مرز میان «سیاست اضطراری» و «سیاستی که خودش بحران اقتصادی جدید ایجاد میکند» کجاست؟ این پرسشی است که در شرایط جنگی و در حالی که خانوارها همزمان با تورم، کاهش قدرت خرید و افزایش هزینههای زندگی مواجهاند، درباره سیاست بنزینی دولت اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در همین زمینه، آلبرت بغزیان، اقتصاددان و استاد دانشگاه تهران با انتقاد از زمان و شیوه مطرحشدن افزایش قیمت بنزین، معتقد است اگر قرار است قیمت این حامل انرژی اصلاح شود، این اقدام باید در شرایط باثباتتر و با یک سیاست قابل پیشبینی انجام شود، نه در شرایطی که اقتصاد و خانوارها با مجموعهای از فشارهای همزمان مواجهاند.
«بدترین زمان» برای تصمیمگیری درباره بنزین
بغزیان با اشاره به تجربه افزایش قیمت بنزین در سالهای گذشته اظهار کرد: افزایش قیمت بنزین پیش از این نیز در زمان مناسبی انجام نشده و تجربه آن نشان داده که انتخاب زمان نامناسب میتواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی به همراه داشته باشد.
وی با اشاره به شرایط فعلی گفت: اکنون نیز که دوباره بحث تغییر قیمت بنزین مطرح شده، نباید صرفاً به دلیل مشکلات موجود، هزینه سیاستگذاریهای گذشته را بر دوش مردم گذاشت.
این اقتصاددان با بیان اینکه مشکلات مربوط به مصرف بنزین و قاچاق را باید از یکدیگر تفکیک کرد، گفت: اگر مسئله مصرف بالای بنزین است، میتوان از ابزارهایی مانند سهمیهبندی برای مدیریت مصرف استفاده کرد؛ اما اگر مسئله قاچاق است، باید با قاچاق مقابله شود.
چرا باید قاچاق را با گران کردن بنزین برای مصرف کننده حل کنیم؟
بغزیان درباره قاچاق بنزین گفت: اگر دولت معتقد است بنزین قاچاق میشود، باید جلوی قاچاق را بگیرد، نه اینکه برای حل مسئله قاچاق، قیمت بنزین را برای مردم افزایش دهد.
وی با اشاره به گستردگی قاچاق سوخت اظهار کرد: قاچاق بنزین در مقیاس گسترده نمیتواند صرفاً با ابزارهایی مانند حمل مقدار کمی سوخت در ظروف انجام شود و اگر قاچاق گسترده وجود دارد، باید سازمانیافته باشد. در چنین شرایطی باید بررسی شود که این سوخت چگونه از مبادی مختلف خارج میشود و چرا با وجود نظارتها امکان قاچاق وجود دارد.
بغزیان تأکید کرد: اگر دولت مشکل را قاچاق میداند، باید با قاچاقچی برخورد کند و نمیتوان هر بار برای حل این مسئله، هزینه بیشتری بر مصرفکننده تحمیل کرد. این مشکل مردم نیست که الان بنزین قاچاق میشود؛ این وضعیت نتیجه تغییرات نرخ ارز و اختلاف قیمت بنزین در ایران با کشورهای همسایه است.
این اقتصاددان با اشاره به اختلاف قیمت بنزین در ایران و کشورهای همسایه گفت: پایینتر بودن قیمت بنزین در ایران، در مقایسه با کشورهای همجوار، انگیزه قاچاق را افزایش میدهد؛ با این حال، راهحل این مسئله نباید صرفاً افزایش قیمت برای مصرفکننده باشد.
مشکل بنزین فقط مصرف نیست
این اقتصاددان در ادامه با اشاره به استدلالهای مربوط به مصرف بالای بنزین گفت: اگر مسئله مصرف بالاست، میتوان از سیاستهایی مانند سهمیهبندی استفاده کرد تا مصرف مدیریت شود و افراد به سمت استفاده بیشتر از حملونقل عمومی سوق پیدا کنند.اما نمیتوان با افزایش قیمت، صرفا مصرفکننده را تنبیه کرد.
بغزیان با اشاره به شرایط اقتصادی کشور گفت: در شرایطی که هزینههای دولت به دلیل جنگ افزایش پیدا کرده، درآمدها با مشکل مواجه شده، تورم وجود دارد و مردم نیز تحت فشار هستند، منطقی نیست فشار جدیدی از طریق افزایش قیمت بنزین به خانوارها وارد شود. اگر مشکل قاچاق است، باید قاچاق را متوقف کرد.
افزایش قیمت بنزین؛ موج جدید گرانی؟
بغزیان در ادامه نسبت به آثار تورمی افزایش قیمت بنزین هشدار داد و گفت: افزایش قیمت بنزین میتواند خود را در هزینههای حملونقل نشان دهد و از این مسیر بر قیمت سایر کالاها و خدمات نیز اثر بگذارد.
وی با اشاره به حملونقل شهری و بینشهری اظهار کرد: افزایش هزینه سوخت میتواند به سرعت در هزینههای حملونقل خود را نشان دهد. حتی پیش از اجرای افزایش قیمت، مطرح شدن مداوم این موضوع میتواند بر انتظارات مردم و فعالان اقتصادی اثر بگذارد.
همین که میگویید قیمت بنزین قرار است بالا برود، بعضیها جلوتر افزایش قیمت میدهند
بغزیان با اشاره به اثر روانی و انتظاری بحث افزایش قیمت بنزین گفت: وقتی دولت اعلام میکند که در حال بررسی افزایش قیمت است، برخی افراد ممکن است پیش از اجرای تصمیم، قیمت کالاها و خدمات خود را افزایش دهند. اگر افزایش قیمت بنزین در نهایت اجرا نشود، ممکن است افزایشهای قبلی همچنان در قیمتها باقی بماند.
بغزیان همچنین به تعدد اظهارنظرهای مسئولان درباره قیمت بنزین اشاره کرد و گفت: یک مقام دولتی میگوید تا پایان سال برنامهای برای افزایش قیمت وجود ندارد، مقام دیگری از بررسی سناریوها صحبت میکند و رئیسجمهور نیز از افزایش محدود قیمت سخن میگوید. این پراکندگی در اظهارنظرها میتواند انتظاراتی در جامعه ایجاد کند و خود به افزایش قیمتها دامن بزند.
چرا باید در شرایط جنگی یک دغدغه دیگر به مردم اضافه کنیم؟
بغزیان با اشاره به شرایط اقتصادی و معیشتی کشور گفت: مردم در شرایط فعلی با مسائل مختلفی از جمله هزینههای ناشی از جنگ، کاهش قدرت خرید و افزایش قیمتها مواجهاند. وقتی اقتصاد با این حجم از مشکلات مواجه است، دولت باید دقت کند که با یک تصمیم جدید، دغدغه دیگری به مردم اضافه نکند.
این اقتصاددان گفت: اگر قرار باشد قیمت بنزین اصلاح شود، بهتر است این کار در زمانی انجام شود که شرایط اقتصادی باثباتتر شده باشد و مردم نیز با این حجم از مشکلات و فشارهای اقتصادی مواجه نباشند.
افزایش تدریجی یا شوک قیمتی؟
بغزیان درباره شیوه اصلاح قیمت بنزین نیز گفت: این موضوع که قیمت یکباره افزایش پیدا کند یا به شکل تدریجی تغییر کند، به نحوه سیاستگذاری بستگی دارد و برخی سیاستگذاران به «شوکدرمانی» اعتقاد دارند. در سیاست شوکدرمانی، قیمت یک کالا در یک مرحله با افزایش قابل توجه مواجه میشود تا مصرف یا رفتار اقتصادی مردم سریعتر تغییر کند؛ اما این شیوه میتواند شوک قیمتی ایجاد کند.
این اقتصاددان در مقابل بر اهمیت قابل پیشبینی بودن سیاست قیمتگذاری تاکید کرد و گفت: اگر قرار باشد قیمت بنزین افزایش پیدا کند، میتوان از قبل اعلام کرد که مثلاً در یک زمان مشخص و به میزان مشخصی افزایش پیدا خواهد کرد تا مردم و فعالان اقتصادی بتوانند خود را با آن تطبیق دهند.
بغزیان با اشاره به تجربههای گذشته اظهار کرد: قابل پیشبینی بودن قیمت و سیاست دولت، خود یک نوع سیاستگذاری است؛ اما مشکل اینجاست که گاهی دولتها به تصمیمات دولت قبلی پایبند نمیمانند و سیاستهای قبلی کنار گذاشته میشود. در چنین شرایطی، مردم و فعالان اقتصادی نمیدانند باید انتظار چه تصمیمی را داشته باشند و همین عدم قطعیت میتواند به اقتصاد آسیب بزند.
اصلاح قیمت؛ بله! اما نه در هر شرایطی!
بغزیان در جمعبندی دیدگاه خود درباره قیمت بنزین گفت: اصلاح قیمت بنزین ممکن است در بلندمدت لازم باشد، اما زمان و بازه ی اجرای آن اهمیت زیادی دارد. در شرایطی که کشور با مجموعهای از مشکلات و هزینههای ناشی از جنگ مواجه است، اضافه کردن افزایش قیمت بنزین به این فشارها، تصمیم مناسبی نیست.
این اقتصاددان گفت: اگر شرایط اقتصادی کشور به ثبات رسید و مشکلات و فشارهای فعلی کاهش پیدا کرد، میتوان درباره اصلاح قیمت بنزین تصمیم گرفت؛ اما در شرایط فعلی، افزایش قیمت بنزین نباید به عنوان راهحل مشکلات موجود بر دوش مردم گذاشته شود.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
منبع: دنیای اقتصاد