جام جم آنلاین – daily mail نوشت: آیا یک عمل جراحی دو ساعته میتواند با تغییر مسیر رگهای خونی در گردن روند زوال عقل را متوقف کند؟ این پرسشی است که پس از انتشار نتایج یک مطالعه جدید مطرح شده است. در این مطالعه، ۸۳ بیمار مبتلا به زوال عقل پیشرفته تحت این عمل آزمایشی قرار گرفتند و پژوهشگران از بهبود «قابل توجه» وضعیت برخی از آنها خبر دادند. با احتساب این افراد تعداد مبتلایان به زوال عقل که تاکنون در چین تحت این جراحی آزمایشی قرار گرفتهاند به بیش از ۲ هزار نفر رسیده است.
حتی گزارشهایی غیررسمی از بیمارانی منتشر شده که پیش از عمل قادر به ترک تخت نبودند، اما پس از جراحی توانستهاند دوباره راه بروند و با اعضای خانواده خود ارتباط برقرار کنند. با این حال این روش درمانی با جنجال و تردیدهای جدی روبهرو است. بسیاری از این جراحیها به صورت خصوصی روی بیمارانی با وضعیت بسیار وخیم انجام شده و خانوادههای آنها با امید به نتیجه گرفتن، مبالغ هنگفتی پرداخت کردهاند. مقامهای بهداشتی چین سال گذشته انجام این جراحی را خارج از پروژههای تحقیقاتی ممنوع کردند. دلیل این تصمیم نگرانی درباره کمبود شواهد کافی درباره ایمنی و اثربخشی این روش بود.
با وجود این، تحقیقات درباره این روش از سوی متخصصان زوال عقل در سراسر جهان با دقت دنبال میشود.
جراحی برای «شستوشوی» پروتئینهای سمی مغز این روش نسبتاً ساده است و پزشکان آن را به باز کردن یک لوله فاضلاب مسدودشده تشبیه کردهاند. هدف این است که پروتئینهای سمی که تصور میشود در ایجاد زوال عقل نقش دارند از بدن خارج شوند. این روش «آناستوموز لنفاوی ـ وریدی» یا LVA نام دارد. تکنیکی مشابه در حال حاضر برای درمان لنفادم نیز استفاده میشود. لنفادم باعث تورم دستها و پاها در اثر تجمع مایع میشود. این عارضه گاهی پس از برداشتن غدد لنفاوی برای جلوگیری از گسترش سرطان ایجاد میشود.
غدد لنفاوی ساختارهای کوچکی هستند که به فیلتر کردن مواد زائد از سیستم لنفاوی کمک میکنند. در روش LVA، جراح برش بسیار کوچکی ایجاد میکند و یک رگ لنفاوی پر از مایع را به وریدی در نزدیکی آن متصل میکند. به این ترتیب مایع اضافی میتواند وارد جریان خون شود و از محل تجمع خارج شود. اثربخشی این روش برای درمان لنفادم تا حد زیادی شناخته شده است. اکنون پژوهشگران در حال بررسی این ایده هستند که آیا میتوان از روشی مشابه برای درمان زوال عقل استفاده کرد یا خیر. در این روش رگهای لنفاوی گردن به وریدهای مجاور متصل میشوند.
ارتباط سیستم لنفاوی مغز با زوال عقل مغز نیز سیستم تخلیه لنفاوی مخصوص خود را دارد که به خارج کردن مواد زائد و بقایای ناشی از فعالیت سلولها کمک میکند. با افزایش سن، عملکرد این سیستم ممکن است کند شود و در نتیجه پروتئینهای آسیبرسان در مغز تجمع پیدا کنند. این پروتئینها میتوانند رسوباتی به نام «پلاکهای آمیلوئید» در مغز ایجاد کنند. این پلاکها ارتباط میان سلولهای عصبی را مختل میکنند و به عملکرد شناختی آسیب میزنند. در ادامه نیز ممکن است علائمی مانند از دست دادن حافظه و سردرگمی ایجاد شود.
جراحی چگونه انجام میشود؟ در روش مورد بررسی، برش کوچکی در گردن و درست زیر فک ایجاد میشود. این کار به جراح اجازه میدهد به ورید عمقی گردن دسترسی پیدا کند. این ورید وظیفه تخلیه خون از گردن را بر عهده دارد و در مجاورت یک رگ لنفاوی قرار گرفته است. جراح سوراخ کوچکی در ورید ایجاد میکند و سپس رگ لنفاوی را به آن میدوزد. نظریه اصلی این است که با ایجاد این مسیر جدید پروتئینهایی که در ایجاد پلاکهای آسیبرسان نقش دارندراحتتر از مغز و بافتهای اطراف تخلیه شوند. این عمل با بیهوشی عمومی انجام میشود و حدود دو ساعت زمان میبرد.
شباهت با داروهای جدید آلزایمر ایده خارج کردن پروتئینهای سمی از مغز شباهتهایی با نحوه عملکرد برخی از داروهای جدید آلزایمر دارد. داروهایی مانند لکانماب و دونانماب به پروتئینهای آسیبرسان متصل میشوند و به تجزیه آنها کمک میکنند تا این مواد از طریق سیستم گردش خون از مغز خارج شوند.
نتایج مطالعه چه بود؟ در جدیدترین مطالعه پزشکان ۸۳ بیمار مبتلا به زوال عقل پیشرفته را تحت این جراحی قرار دادند. در ۹ ماه پس از عمل جریان خون به مغز به شکل قابل توجهی بهبود پیدا کرد. کاهش جریان خون و اکسیژنرسانی به مغز میتواند در بروز یا تشدید زوال عقل نقش داشته باشد. همچنین حدود ۴۰ درصد بیماران در آزمون وضعیت روانی مختصر یا MMSE که توجه، یادآوری و مهارتهای زبانی را ارزیابی میکند عملکرد بهتری پیدا کردند. وضعیت سایر بیماران تغییر قابل توجهی نداشت.
پژوهشگران گزارش کردند که همه بیماران هوشیاری و سرزندگی بیشتری نشان دادند و میزان واکنشپذیری و مشارکت آنها افزایش یافت. به گفته پژوهشگران توجه و عملکردهای اجرایی مانند حافظه و برنامهریزی نیز بهبود پیدا کرد و بیماران توانستند تعامل مؤثرتری با مراقبان خود داشته باشند. عوارض گزارششده نیز خفیف بود و بیشتر شامل درد موقت در محل جراحی میشد.
تردید متخصصان درباره میزان اثربخشی با وجود نتایج امیدوارکننده برخی متخصصان زوال عقل نسبت به میزان واقعی اثرگذاری این جراحی تردید دارند. یکی از متخصصان برجسته این حوزه معتقد است بررسی دقیق دادهها نشان میدهد میزان بهبود بسیار اندک بوده است. در این مطالعه میانگین امتیاز بیماران در آزمون MMSE از ۳.۰۱ به ۴.۴۵ افزایش پیدا کرد. این در حالی است که حداکثر امتیاز این آزمون ۳۰ است؛ بنابراین حتی پس از جراحی نیز بیماران همچنان دچار اختلال شناختی بسیار شدید بودند.
از سوی دیگر همه بیماران میدانستند که جراحی واقعی دریافت میکنند و در گروهی که تحت یک عمل ساختگی قرار گرفته باشد نبودند. به همین دلیل نمیتوان اثر احتمالی دارونما را از نتیجه مطالعه جدا کرد. متخصصان همچنین هشدار میدهند که حتی اگر این جراحی واقعاً اثر مثبتی داشته باشد ممکن است این اثر کوتاهمدت باشد. دلیل آن این است که عامل اصلی تولید پروتئینهای آمیلوئید همچنان در بدن بیمار وجود دارد و خود جراحی لزوماً علت تولید این پروتئینها را برطرف نمیکند. در حال حاضر بیش از ۲۰ کارآزمایی بالینی درباره این روش جراحی در چین در حال انجام است.
این روش همچنین در کشورهای دیگری از جمله آمریکا و سنگاپور مورد بررسی قرار گرفته است. تاکنون چهار نفر در سنگاپور تحت این عمل قرار گرفتهاند. با وجود امیدهایی که نتایج اولیه ایجاد کردهاند هنوز برای مشخص شدن اینکه این جراحی واقعاً میتواند روند زوال عقل را متوقف یا معکوس کند به مطالعات بزرگتر و دقیقتری نیاز است. بهویژه باید مشخص شود که آیا بهبودهای مشاهدهشده پایدار هستند و آیا این روش در مقایسه با درمانهای استاندارد، مزیت قابل توجهی دارد یا خیر.
منبع: جام جم آنلاین
