تغییر مسیر بخشی از تجارت خارجی ایران از راههای دریایی به مسیرهای زمینی، اهمیت همسایگان و ظرفیتهای لجستیکی آنها را بیش از گذشته آشکار کرده است. در این میان، ترکیه به دلیل برخورداری از شبکه حملونقل گسترده، بنادر فعال و موقعیت جغرافیایی مناسب، به یکی از مسیرهای مهم برای استمرار صادرات، واردات و ترانزیت کالاهای ایران تبدیل شده است. افزایش استفاده از این مسیر، اگرچه امکان عبور از بخشی از محدودیتهای موجود را فراهم کرده، اما همزمان ضعف زیرساختهای زمینی ایران را نیز نمایان کرده است.
افزایش ناگهانی حجم کالا، ظرفیت مرزها و ناوگان حملونقل را تحت فشار قرار داده و صفهای طولانی کامیونها را به یکی از مشکلات اصلی تجارت دو کشور تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، نمیتوان انتظار داشت زیرساختهایی که طی سالها برای حجم مشخصی از مبادلات طراحی شدهاند، بهیکباره پاسخگوی چند برابر شدن تقاضا باشند. تغییر مسیر تجارت از دریا به زمین، تنها به باز شدن یک مسیر جدید محدود نمیشود؛ بلکه به کامیون، پایانه مرزی، جاده، خدمات گمرکی، سوخت و شبکه لجستیکی هماهنگ نیاز دارد.
مهرداد سعادت، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و ترکیه، بر همین اساس معتقد است افزایش نقش ترکیه در تجارت خارجی ایران، ضرورت تصمیمگیری سریع برای رفع موانع حملونقل و تسهیل تردد در مرزها را بیشتر کرده است. از نگاه بخش خصوصی، ادامه وضعیت فعلی میتواند هزینه تجارت را افزایش داده و زمان رسیدن کالا به مقصد را طولانیتر کند. یکی از پیشنهادهای مطرحشده، حذف جریمه سوخت کامیونهای ایرانی است. در شرایطی که کامیون ایرانی برای ورود به ترکیه و انتقال کالای مورد نیاز کشور ناچار به طی مسیری مشخص است، تحمیل هزینههای اضافی میتواند ظرفیت ناوگان موجود را کاهش دهد.
حذف این هزینه میتواند در کوتاهمدت بخشی از ظرفیت حملونقل را آزاد کند و به کاهش صف کامیونها کمک کند. در مرحله بعد، استفاده از ظرفیت ناوگان ترکیه نیز میتواند مورد توجه قرار گیرد. ایران در شرایط فعلی به تنهایی ظرفیت کافی برای جابهجایی تمام بار منتقلشده به مسیرهای زمینی را در اختیار ندارد و استفاده از توان حملونقل ترکیه میتواند بخشی از این کمبود را جبران کند. البته استفاده پایدار از ترکیه بهعنوان مسیر تجاری، نیازمند توسعه زیرساختهای داخلی نیز هست.
افزایش ظرفیت پایانههای مرزی، بهبود شبکه ریلی و جادهای، تسهیل فرآیندهای گمرکی و ایجاد هماهنگی میان دستگاههای مسئول، اقداماتی هستند که باید در کنار تصمیمهای فوری دنبال شوند. تجارت خارجی کشور نمیتواند برای شرایط غیرعادی با سازوکارهای عادی مدیریت شود. اگر قرار است ترکیه بخشی از بار تجارت ایران را در دوره محدودیت مسیرهای جنوبی بر دوش بکشد، باید موانع موجود در مسیر این همکاری نیز هرچه سریعتر کاهش یابد. تسهیل تردد کامیونها، استفاده از ظرفیت ناوگان دو کشور و تقویت زیرساختهای مرزی میتواند از تبدیل یک فرصت تجاری به گلوگاه جدید جلوگیری کند.
منبع: جهان اقتصاد
