به گزارش جامجم آنلاین، وقتی صحبت از صنعت چاپ میشود، معمولاً کاغذ، جوهر، کتاب، روزنامه و بستهبندیهایی به ذهن میآید که بخشی از زندگی روزمره ما را شکل دادهاند؛ اما پشت این محصولات، کارگرانی ایستادهاند که ساعتهای طولانی در کنار دستگاههای چاپ، برش و بستهبندی کار میکنند. محیطی که در نگاه اول تنها بخشی از چرخه تولید به نظر میرسد، برای کارکنان خود مجموعهای از خطرهای فیزیکی، شیمیایی و ارگونومیک دارد؛ خطرهایی که برخی از آنها نه در یک لحظه، بلکه بهتدریج سلامت کارگر را تهدید میکنند.
روز ملی صنعت چاپ، ۱۱ شهریور، فرصتی است تا در کنار توجه به اهمیت این صنعت، نگاهی هم به شرایط افرادی داشته باشیم که چرخ چاپ را میچرخانند. کارگر چاپخانه ممکن است همزمان با صدای مداوم دستگاهها، مواد شیمیایی، گردوغبار، حمل بار و حرکات تکراری بدن مواجه باشد؛ مجموعهای از عوامل که رعایت نکردن اصول ایمنی و بهداشت حرفهای میتواند آثار کوتاهمدت و بلندمدتی برای او به همراه داشته باشد.
جوهر و حلال؛ خطرهایی که دیده نمیشوند یکی از مهمترین چالشهای ایمنی در محیط چاپخانه، مواجهه کارکنان با مواد شیمیایی است. انواع جوهر و مرکب چاپ، رنگها، مواد شستوشو، حلالها، چسبها و برخی مواد مورد استفاده در فرآیند چاپ، بسته به نوع فناوری مورد استفاده، میتوانند سلامت کارکنان را تحت تأثیر قرار دهند. تماس مستقیم این مواد با پوست یا استنشاق بخارات و ذرات آنها ممکن است موجب تحریک پوست و چشم و بروز مشکلات تنفسی شود. در برخی محیطهای کاری نیز استفاده از حلالها و مواد شیمیایی در فضای بسته و با تهویه نامناسب، میزان مواجهه کارکنان را افزایش میدهد.
در چنین شرایطی، استفاده از دستکش، محافظ چشم و تجهیزات حفاظت تنفسی متناسب با نوع ماده، نگهداری اصولی مواد شیمیایی و مهمتر از همه، وجود تهویه مناسب نباید اقدامی تشریفاتی باشد؛ بلکه بخشی از الزامات ایمنی و بهداشت حرفهای در چاپخانه است.
صدایی که گوش را فرسوده میکند صدای دستگاههای چاپ نیز از دیگر عوامل زیانآور محیط کار است. کارکنانی که ساعتهای طولانی در مجاورت ماشینآلات فعالیت میکنند، در صورت مواجهه بیش از حد مجاز با صدا، در معرض خطر کاهش شنوایی ناشی از کار قرار دارند. استانداردهای بهداشت حرفهای معمولاً مواجهه شغلی با صدای معادل ۸۵ دسیبل در یک شیفت هشتساعته را به عنوان حدی برای پیشگیری از آسیب شنوایی در نظر میگیرند. افزایش شدت یا مدت مواجهه میتواند خطر آسیب شنوایی را بیشتر کند. اما آسیب صوتی تنها به گوش محدود نمیشود.
مواجهه طولانیمدت با صدای زیاد میتواند با خستگی، کاهش تمرکز و افت عملکرد کارکنان نیز همراه باشد؛ بنابراین اندازهگیری منظم صدا، کنترل مهندسی آن و استفاده از وسایل حفاظت شنوایی متناسب با شرایط محیط، از اقداماتی است که باید در برنامه ایمنی چاپخانهها جدی گرفته شود.
وقتی کمر و دست کارگر هم هزینه میدهند بخش دیگری از چالشهای ایمنی چاپخانهها در ظاهر چندان ترسناک نیست؛ نه حادثهای ناگهانی رخ میدهد و نه خطری بلافاصله دیده میشود، اما فشار آن به مرور خودش را نشان میدهد. کارگر چاپخانه ممکن است در طول یک روز بارها بستههای کاغذ یا ظروف مواد اولیه را جابهجا کند، ساعتهای طولانی در وضعیت نامناسب بدنی بایستد، حرکات تکراری دست و بازو داشته باشد یا برای تغذیه دستگاه، تعویض غلتک، شستوشو، تعمیر و بستهبندی، در وضعیتهای نامناسب قرار بگیرد.
حمل اجسام سنگین، خم شدن مداوم، حرکات تکراری اندامهای فوقانی و فعالیتهایی که نیازمند کار در ارتفاع بالاتر از سطح شانه هستند، از جمله عواملیاند که میتوانند فشار زیادی بر سیستم اسکلتی ـ عضلانی وارد کنند. در نتیجه، ایمنی کارگر چاپخانه تنها به جلوگیری از گیر کردن دست در دستگاه یا پیشگیری از یک حادثه ناگهانی خلاصه نمیشود بلکه فرسودگی تدریجی بدن، آسیبهای اسکلتی ـ عضلانی و پیامدهای ناشی از وضعیت نامناسب کار نیز باید بخشی از برنامه ایمنی محیط کار باشد.
دستگاهها؛ خطرهای لحظهای در کنار آسیبهای تدریجی ماشینآلات چاپ، برش و بستهبندی نیز در صورت نبود حفاظ مناسب یا رعایت نشدن دستورالعملهای ایمنی میتوانند زمینهساز حوادث کاری شوند. کار با دستگاهها، تعمیر و نگهداری آنها، تمیزکاری و تعویض قطعات، نیازمند آموزش و رعایت دستورالعملهای مشخص است. در چنین محیطی، یک بیاحتیاطی کوچک میتواند به حادثهای جدی منجر شود. به همین دلیل، حفاظگذاری مناسب دستگاهها، سرویس منظم، آموزش کارکنان و جلوگیری از انجام تعمیرات و نظافت دستگاه در شرایط ناایمن، از الزامات اساسی برای کاهش حوادث در چاپخانههاست.
سخت و زیانآور؛ موضوعی فراتر از یک عنوان در کنار خطرهای روزمره محیط چاپخانه، موضوع شرایط سخت و زیانآور کار نیز اهمیت پیدا میکند. مواجهه مستمر با عوامل فیزیکی، شیمیایی و ارگونومیک، ضرورت بررسی دقیق شرایط شغلی کارکنان این حوزه را بیشتر میکند. «سخت و زیانآور» بودن یک شغل صرفاً با عنوان شغلی تعیین نمیشود و تشخیص آن تابع شرایط واقعی کار و فرآیند قانونی مربوط است. با این حال، وقتی یک کارگر سالها در محیطی با صدا، مواد شیمیایی، فشارهای جسمی، حمل بار و فعالیتهای تکراری کار میکند، سلامت شغلی او نمیتواند موضوعی حاشیهای باشد.
کارگرانی که در چنین محیطهایی فعالیت میکنند، نیازمند پایش سلامت، بازرسی مستمر محیط کار، آموزش تخصصی و اجرای دقیق مقررات ایمنی و بهداشت حرفهای هستند. در مواردی که شرایط کار مصداق مشاغل سخت و زیانآور باشد نیز باید حقوق قانونی آنان در این زمینه بهدرستی بررسی و اعمال شود.
ایمنی نباید به ماسک و دستکش خلاصه شود یکی از چالشهای مهم در ایمنی محیط کار، محدود کردن اقدامات حفاظتی به تجهیزات حفاظت فردی است. ماسک، دستکش، لباس کار، محافظ چشم و تجهیزات حفاظت شنوایی اهمیت دارند، اما زمانی مؤثر خواهند بود که در کنار آنها، خطر از منبع نیز کنترل شود. تهویه مناسب، مکش موضعی بخارات و آلایندهها، نگهداری صحیح مواد شیمیایی، حفاظگذاری دستگاهها، سرویس منظم ماشینآلات، کاهش مواجهه با صدا، استفاده از تجهیزات مناسب برای جابهجایی بار و آموزش مستمر کارکنان، از اقداماتی است که میتواند میزان خطر را کاهش دهد.
از سوی دیگر، معاینات و پایشهای دورهای کارکنان نیز نباید نادیده گرفته شود چراکه بسیاری از آسیبهای ناشی از محیط کار بهخصوص آسیبهای شنوایی، تنفسی و اسکلتی ـ عضلانی، ممکن است در مراحل نخست با یک حادثه آشکار خود را نشان ندهند.
روز صنعت چاپ؛ روز دیدن کارگر چاپخانه صنعت چاپ برای ادامه فعالیت خود به دستگاه، فناوری، مواد اولیه و سرمایه نیاز دارد، اما هیچکدام از اینها بدون نیروی انسانی معنا پیدا نمیکند. پشت هر بستهبندی، کتاب، بروشور یا محصول چاپی، کارگری ایستاده است که سلامت او بخشی از هزینه واقعی تولید است. روز ملی صنعت چاپ میتواند تنها روزی برای تقدیر از این صنعت نباشد؛ فرصتی باشد برای یادآوری اینکه توسعه صنعت چاپ باید همزمان با ارتقای ایمنی محیط کار پیش برود. کارگری که سالها در کنار دستگاه و مواد شیمیایی کار میکند، نباید زمانی دیده شود که دچار بیماری یا آسیب شده است.
ایمنی پیشگیرانه، آموزش مستمر، پایش سلامت، تأمین تجهیزات مناسب و نظارت بر شرایط محیط کار، حداقل انتظاری است که باید برای حفظ سلامت این نیروها وجود داشته باشد. توجه به این موارد، بهویژه در مشاغلی که شرایط آنها میتواند مصداق سخت و زیانآور باشد، ضرورتی است که نباید در میان دغدغههای تولید و اقتصاد صنعت چاپ فراموش شود.
منبع: جام جم آنلاین
