اقتصاد۲۴- در دامنه کوههای سر به فلک کشیده منطقه خلخال در دامنه تند کوهی به نام «بلدداشی» و در ساحل شرقی رودخانه قزل اوزن، روستایی به نام «کزج» واقع شده که جزو روستاهای هدف گردشگری استان و ۱۰ روستای دارای بافت با ارزش معماری در کشور است.
نام روستای زیبا و گردشگری «کزج» برگرفته از کلمه «کزه» یعنی چوبدستی (دگنگ یا ال آغاجی) است و این روستا به عنوان سکونتگاه روستایی منفرد در دهستان خورش رستم شمالی و در ارتفاع یک هزار و ۲۵۰ متری از سطح دریا با موقعیت کوهستانی دامنهای و به فاصله ۱۷ کیلومتر از مرکز دهستان خورش رستم (هشتجین) واقع شده و تا شهرستان خلخال ۵۷ کیلومتر فاصله دارد. محمد بخشی دهیار روستای کزج گفت: کزج از توابع بخش خورش رستم (هشتجین) شهرستان خلخال طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ در حدود ۲۷۰ خانوار با ۸۲۰ نفر جمعیت دارد.
وی افزود: روستای کزج با بافت متمرکز ساخت و ساز پیرامون هسته اولیه بنا شده و به همین علت زمینهای زراعی و باغات در حاشیه و پیرامون بافت مسکونی گسترش یافته است. رودخانه قزل اوزن از یک کیلومتری غربی روستا میگذرد و ارتفاعات عرب بیله دشت، ورگان چوله و داغ یولی در سمت شرق روستاواقع شده و آن را احاطه کرده و بافتی شبیه روستای گردشگری ماسوله را در این روستا پدید آورده است. آنچه این روستا را حایز اهمیت ساخته علاوه بر معماری منحصربهفرد علاقه اهالی به حفظ این نوع معماری و تاکید بر حفاظت و حراست از سنن، آداب، رسوم و فرهنک گذشته این خطه است.
خویشاوندی کزج اردبیل با ماسوله گیلان به علت نزدیکی این روستا به ماسوله و بر اساس نظریه کارشناسی متخصصان آثار معماری تاریخی و بر اساس شواهد مستدل و مشابهت ساخت و ساز و نیز معماری خانه ها، طریقه آرایش و سلیقه به کار رفته در ساخت و ساز ابینه، اهالی روستای گردگشری ماسوله از سکنه این روستا هستند که در گذشتههای دور به علت کوچرو بودن مردم روستا و استفاده از منطقه ماسوله به عنوان ییلاق، بخشی از جمعیت روستای کزج در آن منطقه ساکن شده و روستای ماسوله را به وجود آوردهاند.
روستایی که معماریاش را از دل کوه بیرون کشیدهاند کزج، جایی که بام هر خانه حیات خانه بالایی است و و این هوشمندی گذشتگان در معماری برای انطباق با طبیعت کوهستان پس از سالها همچنان حفظ شده است و کارشناسان میگویند بافت پلکانی از روستای کزج به ماسوله انتقال یافته است.
روستای کزج به علت بافت معماری از جمله نوع مصالح به کار رفته در ساخت و ساز، رنگآمیزی دیوارها، حیاط خانه ها، درها و پنجرهها و نیز سلیقه منحصربهفرد در ساخت بنا، هدایت فاضلاب منازل و بکر بودن فرهنک زندگی اجتماعی و حتی همزیستی مسالمتآمیز شیعیان و اهل تسنن ساکن در روستا جزو روستاهای هدف گردشگری استان اردبیل تعیین شده است.
نمای ظاهری روستا از دید گردشگران جلوهای جذاب و دیدنی به آن بخشیده به طوری که در نگاه اول صدها واحد مسکونی به صورت مکعبهایی در کنار هم و همشکل دیده میشود که با رنگآمیزی تزیینی ایوانها، تیرهای چوبی ایوانها، پله ها، درها و پنجرهها منظره بدیعی را به وجود آورده است.
علی درویشی رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان خلخال گفت: طبق تحقیقات به عمل آمده با توجه به قرار گرفتن روستای کزج در حاشیه رودخانه قزل اوزن، مردمان این مناطق در زمانهای قدیم خانهها را در این روستا در دامنه کوه و به صورت پلکانی ساختهاند تا از زمینهای هموار پیرامون روستا برای کشت و زرع و کشاورزی استفاده کنند. پشت بام اکثر خانههای این روستا کاهگلی بوده و به علت شیب تند محل ساخت و استقرار روستا پشت بام هر خانهای حیاط خانه بالاتر است.
سقف و پشت بام خانهها بیشتر با افزودن لایههای کاهگلی متعدد حدود نیم سانتی متری در هر سال به روش ماله کشیهای سالانه ضخیم شده به طوری که بارشهای باران و برف موجب چکه کردن سقفها نمیشود.
منبع: اقتصاد24