به گزارش تجارت نیوز، نشنال اینترست با انتشار یادداشتی مدعی شد: توافق هستهای غیرنظامی آمریکا و عربستان تاکنون عمدتا از زاویه نگرانیهای مربوط به اشاعه تسلیحات هستهای بررسی شده، اما نیروگاههای هستهای عربستان در صورت هدف قرار گرفتن در جریان یک درگیری نظامی، میتوانند خطر انتشار گسترده مواد رادیواکتیو را نیز ایجاد کنند.
چرایی رویکرد محتاطانه کنگره آمریکا
اخیرا «کریس رایت»، وزیر انرژی آمریکا، از کنگره خواست توافق همکاری هستهای غیرنظامی میان واشنگتن و ریاض را تایید کند. زمان در حال سپری شدن است؛ زیرا ۹۰ روز پس از ارائه این توافق، آمریکا میتواند صادرات فناوری و تجهیزات نیروگاههای هستهای به عربستان را آغاز کند، مگر اینکه کنگره با آن مخالفت کند.
با این حال، پیش از موافقت با چنین صادراتی، کنگره باید بررسی کند که چرا در شرایط کنونی، تعداد بسیار کمی از کارشناسان روسی مسئول فعالیتهای هستهای ایران هستند.
پس از آغاز درگیریها در اواخر فوریه، روسیه تقریبا تمام ۶۰۰ نیروی خود را از نیروگاه هستهای بوشهر خارج کرد. مسکو ماه گذشته با احتیاط بخشی از کارکنان خود را بازگرداند، اما تعداد آنها تنها به ۴۲ نفر رسید. احتیاط روسیه بیدلیل نیست.
سابقه حمله به تاسیسات هستهای در منطقه
۱۷ مه ۲۰۲۶، ژنراتورهای دیزلی پشتیبان نیروگاه هستهای براکه در منطقه الظفره امارات هدف قرار گرفتند. پیش از آن نیز ایران اعلام کرد که نیروهای آمریکا و اسرائیل چهار بار در داخل یا اطراف سایت نیروگاه بوشهر را هدف قرار دادند.
این حملات بخشی از یک الگوی تاریخی هستند. از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۷، اسرائیل، آمریکا، ایران و عراق دستکم در ۱۳ مورد جداگانه به تاسیسات هستهای حمله کردهاند. در سالهای اخیر نیز آمریکا و اسرائیل طی ادعاهایی فعالیتهای مرتبط با تولید سوخت هستهای ایران را هدف قرار دادهاند.
با توجه به این سابقه، ریاض و واشنگتن باید نگران باشند که نیروگاههای هستهای ساختهشده در عربستان ـ کشوری که اکنون در منطقهای پرتنش و درگیر بحرانهای امنیتی قرار دارد ـ نیز در آینده به اهداف نظامی تبدیل شوند.
عربستان اعلام کرده قصد دارد دستکم یک نیروگاه هستهای بسازد، اما کارشناسان صنعت هستهای همچنان امیدوارند این کشور در نهایت شبکهای شامل ۱۶ نیروگاه، از جمله چندین رآکتور کوچک مدولار، ایجاد کند.
ریاض همچنین مصمم است فرآیند غنیسازی اورانیوم را در داخل خاک خود انجام دهد.
اما اگر تاریخ معیار باشد، همه این پروژهها میتوانند اهداف بالقوه نظامی باشند. پرسش اصلی این است: آیا این تاسیسات توان مقاومت در برابر حملات را خواهند داشت؟ پاسخ روشن نیست.
آسیبپذیری در برابر حملات موشکی و پهپادی
برخی بخشهای نیروگاهها را میتوان در برابر حملات پهپادی با روشهای دفاعی غیرفعال محافظت کرد؛ مشابه اقدامی که امارات اخیرا برای حفاظت از مخازن بزرگ نفتی خود انجام داد؛ یعنی استفاده از سازههای فلزی محافظ یا «قفسهای ضدپهپاد».
اوکراین نیز از چنین سازههایی برای حفاظت از نیروگاههای بزرگ هستهای خود در برابر حملات پهپادی روسیه استفاده میکند.
این کشور همچنین بخشهایی از شبکه برق خود را مقاومسازی کرده است؛ اقدامی حیاتی برای تضمین تامین مداوم برق مورد نیاز سامانههای خنککننده و ایمنی نیروگاهها.
این اقدامات شامل مقاومسازی ترانسفورماتورهای اصلی، ذخیره قطعات یدکی برای جایگزینی تجهیزات آسیبدیده و ایجاد واحدهای تخصصی تعمیر شبکه برق است تا بازسازی سیستم انرژی پس از حملات با سرعت بیشتری انجام شود.
اوکراین، ایران و بلاروس نیز برای کاهش تهدید موشکهای کروز و هواگردها علیه نیروگاههای هستهای خود از سامانههای دفاع هوایی استفاده میکنند.
اما هیچیک از این تدابیر نمیتواند حفاظت کامل در برابر حملات موشکهای بالستیک را تضمین کند.
خطر ذخیره سوخت هستهای مصرفشده
در مورد رآکتور AP1000 شرکت وستینگهاوس ـ که احتمال دارد عربستان آن را خریداری کند ـ ساختمان محفظه رآکتور و تاسیسات جداگانه ذخیره سوخت مصرفشده برای تحمل فشار حدود ۶ هزار پوند بر اینچ مربع طراحی شدهاند.
این میزان مقاومت قابل توجه است، اما ساختمان ذخیره سوخت مصرفشده میتواند و باید با بتن فوقمقاوم تقویت شود؛ مادهای که توان تحمل فشار تا ۴۰ هزار پوند بر اینچ مربع را دارد.
اگر ساختمان ذخیره سوخت مصرفشده هدف حمله قرار گیرد و باعث انتشار گسترده مواد رادیواکتیو شود، ممکن است صدها هزار یا حتی میلیونها نفر مجبور به تخلیه مناطق اطراف شوند.
چنین سناریویی غیرقابل تصور نیست؛ زیرا موشکهای بالستیک مجهز به کلاهکهای نفوذگر میتوانند حتی بتنهای مقاومشده با تحمل فشار ۳۰ هزار پوند بر اینچ مربع را نیز سوراخ کنند.
شورای پژوهش آمریکا نیز سالهاست توصیه کرده در ساختمانهای حوضچه ذخیره سوخت هستهای، سامانههای اضطراری آب برای خنکسازی نصب شود. این اقدام میتواند از آتشگرفتن سوخت هستهای مصرفشده در صورت آسیب دیدن و تخلیه آب حوضچه جلوگیری کند.
اینها تنها بخشی از اقداماتی است که میتوان برای حفاظت از نیروگاههای هستهای موجود یا آینده عربستان انجام داد. اما در نهایت مشخص نیست این اقدامات بتوانند از بدترین سناریو، یعنی انتشار گسترده مواد رادیواکتیو در شرایط جنگی، جلوگیری کنند.
پرسشهای بیپاسخ درباره برنامه هستهای عربستان
تا امروز بحث عمومی تا حدودی درباره بهترین راه مقابله با این آسیبپذیریها شکل گرفته است.
اگر عربستان فاقد منابع گسترده خورشیدی، گازی و نفتی بود یا ظرفیتهای زمینگرمایی قابل توجهی نداشت، توسعه انرژی هستهای حتی با وجود خطرات آن ضرورتی منطقی محسوب میشد.
اما چنین شرایطی وجود ندارد. عربستان یکی از غنیترین کشورهای جهان از نظر منابع انرژی خورشیدی، نفت و گاز است و در عین حال، برنامه هستهای این کشور نگرانیهای جدی درباره اشاعه هستهای نیز ایجاد میکند.
از منظری دیگر هرگونه بررسی جدی درباره توافق همکاری هستهای آمریکا و عربستان باید همه این مسائل را در نظر بگیرد.
با این حال، تاکنون دولت آمریکا به اندازه کافی به این نگرانیها نپرداخته؛ موضوعی که کنگره باید پیش از تایید نهایی توافق آن را بررسی کند.
منبع: تجارت نیوز
