویر فارمکس ۲۰۲۶ باشد؛ صنعتی که از یک سو درباره محدودیت ارز و مشکلات واردات صحبت میکند و از سوی دیگر در غرفههایش از محصولات جدید و فناوریهای تازه رونمایی میکند. اما این تنها روایت نمایشگاه نبود.
وقتی «توفیق دارو» از دل آسیب دوباره برمیخیزد در جریان بازدید پیرصالحی از غرفهها، صحبت از شرکتی به میان آمد که روایتش با بسیاری از شرکتهای حاضر در نمایشگاه متفاوت بود؛ «توفیق دارو». پیرصالحی با اشاره به بازدید خود از این شرکت پس از آسیبهای واردشده، از اصابت دو موشک مستقیم به مجموعه و خسارت سنگین آن سخن گفت؛ خسارتی که عملاً بخش عمدهای از مجموعه را از بین برده بود. اما آنچه در روایت او بیشتر از میزان خسارت برجسته بود، واکنش کارکنان شرکت بود؛
افرادی که به گفته پیرصالحی، حتی در همان شرایط به توقف تولید فکر نمیکردند و دغدغه اصلیشان بازسازی و بازگشت به فعالیت بود.
حالا در فارمکس، صحبت از بازسازی این مجموعه و ورود دوباره محصولات آن به بازار بود. پیرصالحی اعلام کرد که تا آنجا که اطلاع دارد، توفیق دارو قراردادهای تولید قراردادی خود را با شرکتهای دیگر منعقد کرده و تولید را آغاز کرده است. او همچنین تأکید کرد که سازمان غذا و دارو در بخشهایی که نیاز به تسریع در صدور مجوزها وجود داشته باشد، میتواند برای بازگشت سریعتر محصولات این شرکت به بازار کمک کند. روایت توفیق دارو، در میان انبوه غرفهها و تجهیزات نمایشگاه، یک وجه انسانیتر از صنعت دارویی را نمایان میکرد؛
اینکه پشت کارخانهها، خطوط تولید و محصولات دارویی، گروهی از نیروی انسانی ایستادهاند که در شرایط دشوار تلاش میکنند چراغ تولید خاموش نشود. بازگشت کارخانهای که قرار بود مدتها تعطیل بماند در بخش دیگری از بازدید، صحبت به مجموعه «شفا دارو» و بازگشت آن به چرخه تولید رسید؛ مجموعهای که به گفته پیرصالحی با ظرفیتی چند برابر گذشته به بازار بازگشته و فروش محصولات خود را نیز با سرعت آغاز کرده است. آنچه در این بخش بیشتر جلب توجه میکرد، سرعت بازگشت مجموعه به فعالیت بود.
به گفته پیرصالحی، با توجه به حجم، اندازه، تجهیزات و ماشینآلات این مجموعه، شاید کمتر کسی انتظار داشت کارخانه پس از آسیبهای واردشده بتواند در مدت حدود چهار ماه دوباره به مرحله راهاندازی برسد. در کنار بحث بازسازی کارخانهها، یک موضوع فنی نیز اهمیت ویژهای داشت؛ رآکتورهای گلسلاین.
پیرصالحی با اشاره به اهمیت این تجهیزات برای صنایع پایه دارویی و دانش فنی محدود مورد نیاز برای تولید آنها، بازگشت سریع ظرفیت داخلی در این حوزه را اتفاقی مهم دانست؛ چراکه در صورت توقف تولید داخلی، وابستگی به واردات چنین تجهیزاتی میتوانست مشکلات تازهای برای صنعت ایجاد کند. این بخش از بازدید نشان میداد که «تولید داخلی» فقط به معنای تولید قرص، کپسول یا شربت نیست؛ زنجیرهای از تجهیزات و فناوریهای تخصصی نیز باید در داخل کشور حفظ و توسعه پیدا کند.
پشت غرفههای شیک، یک گلایه قدیمی اما اگر از فضای رسمی افتتاحیه و غرفههای پرزرقوبرق فاصله بگیریم، در گوشه دیگری از نمایشگاه صدای دیگری شنیده میشد؛ صدای تأمینکنندگان مواد اولیه و فعالان صنعت که مشکلات خود را مستقیماً با رئیس سازمان غذا و دارو مطرح میکردند. یکی از فعالان صنعت دارویی درباره طولانی شدن فرآیندهای اداری ترخیص مواد اولیه گلایه داشت و میگفت گاهی اسناد برای روزها در فرآیندهای اداری معطل میمانند.
او توضیح داد که شرکتهای تولیدی تحت فشار هستند تا خطوط تولید متوقف نشود، اما در عین حال تأمینکنندگان نیز نمیتوانند مانند گذشته برای مواد اولیه ذخیرهسازی طولانیمدت انجام دهند. به گفته این فعال صنعت، در برخی موارد فرآیندهای مربوط به ترخیص میتواند حدود ۱۵ روز زمان ببرد؛ موضوعی که برای کارخانهای که خط تولیدش منتظر رسیدن یک ماده اولیه است، فقط یک مسئله اداری ساده نیست.
در چنین شرایطی، هر روز تأخیر میتواند زنجیرهای از مشکلات را ایجاد کند؛ از معطل ماندن مواد اولیه گرفته تا فشار بر کارخانه برای جلوگیری از توقف خط تولید. این گلایهها نشان میدهد که مشکلات صنعت دارو تنها در سطح تأمین ارز یا تحریم خلاصه نمیشود و بخشی از چالشها به فرآیندهای داخلی و سرعت گردش کالا در زنجیره تأمین بازمیگردد. فارمکس؛ ویترینی از یک صنعت در دو تصویر فارمکس ۲۰۲۶ را شاید بتوان در دو تصویر خلاصه کرد.
تصویر اول، همان رباتی است که در بدو ورود میان بازدیدکنندگان حرکت میکند، کارتهای تبلیغاتی شرکتها را توزیع میکند و غرفههایی که با طراحیهای مدرن، تجهیزات و محصولات جدید تلاش دارند چهرهای پیشرفته از صنعت دارویی ایران به نمایش بگذارند. تصویر دوم، اما پشت همین ویترین قرار دارد؛ شرکتی که با وجود آسیب شدید تلاش میکند دوباره تولید کند، کارخانهای که در مدت کوتاهی به خط تولید بازمیگردد، تولیدکنندگانی که برای تأمین ارز تجهیزات منتظر تصمیمهای جدید هستند و تأمینکنندگانی که برای کوتاهتر شدن فرآیند ترخیص مواد اولیه چانه میزنند.
هشتمین فارمکس خاورمیانه در چنین فضایی برگزار شد؛ جایی که صنعت دارویی ایران همزمان هم از دستاوردهایش گفت و هم از مشکلاتش. شاید مهمترین پیام نمایشگاه نیز همین باشد؛ اینکه در شرایط سخت، صرفِ ادامه تولید خود یک دستاورد است، اما برای آنکه این صنعت از مرحله «بقا» به مرحله «رقابت جهانی» برسد، هنوز مسیرهایی مانند تأمین ارز، نوسازی تجهیزات، تسهیل ترخیص مواد اولیه و حمایت از بازسازی زیرساختهای آسیبدیده باید با سرعت بیشتری طی شود.
منبع: آنا