در این بین از تاثیر بحرانهای اقتصادی و فشارهای روانی نیز نباید غفلت کرد. با این حال در دل جنگ نیز شاهد اتفاقاتی مانند همدلی و انسجام ملی بودیم که توانست اندکی بر زخم آسیبهای اجتماعی مرهم بگذارد. این مسائل را با سیدمحمد بطحایی رئیس سازمان امور اجتماعی کشور در میان گذاشتهایم. او از آمادهسازی برنامه جامع مقابله با آسیبهای اجتماعی خبر میدهد و معتقد است میزان افزایش آسیبهای اجتماعی در ماههای اخیر بسیار کمتر از حد انتظار بوده است. آسیبهای اجتماعی پس از جنگهای اخیر چه تغییری کردهاند؟
بهصورت مستمر، آمار آسیبهای اجتماعی پایش میشود، بخشی از طریق آمارهای رسمی و ثبتی و بخشی نیز از طریق روشهای علمی. این آمار در اختیار نهادهای سیاستگذار، مجامع علمی و صاحبنظران قرار میگیرد، اما درباره جزئیات آن باید ملاحظات اجتماعی را در نظر بگیریم چراکه انتشار برخی دادهها میتواند به التهاب اجتماعی و افزایش نگرانی مردم منجر شود.
در شرایط بحرانی و غیرطبیعی، در همه جای دنیا آمار آسیبهای اجتماعی معمولا روندی افزایشی پیدا میکند و این موضوع طبیعی است، اما میزان افزایشی که در آمار و دادههای مربوط به آسیبهای اجتماعی داشتیم، بسیار کمتر از چیزی است که انتظار میرود در شرایط بحرانی در یک جامعه اتفاق بیفتد. افزایش استرس، فشارهای روانی و مسائل اقتصادی و معیشتی دوران جنگ اگر در هر کشور دیگری اتفاق میافتاد، احتمالا آسیبهای اجتماعی آنها با رشد بسیار بیشتری مواجه میشد. برنامه جامع مقابله با آسیبهای اجتماعی چه زمانی اجرا میشود؟
برنامه جامع مقابله با آسیبهای اجتماعی نخستین برنامهای است که آسیبها را بهصورت درهمتنیده و در ارتباط با یکدیگر بررسی و برای آنها راهکار پیشبینی میکند. مطالعات این برنامه در دولت شهید رئیسی انجام شده بود، اما بنابر دلایلی متوقف ماند. ما مجددا دادههای آن را بهروز و برنامه را برای اجرا آماده کردیم. پس از نهایی شدن و تصویب در شورای اجتماعی کشور، دستگاههای مجری با تامین اعتبار لازم، اجرای آن را آغاز خواهند کرد. اولویتهای این برنامه چیست؟ مقابله با اعتیاد، بهویژه در گروه سنی جوانان یکی از مهمترین محورهای این برنامه است.
مقابله با خودکشی و رفع زمینههایی که به بروز یا گسترش آن منجر میشود، همچنین مصرف الکل و خشونت از دیگر اولویتهای برنامه است. در کنار این موارد مدیریت مناطق بحرانی و حاشیهای نیز در دستور کار وزارت کشور قرار گرفته است و در قالب برنامههای مداخلهای و مواجههای دنبال خواهند شد. بهنظر میرسد بتوانیم در شش ماه آینده خیز جدی برای کنترل چنین آسیبهاییبرداریم. عوامل اقتصادی و معیشتی در این برنامه چگونه دیده شدهاند؟ آسیبهای اجتماعی پدیدههایی پیچیده و درهمتنیده هستند و عوامل اقتصادی، خانوادگی و اجتماعی در شکلگیری آنها نقش دارند؛
بنابراین طرح جامع، راهکارهایی برای کاهش عوامل زمینهای، از جمله مشکلات معیشتی و اقتصادی به دستگاههای ذیربط پیشنهاد میکند، اما آنچه بیشتر در سازمان امور اجتماعی دنبال میکنیم، افزایش تابآوری افراد است. فرد باید این مهارت را بهدست بیاورد که چگونه با بحرانها و مشکلاتی که با آنها مواجه میشود، مقابله کند تا این بحرانها او را بهسمت اختلالات فردی و اجتماعی سوق ندهد چراکه تقریبا همه جوامع با مسائل اقتصادی و اجتماعی مواجهند، اما واکنش افراد به این بحرانها متفاوت است.
احتمال دارد فردی با یک ناکامی یا سختی، بهسمت اعتیاد برود، اما فرد دیگری که روشهای مقابله با بحران و تکنیکهای تابآوری را میشناسد بتواند از آن عبور کند. به همین دلیل، محور اصلی توجه ما در طرح جامع مقابله با آسیبها، تقویت همین ظرفیتهاست. البته بهبود وضعیت معیشت و اقتصاد نیز بسیار مهم است و این موضوع را به دستگاههای ذیربط اعلام خواهیم کرد. نقش افزایش همدلی را در کاهش اثرات آسیبهای اجتماعی چگونه میبینید؟ یکی از اتفاقات مثبت ماههای گذشته افزایش انسجام ملی بود.
تهاجم دشمن، با وجود آسیبهای فراوانی که به کشور وارد کرد و عزیزانی را از ما گرفت، باعث شد مردم به قدرت نهفته در بدنه جامعه و ظرفیت همدلی و مدارا بیشتر پی ببرند. اینکه مردم در کنار یکدیگر قرار گرفتند و نشان دادند با همبستگی و مدارا میتوان بسیاری از مسائل اجتماعی را حل کرد یا کاهش داد، ثروت بزرگی است که در دل مشکلات ماههای گذشته خود را نشان داد.
بهنظر میرسد دولتمردان و نظام حکمرانی نیز با توجه به این سرمایه ارزشمند، بنا دارند قدمهای مؤثری برای تقویت انسجام ملی و همبستگی میان مردم بردارند همانطور که در پیام اخیر مقام معظم رهبری نیز بر این موضوع تاکید شد. نکته مثبت دیگر این است که بهرغم مشکلات بودجهای کشور، دولت و سازمان برنامه و بودجه منابع لازم برای مقابله با آسیبهای اجتماعی را در اختیار میگذارند. اگر بخواهم وضعیت امسال را با سالهای گذشته مقایسه کنم، میزان اعتباری که برای طرحهای مقابله با آسیبها و ارتقای سرمایه اجتماعی دریافت کردهایم، وضعیت بسیار بهتری دارد.
این نشان میدهد با وجود سختیهای بودجهای و محدودیت منابع مالی، دولت توجه جدی به این حوزه دارد و تلاش میکند قدمهای مؤثری برای کاهش آسیبهای اجتماعی بردارد. اولویتهای مورد تاکید رهبر شهید انقلاب درخصوص مقابله با آسیبهای اجتماعی آیا همچنان در دستور کار مسئولان این حوزه قراردارد؟ بله، پنج یا به تعبیری شش آسیبی که رهبر شهید بر آنها تاکید داشتند، همچنان مورد توجه ماست. با تأسف باید بگویم این آسیبها همچنان در صدر اختلالات فردی و اجتماعی کشور قرار دارند و در طرح جامع نیز بهعنوان محور اصلی بهشمارمیروند.
با توجه به اینکه در آستانه آغاز سال تحصیلی قرار داریم، چه برنامهای برای آسیبهای اجتماعی مرتبط با دانشآموزان تهیه شده است؟ دولت_ بهویژه در سال ۱۴۰۵_ توجه ویژهای به نظام مقابله با آسیبهای دانشآموزی موسوم به «نماد» داشته و منابعی نیز برای آن اختصاص داده است. براساس گزارشهایی که از همکارانم در آموزش و پرورش دریافت کردهام، این طرح با جدیت دنبال میشود. در دوره دانشآموزی مهم است اختلالاتی که فرزندان ما را در معرض تهدید قرار میدهد، در سریعترین زمان شناسایی و برطرف شود.
البته تعطیلی مدارس و قطع ارتباط مستقیم مدرسه با دانشآموزان، اجرای طرح «نماد» را با مشکل مواجه کرد. با این حال امیدواریم از مهرماه، طرح «نماد» با جدیت بیشتری اجرا شود.
منبع: جام جم آنلاین
