به گزارش تجارت نیوز، بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، مصرف دخانیات سالانه بیش از ۸ میلیون نفر را به کام مرگ میفرستد؛ این رقم شامل هم افراد سیگاری و هم افراد غیرسیگاری است که در معرض دود قرار میگیرند. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) نیز اعلام کرده که دخانیات، مهمترین عامل قابل پیشگیری بیماری، ناتوانی و مرگومیر در ایالات متحده است.
از منظری دیگر، مصرف دخانیات احتمال ابتلا به سرطان ریه، سرطان دهان، بیماریهای قلبی و لختههای خونی را افزایش میدهد. مصرف دخانیات همچنین خطر حمله قلبی و سکته مغزی را بالا میبرد و موجب پوسیدگی دندانها و آسیب به لثهها و ایجاد چینوچروک پوستی میشود.
شیوع مصرف دخانیات تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد. سطح رفاه و ثروت یکی از مهمترین این عوامل است. کشورهای ثروتمندتر به طور معمول نرخ بالاتری از مصرف سیگار را به خود اختصاص میدهند.
در ادامه بر اساس دادههای این نهاد تلاش شده تا نرخ مصرف دخانیات در ده کشوری که بیشترین میزان استفاده از دخانیات را به خود اختصاص دادهاند، بررسی شود.
با این حال این نهاد در ارتباط با ایران به واسطه محدودیتهای مطالعاتی، اطلاعات به روزی ارائه نکرده و از همین رو تجارتنیوز تلاش کرده تا در ادامه این مقاله و با استناد به دادههای مراکز فعال در این حوره در سطح جهان و همچین آمار ارائه شده توسط نهادها و رسانههای داخلی به وضعیت استعمال دخانیات در ایران نیز بپردازد.
۱۰ کشور دارای بالاترین نرخ مصرف سیگار
براساس دادههای به دست آمده توسط سازمان بهداشت جهانی، بالاترین نرخهای مصرف سیگار در جنوبشرق آسیا و منطقه بالکان در اروپا مشاهده شده است. کشورهای اروپای غربی و قاره آمریکا به طور معمول نرخهای پایینتری را به خود اختصاص دادهاند؛ با این حال، این الگو همواره برقرار نیست. برای نمونه، شیلی یکی از بالاترین نرخهای مصرف سیگار در جهان را دارد.
از میان پنج کشور دارای بالاترین نرخ مصرف سیگار در جهان در سال ۲۰۲۵، یک کشور در جزایر اقیانوس آرام، دو کشور در جنوبشرق آسیا و دو کشور در اروپای شرقی قرار دارند.
در بسیاری از کشورهای جنوب و جنوبشرق آسیا، نرخ مصرف سیگار در میان مردان بسیار بالا و در میان زنان بسیار پایین است. برای مثال، در اندونزی نرخ مصرف سیگار در میان مردان ۷۴.۵ درصد و در میان زنان ۳ درصد است.
بهطور کلی، نرخ مصرف سیگار در سراسر جهان به دلیل افزایش آگاهی عمومی درباره آثار زیانبار دخانیات و اجرای کارزارهای مبارزه با مصرف دخانیات، کاهش یافته است. برای مثال، نرخ مصرف سیگار در بریتانیا در سال ۲۰۰۰ حدود ۳۸ درصد بود، اما از آن زمان به ۱۲.۵ درصد کاهش یافته است.
نائورو با نرخ ۴۶.۷ درصدی، بالاترین میزان مصرف سیگار در جهان را دارد. در این کشور، نرخ مصرف سیگار در میان مردان تنها اندکی بیشتر از زنان است؛ بهطوری که ۴۷.۸ درصد مردان و ۴۵.۶ درصد زنان سیگار میکشند.
میانمار با نرخ ۴۲.۳ درصدی در جایگاه دوم قرار دارد. این نرخ از ۶۸ درصد در میان مردان و ۱۶.۶ درصد در میان زنان تشکیل شده است.
حداقل سن قانونی برای خرید و مصرف سیگار در ایالات متحده ۲۱ سال است. این سن در دسامبر ۲۰۱۹ از ۱۸ سال به ۲۱ سال افزایش یافت. نرخ مصرف سیگار در ایالتهای مختلف آمریکا متفاوت است؛ بهگونهای که ویرجینیای غربی بالاترین و یوتا پایینترین میزان شیوع مصرف سیگار را دارند.
در ادامه تلاش شده تا نام ده کشوری را که بیشترین نرخ مصرف دخانیات را به خود اختصاص دادهاند با ذکر جزئیات آورده شده و براساس متغیر جنسیت میزان مصرف در میان زنان و مردان از یکدیگر تفکیک شود.
براساس آمار سازمان بهداشت جهانی درصد کل مصرف کنندگان سیگار در این کشور ۳۹.۵ درصد برآورد شده که در میان آن ۴۳ درصد مردان و ۳۶ درصد زنان به سیگار اعتیار دارند.
این بازیگر رتبه دوم را در مصرف دخانیات به خود اختصاص داده تا جایی که درصد کل مصرف سیگار در این کشور ۳۸.۲ درصد برآورد شده که در میان آن 66.5 درصد را مردان و 8.9 درصد را زنان تشکیل میدهند.
این کشور در رتبه سوم قرار دارد و میزان مصرف دخانیات در آن به میزان ۳۷.۲ درصد برآورد شده است. 47.5 درصد مردان لبنانی درگیر مصرف دخانیات هستند و ۲۷ درصد زنان.
این بازیگر در رتبه چهارم قرار دارد و میزان مصرف دخانیات در آن ۳۵.۸ درصد براورد شده است. مردان بلغاری ۳۷.۱ درصد سیگاری هستند و زنان بلغاری ۳۴.۶ درصد.
۳۵.۸ درصد صربها دخانیات مصرف میکنند که از میان آنها ۳۴.۸ درصد را مردان تشکیل میدهند و ۳۹.۹ درصد را زنان.
درصد دخانیات در این کشور ۳۳.۶ برآورد شده که در این میان 35.5 درصد را مردان سیگاری تشکیل میدهند و ۳۱.۷ درصد را زنان.
۳۲.۲ دصد جمعیت این کشور درگیر مصرف دخانیات هستند و از این میان مردان ۳۲.۸ و زنان ۳۱.۶ درصد را تشکیل می دهند.
۳۰.۸ درصد مردم این کشور دخانیات مصرف می کنند و از میانشان ۴۱.۷ درصد را مردان و ۱۹.۸ درصد را زنان تشکیل می دهد.
در این کشور ۳۰.۷ درصد دخانیات مصرف می شود. ۴۵.۸ درصد مردان این کشور درگیر استعمال دخانیات هستند و ۱۵.۷ درصد زنان.
میزان مصرف دخانیات در اندونزی ۳۰.۲ درصد برآورد شده است. در این میان ۵۹.۳ درصد مردان درگیر استعمال دخانیات هستند و ۱.۱ درصد زنان.
جایگاه ایران در مصرف دخانیات
به نوشته سازمان بهداشت جهانی اطلاعات درباره روند مصرف سیگار در ایران محدود است. با این حال مطالعات انجام شده توسط موسسه ملی بهداشت مستقر در ایالات متحده شش دوره طرح STEPS را در سالهای ۲۰۰۵، ۲۰۰۷، ۲۰۰۸، ۲۰۰۹، ۲۰۱۱ و ۲۰۱۶ در ایران انجام داده و اطلاعات مرتبط با آن را جمعآوری کرده است.
دادههای این نهاد در این بازه زمانی نشان میدهد که شیوع کلی مصرف سیگار در ایران از ۱۴.۶۵ درصد در سال ۲۰۰۵ به ۱۰.۶۳ درصد در سال ۲۰۱۶ کاهش یافت.
در سال ۲۰۰۵، شیوع مصرف سیگار در میان مردان ۲۵.۱۵ درصد و در میان زنان ۴.۱۳ درصد بود. این ارقام در سال ۲۰۱۶ به ترتیب به ۱۹.۹۵ درصد و ۱.۳۱ درصد کاهش داشت.
از منظری دیگر شیوع مصرف سیگار در استانهای مختلف ایران در سال ۲۰۰۵ بین ۲۰.۷۳ درصد و ۹.۶۷ درصد متغیر بود. در سال ۲۰۱۶ نیز این دامنه به ۱۵.۳۴ درصد تا ۶.۴۱ درصد رسید.
روند کلی مصرف سیگار در ایران نزولی بود و این روند هم در میان زنان و مردان و هم در هر ۳۱ استان کشور مشاهده شد. کاهش سالانه درصد تغییرات (APC) در شیوع مصرف سیگار طی سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۶، برای کل جمعیت ۲.۸۷- درصد، برای زنان ۹.۹۱- درصد و برای مردان ۲.۰۸- درصد برآورد شد.
همزمان مرکزی موسوم به وضعیت جهانی کاهش آسیبهای ناشی از دخانیات (GSTHR) با انتشار گزارشی اطلاعات موسسه بهداشت ملی را بهروزرسانی کرده و با استناد به دادههای خود نوشت که در سال ۲۰۲۴، حدود ۵.۸ میلیون نفر از جمعیت ۱۵ ساله و بالاتر ایران سیگاری بودند. این آمار نشان میدهد که شیوع فعلی مصرف دخانیات در میان بزرگسالان در مجموع ۸.۴ درصد بوده؛ با این حال، تفاوت قابلتوجهی میان زنان و مردان وجود دارد. بهطوری که ۱۶.۲ درصد مردان و ۰.۵ درصد زنان در حال حاضر سیگار مصرف میکردند.
این ارقام در مقایسه با سال ۲۰۲۰ اندکی کاهش یافته. در آن بازه زمانی، شیوع مصرف دخانیات در میان بزرگسالان ۱۰.۲ درصد بود که این میزان در میان مردان ۱۹.۲ درصد و در میان زنان ۱.۲ درصد ثبت شده بود. همزمان تعداد سالانه مرگومیرهای منتسب به مصرف دخانیات در ایران در سال ۲۰۲۱ به ۳۴ هزار و ۶۷۶ نفر رسید. از این تعداد، ۲۸ هزار و ۶۳۲ نفر مرد و ۶ هزار و ۴۴ نفر زن بودند.
این آمار نشان میدهد مرگومیرهای مرتبط با مصرف دخانیات ۶.۰۹ درصد از کل مرگومیرها در ایران را به خود اختصاص داده است. این سهم در میان مردان ۸.۳۳ درصد و در میان زنان ۲.۶۸ درصد بوده است. این آمارها نشاندهنده تداوم چالش مصرف دخانیات در ایران است و بر ضرورت ادامه و تقویت اقدامات و سیاستهای بهداشت عمومی برای کاهش پیامدهای زیانبار مصرف دخانیات تأکید میکند.
روایت مرکز مبارزه با استعمال دخانیات و وزارت صمت
براساس آماری که مرکز مبارزه با استعمال دخانیات در همایش موسوم به سلامت و زندگی منتشر کرد: میزان مصرف دخانیات در میان دختران 13 تا 15 ساله نسبت به سال 1395 حدود 135 درصد افزایش یافته است.
در همین راستا محمدرضا مسجدی، دبیرکل جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات، در همایش «سلامت و زندگی» با اشاره به شعار روز جهانی بدون دخانیات صراحتا اعلام کرد: شعار امسال سازمان جهانی بهداشت مقابله با ترفندهای صنعت دخانیات است؛ صنعتی که با شیوههای مختلف تبلیغاتی، بهویژه جوانان و دختران را هدف قرار داده است.
او افزود: سالانه بیش از 8 میلیون نفر در جهان بر اثر بیماریهای ناشی از مصرف دخانیات جان خود را از دست میدهند و در ایران نیز این رقم به حدود 60 هزار نفر در سال میرسد. این آمار نشاندهنده ابعاد گسترده خسارتهای ناشی از مصرف دخانیات است.
او همچنین خاطرنشان کرد: ایران در برخی شاخصهای کنترل دخانیات پیشرفتهای مناسبی داشته است، اما در حوزه ممنوعیت تبلیغات و همچنین اعمال مالیات مؤثر بر محصولات دخانی همچنان با چالشهایی روبهرو است که نیازمند توجه بیشتر سیاستگذاران و دستگاههای اجرایی است.
طبق گزارش رسمی وزارت صمت، مصرف سیگار در ایران سالانه به ۷۳ میلیارد نخ میرسد. طبق گزارش این وزارتخانه، سالانه در ایران ۱۱.۵ هزار تن تنباکوی معسل در کشور مصرف میشود که حدود ۴.۸ هزار تن آن در داخل تولیدشده، ۴.۴ هزار تن تنباکو از طریق واردات تامین شده و مابقی قاچاق یا تقلبی است.
بررسیها حکایت از آن دارد که گردش مالی دخانیات در ایران سالانه ۶۰ هزار میلیارد تومان است. همچنین خسارت ناشی از مصرف دخانیات در کشور بین ۱۱۰ تا ۱۲۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده که شامل ۶۰ هزار میلیارد تومان مصرف دخانیات و ۶۰ هزار میلیارد تومان زیان به بخش سلامت کشور است.
همزمان رسانههای داخلی چون ایسنا با استناد به دادههای آماریشان اعلام کردند که ۱۴.۰۱ درصد از جمعیت کشور از محصولات دخانی استفاده میکردند. در این میان ۹.۳۳ سیگار استعمال میکنند و ۴.۵ درصد نیز مصرفکننده قلیان در سال ۱۴۰۰ بودند. بنابر نتایج این مطالعه، ۴.۴ درصد زنان ایرانی از محصولات دخانی استفاده میکنند که ۰.۷۷ درصد آنها سیگاری هستند و ۳.۶۴ درصد نیز قلیان استعمال میکنند.
براساس آخرین مطالعه انجام شده، ۲۵.۸۸ درصد مردان ایرانی از محصولات دخانی استفاده میکنند که از این میزان، ۱۹.۹۵ درصد سیگار و ۵.۵۶ درصد قلیان استعمال میکنند.
این خبرگزاری در ادامه به بررسی آمار و ارقام مطالعات اخیر استناد کرده و نوشته: میزان مصرف محصولات دخانی در کشور طی بازه زمانی پنج ساله در گروه سنی بالای ۱۸ سال سیر صعودی دارد. به عبارت دیگر، نتایج این مطالعهها حاکی از این است که میزان دخانیات طی سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰ میان مردان و زنان به ترتیب ۳ و ۱۱ درصد افزایش یافته است. همچنین مصرف قلیان در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۹۵ حدود ۵۴ درصد افزایش یافته است.
براساس آمار و ارقام منتشر شده، مصرف دخانیات در میان مردان و زنان گروه سنی ۱۸ تا ۲۴ سال به ترتیب ۳۴ و ۹۰ درصد افزایش یافته، همچنین مصرف روزانه سیگار در میان زنان ۱۸ تا ۲۴ ساله به میزان ۱۹۰ درصد و در میان مردان این بازه سنی به میزان ۴۶ درصد افزایش یافته است.
منبع: تجارت نیوز
