به گزارش جام جم آنلاین؛ بازخوانی داستان کشف قاره آمریکا توسط ابوریحان بیرونی پرده از یکی از شگفتانگیزترین پژوهشهای علمی تاریخ بر میدارد و نشان میدهد که چگونه یک پزوهشگر با ابزار محدودی که هزار سال پیش در اختیار داشت توانست بر مشاهده مستقیم پیشی بگیرد. ابوریحان بیرونی توانست از طریق ریاضیات و محاسبات دقیق زمینشناسی وجود توده خشکی عظیمی را در نیمکره غربی پیشبینی کرد؛ دستاوردی که حدود ۵۰۰ سال پیش از سفر کریستوف کلمب خبر از قارهای عظیم در آن سوی کره زمین میداد.
روش محاسباتی بیرونی برای تعیین شعاع زمین اما ابوریحان بیرونی چگونه به چنین نتیجه شگرفی رسید؟ مبنای استدلال وی محاسبات دقیقش از شعاع و محیط کره زمین بود. پیش از بیرونی دانشمندان دیگری هم به شعاع زمین (که با درصدی از خطا مواجه بودند) دست یافته بودند. اما تفاوت بیرونی در شیوهای بود که استفاده کرده بود؛ وی در جزیان سفرش به هند در منطقهای به نام نندنه در پاکستان امروزی کوه بلندی را دید که روبروی یک دشت پهناور و صاف قرار داشت.
این دانشمند ایرانی ابتدا ارتفاع کوه را حساب کرد سپس بالا کوه رفت و با استفاده از اسطرلاب خط افق را نگریست. دریافت که خط افق نسبت به خط چشم او (به دلیل گرد بودن کره زمین) اختلاف کوچکی دارد، همین اختللاف کوچوک و دانستن ارتفاع کوه مواد لازم را در اختیار مغز حسابگر ابوریحان بیرونی قرار داد تا شعاع کره زمین را حدود ۶۳۳۹ کیلوکتر تخمین بزند که با محاسبهای که ماهوارههای امروزی انجام میدهند (۶۳۷۱ کیلومتر) تنها یک درصد اختلاف دارد.
منطق علمی برای اثبات وجود قارهای جدید موضوع به همین جا ختم نشد بیرونی پس از محاسبه شعان کره زمین دریافت دنیایی که میشناسد تنها حدود دو پنجم کل کره زمین را پوشش میدهد. بنالبراین استدلال کرد اگر بقیه کره زمین پوشیده از آب باشد عدم توازن میان آب و خشکی موجب نابرابری در مرکز ثقل زمین میشود و حرکت و چرخش کره زمین دچار ناپایداری میشود. او نتیجه گرفت که در آن سوی اقیانوس اطلس، حتماً باید تودههای خشکی عظیم و پهناور دیگری وجود داشته باشند که تعادل زمین را حفظ کنند. این در حالی است که دانشمندان یونانی فکر میکردند ۶۰ درصد باقیمانده زمین یک اقیانوس بیانتهای خالی است.
خلاصه اینکه؛ تصور کنید ۱۰۰۰ سال پیش، بدون هیچ ماهواره، کامپیوتر یا ابزار دیجیتالی، تنها با یک اسطرلاب برنجی ساده و ایستادن بر قله یک کوه، بشود اندازه کل کره زمین را محاسبه کرد. این دقیقاً همان کاری بود که ابوریحان بیرونی در قرن پنجم هجری انجام داد؛ دستاوردی غولآسا که بعدها او را به حدس زدن وجود قاره آمریکا سوق داد. بیرونی هرگز با کشتی به آن سو نرفت و خشکی را به چشم ندید، اما با منطق علمی و روی کاغذ، وجود قاره آمریکا را ۵۰۰ سال پیش از کریستف کلمب پیشبینی کرد.
منبع: جام جم آنلاین
