به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، حجتالاسلام محسن مؤمنی، محقق و پژوهشگر تحولات سیاسی معاصر و دبیر انجمن تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه علمیه قم، در نشست «بازخوانی دستاوردهای راهبردی ایران اسلامی در جنگ تحمیلی سوم» که روز گذشته در سالن جلسات خبرگزاری رسا برگزار شد با تأکید بر ضرورت تحلیل ابعاد مختلف مقاومت ایران در برابر آمریکا اظهار کرد: سخن گفتن از ایستادگی چندماهه در برابر آمریکا آسان است، اما این مسئله باید از ابعاد مختلف مورد تحلیل قرار گیرد؛ چراکه ما در میانه یکی از بزرگترین نبردهای تاریخی میان جبهه حق و باطل قرار داریم.
وی افزود: ملت ایران در این نبرد در «سمت درست تاریخ» ایستاده است و طی ماههای اخیر نهتنها در برابر ارتش آمریکا با امکانات، سلاحها و بودجه گسترده آن مقاومت کرده، بلکه با مجموعهای از کشورهای اروپایی، نیروهای سنتکام و تعدادی از کشورهای منطقه نیز مواجه بوده است. جنگ اخیر؛ نبردی نامتقارن و ترکیبی حجت الاسلام مؤمنی با اشاره به تعبیر «جنگ احزاب» و مفهوم جنگ نامتقارن گفت: یکی از ویژگیهای این نبرد، نامتقارن و نامتوازن بودن آن است؛ یعنی طرفین از نظر امکانات و ظرفیتهای نظامی در یک سطح قرار ندارند. همین مسئله، فهم و تحلیل این جنگ را پیچیدهتر کرده است.
ویژگی دیگر این جنگ، ترکیبی بودن آن است و نمیتوان جنگ را تنها در سطح عملیاتهای نظامی و شلیک موشکها مشاهده کرد. بخشهای مختلف این نبرد در حوزههای متعدد جریان دارد و برای فهم دقیق آن باید همه این لایهها را در کنار یکدیگر دید. وی با تأکید بر اهمیت «روایت جنگ» گفت: یکی از مسائلی که امروز با آن مواجه هستیم این است که هنوز نتوانستهایم دستاوردهای جنگ را بهدرستی روایت کنیم. تا زمانی که روایت صحیحی از دستاوردهای این نبرد ارائه نشود، جریانهایی ممکن است آگاهانه یا ناآگاهانه با ارائه تحلیلهای نادرست، این دستاوردها را تحت تأثیر قرار دهند.
سه مقدمه برای فهم درست صحنه جنگ حجت الاسلام مؤمنی با طرح این پرسش که «منطق روایت جنگ چیست و چگونه میتوان مسئله را درست دید و تحلیل کرد؟» افزود: برای فهم تحولات یک سال و چند ماه اخیر، باید از نگاههای سطحی و تقلیلگرایانه در رسانهها، فضای مجازی و جامعه فاصله گرفت و صحنه وضعیت را بهدرستی شناخت. وی نخستین مقدمه برای چنین تحلیلی را برخورداری از یک «مکتب فکری» دانست و افزود: کسانی که فاقد یک دستگاه فکری منسجم هستند، اساساً نمیتوانند بسیاری از تحولات را بهدرستی بفهمند.
تلاشهای شخصیتهایی مانند شهید مطهری و آیتالله مصباح یزدی و همچنین تأکید رهبر معظم انقلاب بر این جریان فکری را باید از این منظر فهم کرد. هنگامی که یک مکتب فکری شکل بگیرد، میتوان سنتهای الهی، قواعد آفرینش و نظام خلقت را فهم کرد و از کلیات به جزئیات رسید. این مسیر با هستیشناسی و انسانشناسی آغاز میشود و در نهایت به فلسفه سیاست و تحلیل سیاسی میرسد.
ضرورت نگاه فلسفه تاریخی حجت الاسلام مؤمنی دومین مقدمه را برخورداری از «فلسفه تاریخ شیعه» دانست و گفت: این نگاه نیز مبتنی بر قرآن کریم و همان دستگاه فکری توحیدی است و به انسان کمک میکند رابطه علّی و معلولی میان حوادث تاریخی را بفهمد. ملت ایران در مسیر تاریخی خود به نقطهای رسیده است که در مقابل «تمدن شیطانی» ایستاده است. اگر این مسیر تاریخی فهم نشود، تحلیل حوادث امروز ناقص خواهد بود؛ زیرا در این صورت، انسان ظرفیت و تحمل لازم برای درک شرایط کنونی را از دست میدهد.
این محقق حوزه تاریخ معاصر سومین مقدمه را «توجه به فرایندهای تاریخی» دانست و تصریح کرد: نباید حوادث را به صورت بریده از یکدیگر تحلیل کرد. برای فهم یک حادثه سیاسی باید ریشهها، فراز و فرودها و روندهای تاریخی را در کنار یکدیگر دید تا مشخص شود امروز در کجای این مسیر قرار گرفتهایم و چه مسیری پیش روی ماست. حجت الاسلام مؤمنی در ادامه، نخستین سرفصل پیشنهادی برای تحلیل جنگ را بررسی سابقه درگیریهای ایران و آمریکا دانست و گفت: این سابقه اهمیت فراوانی دارد و آمریکا پس از پیروزی انقلاب اسلامی پروژههای مختلف و گستردهای را علیه جمهوری اسلامی ایران دنبال کرده است.
باید بررسی کرد آمریکا از کجا این تقابل را آغاز کرد، چه مراحلی را پشت سر گذاشت و چگونه پس از تجربه اقدامات مختلف به وضعیت کنونی رسید. وی همچنین تحلیل رفتار آمریکا در جنگ اخیر را نیازمند توجه به شرایط داخلی این کشور دانست و افزود: حمله آمریکا به ایران را باید از منظر ضعف و نگرانی این کشور از روند تحولات خود نیز تحلیل کرد، نه صرفاً از منظر قدرت و برتری آن. از «طوفان الاقصی» تا جنگ اخیر؛
ضرورت تحلیل جزئی تحولات دبیر انجمن تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه علمیه قم، دومین سرفصل را بررسی سیر تحولات از «طوفان الاقصی» تاکنون عنوان کرد و گفت: در این بازه زمانی، تحولات جبهه مقاومت و منطقه باید روزبهروز و جزئی تحلیل شود و برای این منظور لازم است بیانات رهبر معظم انقلاب و حوادث منطقه نیز به صورت مستمر مورد بررسی قرار گیرد. وی سومین سرفصل را بررسی ویژگیهای جنگ تحمیلی سوم دانست و اظهار کرد: این جنگ را میتوان یک جنگ ترکیبی تمامعیار دانست که همزمان در حوزههای مختلف جریان دارد.
بر اساس مطالعات انجامشده، این نبرد تنها به عرصه نظامی محدود نیست و حوزههای متعددی را دربرمیگیرد؛ در حالی که در افکار عمومی معمولاً تنها بخش نظامی و بهویژه موشکها دیده میشود. جنگ سوم تنها در میدان نظامی جریان ندارد حجت الاسلام مؤمنی در ادامه با اشاره به اهمیت بررسی شش ماه اخیر گفت: باید این دوره را در همه حوزهها بررسی کرد؛ از حوزه نظامی و اقتصادی گرفته تا عرصه اطلاعاتی، امنیتی و انسجام اجتماعی. نباید تصور کرد که چون در مقطعی عملیات نظامی گستردهای در جریان نیست، جنگ نیز متوقف شده است.
در شش ماه اخیر تنها شاهد چند عملیات نظامی بودهایم، اما جنگ در لایههای دیگر همچنان جریان داشته است. بنابراین برای تحلیل شرایط کنونی باید همه این عرصهها را در کنار یکدیگر قرار داد. تحلیل بیانات رهبر انقلاب؛ قطعه مهم پازل جنگ وی پنجمین سرفصل را تحلیل بیانات رهبر معظم انقلاب عنوان کرد و افزود: در شش ماه اخیر، حدود ۴۰ پیام و بیانیه از سوی رهبر معظم انقلاب صادر شده که از پیامهای تسلیت شهادت فرماندهان تا پیامها و سخنرانیهای مفصل را شامل میشود. این مجموعه میتواند یکی از مهمترین منابع برای فهم جامع جنگ باشد.
در بررسی انجامشده با استفاده از روشهای تحلیل گفتمان و استخراج دالهای مرکزی و مضامین اصلی، تلاش شده است محورهای عمده موجود در این بیانات شناسایی شود تا مشخص شود هر یک از سخنان رهبر انقلاب در چه چارچوبی قرار میگیرد و چه مفاهیمی را برجسته میکند. حجت الاسلام مؤمنی تصریح کرد: اگر این پنج سرفصل در کنار یکدیگر قرار گیرند، تصویری جامعتر از «صحنه وضعیت» به دست خواهد آمد؛ یعنی هم سابقه تاریخی تقابل ایران و آمریکا روشن میشود، هم مسیر تحولات منطقه و جنگ اخیر، ویژگیهای جنگ ترکیبی، وضعیت شش ماه گذشته و در نهایت راهبردها و بیانات رهبری قابل تحلیل خواهد بود.
وی در پایان اظهار کرد: کنار هم گذاشتن این قطعات، علاوه بر شناخت دستاوردهای جنگ، میتواند به فهم آینده نیز کمک کند و حتی امکان تحلیل برخی تحولات پیشرو را فراهم آورد؛ از جمله تغییراتی که رهبر معظم انقلاب در ماههای اخیر درباره عبور از وضعیت دفاعی به وضعیت تهاجمی مطرح کردهاند.
منبع: رسانیوز
