مسعود پزشکیان در سفر به بیشکک، پایتخت قرقیزستان، علاوه بر حضور در بیستوششمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای، با شماری از رهبران کشورهای عضو و شریک این سازمان دیدار و رایزنی کرد. دیدار با ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه، نارندرا مودی نخستوزیر هند، شهباز شریف نخستوزیر پاکستان، صدر جباروف رئیسجمهور قرقیزستان، الهام علیاف رئیسجمهور جمهوری آذربایجان و امامعلی رحمان رئیسجمهور تاجیکستان از جمله مهمترین برنامههای رئیسجمهور ایران در حاشیه این اجلاس بود.
نشست بیشکک در شرایطی برگزار شد که منطقه غرب آسیا یکی از پرتنشترین دورههای خود را تجربه میکند و تحولات مربوط به جنگ ایران و آمریکا، امنیت انرژی، آینده مسیرهای تجاری و نقش قدرتهای غیرغربی در معادلات جهانی، از محورهای اصلی گفتوگوها بود. پزشکیان در سخنرانی خود در اجلاس شانگهای بر ضرورت تقویت همکاریهای اقتصادی و امنیتی میان اعضای این سازمان تأکید کرد و با اشاره به تحولات منطقهای، موضع تهران درباره مسیر حل بحرانها را تشریح نمود. رئیسجمهور کشورمان در سخنرانی خود در اجلاس اصلی سازمان همکاری شانگهای، سه محور کلیدی را مورد تأکید قرار داد؛
نخست، ضرورت حرکت این سازمان از یک چارچوب صرفا سیاسی و امنیتی به سمت یک سازوکار مؤثر برای همکاریهای اقتصادی، تجاری و توسعهای میان اعضا. محور دوم سخنان پزشکیان، تأکید بر مقابله با یکجانبهگرایی و نقش سازمان همکاری شانگهای در شکلدهی به نظم عادلانهتر جهانی بود. او با اشاره به پیامدهای سیاستهای تحریمی و فشارهای یکجانبه، بر ضرورت تقویت چندجانبهگرایی و ایجاد سازوکارهایی تأکید کرد که بتواند استقلال تصمیمگیری کشورهای عضو را در برابر فشارهای خارجی افزایش دهد. محور سوم نیز به موضوع امنیت منطقهای و جهانی اختصاص داشت.
پزشکیان با تأکید بر اینکه امنیت پایدار فقط از مسیر همکاری و احترام متقابل میان کشورها حاصل میشود، بر ضرورت نقشآفرینی فعال اعضای شانگهای در حل بحرانهای منطقهای و مقابله با تهدیدهایی که ثبات مناطق مختلف جهان را تحت تأثیر قرار میدهد، تأکید کرد. این سه محور در مجموع نشاندهنده تلاش تهران برای استفاده از ظرفیت سازمان همکاری شانگهای نه فقط بهعنوان یک چارچوب سیاسی، بلکه بهعنوان بستری برای افزایش همکاریهای اقتصادی، تقویت چندجانبهگرایی و ایجاد توازن در برابر فشارهای یکجانبه خارجی است.
در دیدار پزشکیان و نارندرا مودی نیز موضوعات مهمی از جمله روابط دوجانبه، همکاریهای اقتصادی و امنیت تنگه هرمز مورد توجه قرار گرفت. هند بهعنوان یکی از بزرگترین مصرفکنندگان انرژی جهان، همواره تحولات امنیتی خلیجفارس و مسیرهای انتقال انرژی را با حساسیت دنبال کرده است. دیدار رئیسجمهور ایران با نخستوزیر پاکستان نیز بر توسعه روابط تهران و اسلامآباد و استفاده از ظرفیتهای موجود برای گسترش همکاریها متمرکز بود؛ موضوعی که با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی دو کشور و نقش آنها در اتصال آسیای مرکزی، خلیجفارس و اقیانوس هند اهمیت ویژهای دارد. شانگهای؛
میدان نمایش شکست روایت «ایران منزوی»یکی از مهمترین پیامهای اجلاس بیشکک برای ناظران بینالمللی این بود که سیاست فشار حداکثری علیه ایران نتوانسته تهران را از شبکه روابط راهبردی خود با قدرتهای بزرگ آسیایی جدا کند. خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارش خود از اجلاس بیشکک، حضور رهبران چین، روسیه، هند و ایران را در چارچوب تلاش کشورهای عضو برای افزایش نقش خود در برابر نفوذ سنتی آمریکا تحلیل کرد.
اروپاییها نیز در تحلیلهای خود بر این نکته تأکید کردهاند که شانگهای دیگر صرفا یک سازمان منطقهای نیست، بلکه به بستری برای هماهنگی سیاسی، اقتصادی و امنیتی میان مجموعهای از قدرتهای غیرغربی تبدیل شده است؛ مجموعهای که در آن کشورهایی مانند چین، روسیه، هند و ایران هر کدام نقش متفاوت، اما اثرگذاری دارند. برای ایران، اهمیت این حضور در یک نقطه کلیدی خلاصه میشود: واشنگتن نمیتواند سیاست منطقهای و جهانی خود را بر پایه نادیده گرفتن وزن ایران طراحی کند.
در شرایطی که آمریکا تلاش کرده از طریق تحریمها و فشارهای اقتصادی، تهران را وادار به عقبنشینی کند، همکاری ایران با کشورهای عضو شانگهای نشان میدهد دیگر اقتصاد و سیاست جهانی فقط در چارچوب تصمیمات غرب تعریف نمیشود. روابط اقتصادی ایران با چین، همکاریهای راهبردی با روسیه، ظرفیتهای ترانزیتی با آسیای مرکزی و نقش ایران در مسیرهای انرژی و حملونقل منطقهای، مجموعهای از اهرمها ایجاد کرده که امکان حذف ایران از معادلات جهانی را دشوار میکند. شانگهای؛
تصویری متفاوت از ایران در نظم جدید جهانیدر کنار میدان نظامی، یکی از مهمترین پیامهای حضور ایران در اجلاس شانگهای، شکستن روایت سیاسی «ایران منزوی» بود؛ روایتی که در سالهای اخیر یکی از پایههای اصلی سیاست فشار آمریکا علیه تهران بوده است. با این حال بیانیه پایانی اجلاس شانگهای برای آمریکا تلخ و ناگوار است. کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در این بیانیه نگرانی عمیق خود را نسبت به تحولات غرب آسیا و اوضاع پیرامون ایران ابراز کردند.
آنها شهادت رهبر معظم ایران را تسلیت گفتند و بار دیگر موضع خود را در محکومیت حملات نظامی علیه ایران و شهادت غیرنظامیان اعلام کردند. این کشورها همچنین بر حمایت خود از حاکمیت و تمامیت ارضی ایران تاکید کردنده و خواستار حلوفصل مسائل از مسیرهای دیپلماتیک شدند. این در شرایطی است که واشنگتن همواره تلاش کرده تحریمها و فشارهای اقتصادی را نه فقط بهعنوان ابزار محدودسازی اقتصادی، بلکه بهعنوان ابزاری برای قطع ارتباط ایران با محیط بینالمللی معرفی کند. در این میان، رابطه ایران با سه قدرت بزرگ آسیایی یعنی چین، روسیه و هند اهمیت ویژهای دارد.
چین یکی از مهمترین شرکای اقتصادی ایران است و روسیه نیز در سالهای اخیر روابط سیاسی و امنیتی خود را با تهران گسترش داده و در نشست اخیر نیز به رئیسجمهور کشورمان تعهد داده تا کالاهای مورد نیاز ایران را در شرایط خطیر کنونی با همکاری مسکو تأمین کند. هند نیز به دلیل جایگاه خود در اقتصاد جهانی و نیاز به امنیت انرژی، یکی از بازیگران مهم در معادلات منطقهای محسوب میشود. این واقعیت برای سیاستگذاران آمریکایی یک پیام روشن دارد: فشار علیه ایران دیگر در خلأ اتفاق نمیافتد.
واشنگتن در هر تصمیمی درباره تهران باید مجموعهای از واکنشها و محاسبات بازیگران بزرگ جهانی را نیز در نظر بگیرد؛ از امنیت انرژی چین و هند گرفته تا نقش روسیه در معادلات امنیتی منطقه. اجلاس بیشکک نشان داد ایران، برخلاف تصویر برخی جریانهای سیاسی غربی، کشوری خارج از روندهای اصلی جهانی نیست. تهران همچنان در مرکز چند مسیر مهم قرار دارد: از انرژی و ترانزیت گرفته تا امنیت خلیجفارس و ارتباط میان آسیای مرکزی، روسیه، چین و اقیانوس هند.
پوتین در دیدار با پزشکیان تصریح کرد:همبستگی کامل روسیه با مردم ایران رئیسجمهور روسیه روز گذشته در دیدار با همتای ایرانی خود در حاشیه نشست سران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک قرقیزستان، ضمن اعلام همبستگی با ملت ایران، از دکتر مسعود پزشکیان رئیسجمهور خواست که سلام او را به آیتالله سید مجتبی خامنهای رهبرمعظمانقلاب برساند. ولادیمیر پوتین در دیدار با دکتر مسعود پزشکیان گفت: مردم روسیه با مردم ایران که در حال دفاع از منافع خود هستند، اعلام همبستگی میکنند. روسیه شجاعت و مقاومت مردم ایران را تحسین میکند.
وی خاطرنشان کرد: روسیه و ایران با وجود شرایط نظامی و سیاسی، روند رو به رشد سال گذشته در روابط تجاری و اقتصادی را حفظ کردهاند. روابط روسیه و ایران در همه زمینهها بهطور پیوسته در حال توسعه است. پوتین گفت: مسکو بر اهمیت همکاریهای روسیه و ایران در حوزه بشردوستانه تاکید دارد. وی خاطرنشان کرد: مسکو تلاش میکند با تأمین کالاهای مورد نیاز ایران، از تهران در شرایط کنونی حمایت کند. وی تصریح کرد: در این دوره دشوار، میکوشیم تا کمکهای مورد نیاز شما را فراهم کنیم. این موضوع را پیشتر با شما در میان گذاشتهایم و کالاهای ضروری را در اختیارتان قرار میدهیم.
منبع: جام جم آنلاین
