اقتصاد۲۴- شب گذشته، در حالی فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت از افزایش نرخ سوم قیمت بنزین به ۱۰ هزار تومان خبر داد که این موضوع مدتها یکی از پربحثترین خبرهای کشور بود. اگر چه مسعود پزشکیان هم در روزهای گذشته، تکلیف بنزین را روشن کرده و تأکید کرده بود که نرخ سوم بنزین قرار است به ۱۰ هزار تومان برسد، اما برخی از منتقدان دولت، بارها نسبت به تورم ناشی از گرانی قیمت بنزین هشدار داده و مخالفت خودشان را با این تصمیم دولت چهاردهم ابراز کرده بودند.
از سوی دیگر، بحث کاهش سهمیهبندیها هم از موضوعات دیگری است که هنوز به صورت مشخص تکلیف آن مشخص نشده و این احتمال وجود دارد که در ماههای آینده نیز دولت تصمیماتی را هم در این خصوص بگیرد. چنانچه معاون اجرایی رئیس جمهور گفته بود: «تولید بنزین کفایت نمیکند و با محاصره دریایی آمریکا نمیتوانیم بنزین وارد کنیم.». اما افزایش نرخ سوم بنزین در دولت چهاردهم، دومین تغییری است که پزشکیان در این خصوص ایجاد کرده است. خاصه آنکه در آذرماه سال گذشته، دولت سازوکار جدیدی را برای افزایش قیمت سوخت در نظر گرفت.
سازوکاری که بر اساس آن، قیمت بنزین برای سوختگیری با کارت اضطراری جایگاه به ۵ هزار تومان رسید؛ رقمی که بهعنوان «نرخ سوم» وارد نظام عرضه سوخت شد. همچنین سهمیه ۱۵۰۰ و سه هزار تومانی برخی خودروها هم حذف شد و نرخ بنزین آنها پنج هزار تومانی شد. با این حال، موضوع قیمت بنزین در سالهای گذشته همواره یکی از مهمترین چالشهای دولتها بوده است. از همین رو، در این گزارش به بررسی کانون تصمیمگیری برای افزایش نرخ بنزین در دوران دولتهای گذشته پس از جنگ تحمیلی ایران و عراق خواهیم پرداخت.
آیتالله هاشمی و تغییر قیمت پس از ۱۰ سال اولین بار قیمت هر لیتر بنزین، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در دولت اول در سال ۱۳۵۹، با افزایش دویست درصدی، از یک تومان به سه تومان رسید، اما شروع جنگ تحمیلی ۸ ساله میان ایران و عراق و توزیع کوپن با هدف کنترل میزان مصرف، باعث شد قیمت بنزین حدود ۱۰ سال تغییری پیدا نکند. با پیروزی آیتالله اکبر هاشمی رفسنجانی در انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۶۸، قیمت بنزین ۳ بار افزایش پیدا کرد. در طول ۸ سال ریاست رئیس دولت سازندگی، قیمت بنزین ابتدا در سال ۱۳۶۹ از سه به پنج تومان رسید.
سپس در سال ۱۳۷۴، قیمت بنزین به ۱۰ تومان تغییر کرد و در آخرین سال ریاستجمهوری آیتالله، قیمت بنزین تا ۱۶ تومان بالا رفت. افزایش ۶۰ درصدی قیمت بنزین در آن زمان به این دلیل بود که از فریز قیمت و ایجاد بحران در اقتصاد جلوگیری شود. از سوی دیگر، عدم افزایش قیمت بنزین موجب عقبماندگی قیمت سوخت در ایران نسبت به کشورهای همسایه میشد و قاچاق این حامل انرژی به خارج از کشور را فراهم میکرد. سدسازی اصولگرایان در مقابل سیدمحمد خاتمی دولت اصلاحات به ریاست سیدمحمد خاتمی در سال ۱۳۷۶ که روی کار آمد، تا سال ۱۳۸۳ هر سال در فروردینماه قیمت بنزین را افزایش میداد؛
تا جایی که در زمان ریاستجمهوری خاتمی، قیمت بنزین رفتهرفته پنج برابر شد. بررسیها نشان میدهد که در ابتدای سال ۱۳۷۷ قیمت بنزین از ۱۶ تومان به ۲۰ تومان، در سال ۱۳۷۸ به ۳۵ تومان، در سال ۱۳۷۹ به ۳۸.۵ تومان، در سال ۱۳۸۰ به ۴۵ تومان، در سال ۱۳۸۱ به ۵۰ تومان، در سال ۱۳۸۲ به ۶۵ تومان و در ابتدای سال ۱۳۸۳ به ۸۰ تومان تغییر پیدا کرد. به بیان دیگر، میزان افزایش قیمت بنزین در سال ۱۳۷۷ برابر با ۲۵ درصد، در سال ۱۳۷۸ برابر با ۷۵ درصد، در سال ۱۳۷۹ برابر با ۱۰ درصد و در سال ۱۳۸۰ برابر با ۱۷ درصد بود.
سالهای ۱۳۸۱، ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ نیز قیمتها بهترتیب ۱۱ درصد، ۳۰ درصد و ۲۳ درصد افزایش یافت. اما روند افزایش سالانه قیمت بنزین با روی کار آمدن مجلس اصولگرای هفتم متوقف شد. مجلسی که ریاست آن را غلامعلی حدادعادل بر عهده داشت، با تصویب قانون تثبیت قیمت، مانع از افزایش نرخ سوخت شد و آن را هدیهای به مردم خواند.
در ماده ۳ این قانون که در اواخر دولت خاتمی به تصویب رسید، آمده است: «قیمت فروش بنزین، نفتگاز، نفت سفید، نفت کوره و سایر فرآوردههای نفتی، گاز، برق و آب، همچنین نرخ خدمات فاضلاب، ارتباطات تلفن و مرسولات پستی در سال اول برنامه چهارم، قیمتهای پایان شهریور ۱۳۸۳ خواهد بود. برای سالهای بعدی برنامه چهارم، تغییر در قیمت کالاها و خدمات مزبور طی لوایحی که حداکثر تا اول شهریور هر سال تقدیم میشود، پیشنهاد و به تصویب مجلس شورای اسلامی میرسد.»
منبع: اقتصاد24