به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، هجدهمین پیشنشست همایش ملی «کودک، عرفان و سلامت معنوی» با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد. در این نشست، حجتالاسلام دکتر غلامرضا پیوندی، حجتالاسلام دکتر علی فضلی و حجتالاسلام علی محمدی جورکویه به تبیین ابعاد مختلف صیانت اخلاقی کودکان در بستر خانواده پرداختند. خانواده؛
نخستین سنگر صیانت اخلاقی کودکان حجتالاسلام دکتر غلامرضا پیوندی، استادیار گروه فقه و حقوق پژوهشکده نظامهای اسلامی، با بیان اینکه صیانت اخلاقی کودکان را میتوان در چارچوب سیاست جنایی غیرکیفری بررسی کرد، اظهار داشت: سیاست جنایی تنها به جرمانگاری و مجازات محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از تدابیر پیشگیرانه را نیز دربرمیگیرد که پیش از ورود یک آسیب به مرحله جرم، از شکلگیری آن جلوگیری میکند.
وی خانواده و نظام تعلیم و تربیت را دو بستر مهم در این زمینه دانست و افزود: اگرچه هر دو حوزه اهمیت دارند، اما خانواده در درجه نخست قرار دارد و پس از آن نظام تعلیم و تربیت ایفای نقش میکند؛ بنابراین ساماندهی صحیح خانواده بر اساس آموزههای اسلامی، عقلانی و تجربیات بشری میتواند نقش مهمی در پیشگیری از انحرافات اخلاقی کودکان داشته باشد.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تفاوت میان «جرم» و «انحراف» گفت: جرم رفتاری است که قانونگذار برای آن مجازات تعیین کرده، اما انحراف مفهومی گستردهتر دارد و ممکن است رفتاری با هنجارهای اخلاقی و اجتماعی ناسازگار باشد، بدون آنکه جرم محسوب شود. وی کودکان را «سرمایه تمدنی و معنوی جامعه» دانست و خاطرنشان کرد: کودکان به دلیل شرایط حساس جسمی و روانی، آسیبپذیری بیشتری دارند و میزان توجه و سرمایهگذاری تربیتی بر آنان، تأثیر مستقیمی بر آینده جامعه خواهد داشت.
حجتالاسلام پیوندی همچنین نسبت به پیچیدهتر شدن زمینههای آسیب اخلاقی در عصر ارتباطات هشدار داد و گفت: فضای مجازی، شبکههای اجتماعی و رسانههای تصویری و صوتی، زمینههای جدیدی را برای تأثیرگذاری بر کودکان ایجاد کردهاند و همین مسئله ضرورت صیانت اخلاقی آنان را دوچندان میکند. پنج راهبرد برای مصونسازی اخلاقی نسل آینده وی با تأکید بر نقش تعیینکننده والدین در شکلگیری شخصیت اخلاقی و اجتماعی کودک، پنج راهبرد را برای اصلاح بستر خانواده و صیانت اخلاقی کودکان برشمرد.
حجتالاسلام پیوندی نخستین راهبرد را «ایجاد حس مسئولیت در والدین» عنوان کرد و با استناد به آیه شریفه «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا» گفت: والدین در برابر تربیت فرزندان مسئولیت دارند و فرزندان امانتهای الهی هستند که باید برای حفظ آنان از آسیبها و انحرافات اخلاقی تلاش کرد.
وی دومین راهبرد را «تشویق و ایجاد انگیزه برای والدین در تربیت فرزند صالح» دانست و افزود: در آموزههای دینی، تربیت نیکو، مهربانی، آموزش و تکریم فرزندان مورد تأکید قرار گرفته و فرزند صالح میتواند سرمایهای معنوی باشد که آثار تربیت او حتی پس از مرگ والدین نیز ادامه پیدا کند. استادیار گروه فقه و حقوق پژوهشکده نظامهای اسلامی، «حفظ جایگاه مدیریتی والدین در خانواده» را سومین راهبرد عنوان کرد و گفت: منظور از جایگاه مدیریتی، اشراف و نظارت بر رفتار فرزندان با رویکرد هدایتگری، اصلاحی و بازدارندگی است.
وی تصریح کرد: اگر کودک تکیهگاه خود را در خانواده پیدا نکند، ممکن است به دنبال تکیهگاه در بیرون از خانواده برود و این تکیهگاه میتواند در میان دوستان یا حتی گروههای منحرف شکل بگیرد. حجتالاسلام پیوندی چهارمین راهبرد را «تقویت اقتدار و جایگاه معنوی والدین» دانست و اظهار داشت: هرچه جایگاه معنوی والدین در خانواده تقویت شود، پذیرش هدایتها و توصیههای آنان از سوی فرزندان نیز آسانتر خواهد بود.
وی پنجمین راهبرد را «تقویت فرهنگ خدامحوری در خانواده» عنوان کرد و گفت: باور به حضور و نظارت خداوند، یک نیروی بازدارنده درونی ایجاد میکند که الزاماً به پلیس، ناظر یا کنترل بیرونی نیاز ندارد. هرچه ایمان و خداباوری در خانواده تقویت شود، خودکنترلی نیز افزایش یافته و نیاز به کنترلهای بیرونی کاهش مییابد. اصلاح رفتار والدین؛
حلقه مفقوده تربیت اخلاقی در ادامه این نشست، حجتالاسلام علی محمدی جورکویه، عضو هیئت علمی گروه فقه و حقوق اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، با تأکید بر اینکه بسیاری از آسیبهای متوجه کودکان ریشه در ناآگاهی والدین از نقش تربیتی خود دارد، گفت: مهمترین مسئله مغفولمانده، آموزش نقشهای والدین است. وی اظهار داشت: پدر باید نقش پدری و مادر نیز نقش مادری خود را بشناسد و نسبت به مسئولیتهایی که در قبال فرزند بر عهده دارد، آگاهی پیدا کند.
این پژوهشگر با اشاره به افزایش عوامل موازی تربیتی در سالهای اخیر افزود: مدرسه، محیط اجتماعی، دوستان و بهویژه فضای مجازی از سنین خردسالی با خانواده در عرصه تربیت کودک رقابت میکنند، اما با وجود همه این عوامل، نخستین محیطی که کودک با آن مواجه میشود خانواده و والدین هستند. حجتالاسلام محمدی جورکویه تأکید کرد: اصلاح بستر خانواده پیش از هر چیز نیازمند آموزش نقشهای والدین و اصلاح رفتار آنان است؛ چراکه والدینی که نسبت به نقش خود اشراف ندارند، نمیتوانند این نقش را بهدرستی ایفا کنند.
وی «اصلاح رفتار والدین» را مقدم بر نصیحت مستقیم فرزندان دانست و گفت: گاهی برای تربیت فرزند تنها به گفتن اینکه چه کاری را انجام بدهد یا ندهد اکتفا میکنیم، در حالی که رفتار والدین تأثیر بسیار بیشتری بر فرزند دارد. عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی خاطرنشان کرد: اگر فضای خانواده متشنج باشد و والدین دائماً با یکدیگر جر و بحث کنند، حتی نصیحتهای درست آنان نیز اثر لازم را نخواهد داشت؛ زیرا کودک میان گفتار و رفتار والدین تناقض میبیند.
وی همچنین بر ضرورت توجه به حریم و بهداشت جنسی در خانواده تأکید کرد و گفت: این موضوع در روایات نیز مورد توجه قرار گرفته و بیتوجهی به آن میتواند آثار نامطلوبی بر کودکان داشته باشد. ضرورت دقت بیشتر در استنادهای دینی حجتالاسلام محمدی جورکویه در بخش دیگری از سخنان خود، درباره تعبیر «جایگاه آمرانه یا مدیریتی والدین» اظهار داشت: تعبیر «مدیریتی» نسبت به «آمرانه» مناسبتر است و از سوی دیگر، این موضوع با بحث «اقتدار والدین» نیز همپوشانی دارد و باید در تبیین این دو مفهوم دقت بیشتری صورت گیرد.
وی با اشاره به استناد به آیه «قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا» و روایت امام صادق(ع) افزود: این روایت لزوماً دلالت مستقیم بر حفظ جایگاه آمرانه والدین ندارد، بلکه بر امر به معروف و نهی از منکر در خانواده تأکید میکند؛ از این رو، در استناددهی باید میان مفاد روایت و نتیجهای که از آن گرفته میشود، دقت کرد. این پژوهشگر همچنین درباره حمایت از کودکان در خانوادههای بدسرپرست گفت: اگر حمایت از کودک به معنای جداسازی او از خانواده باشد، دیگر نمیتوان آن را اصلاح بستر خانواده دانست؛ چراکه کودک از خانواده خارج شده است.
وی افزود: در مقررات بینالمللی نیز جداسازی کودک در شرایط خاص و زمانی که راهی برای اصلاح وضعیت خانواده وجود نداشته باشد، به عنوان آخرین راهکار مورد توجه قرار گرفته و اصل بر تلاش برای اصلاح خانواده و جلوگیری از جداسازی کودک است. صیانت اخلاقی را به دوران جوانی موکول نکنیم حجتالاسلام دکتر علی فضلی، عضو هیئت علمی و مدیر گروه عرفان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نیز در این نشست با تأکید بر ضرورت آغاز صیانت اخلاقی کودکان از سنین پایین اظهار داشت: درباره کودکان باید از سنین پایین رسیدگی و سرمایهگذاری کرد و نباید این مسئله را به دوران جوانی موکول کرد.
وی با هشدار نسبت به تشدید هجمههای اخلاقی علیه کودکان افزود: در شرایط کنونی، هجوم برای فروپاشی اخلاقی، بهویژه از مسیر رسانهها و فضای مجازی، بسیار جدیتر از گذشته شده است؛ بنابراین صیانت اخلاقی از کودکان باید بیش از پیش مورد توجه خانوادهها، نخبگان و کارشناسان قرار گیرد. مدیر گروه عرفان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به برگزاری سلسله پیشنشستهای همایش ملی «کودک، عرفان و سلامت معنوی» خاطرنشان کرد: این همایش از سال گذشته آغاز شده و سلسله پیشنشستهای آن ادامه داشته است و امید میرود این نشستها در نهایت به برگزاری همایش ملی منتهی شود.
وی با تأکید بر اهمیت موضوع «صیانت اخلاقی از کودکان در بستر خانواده» گفت: توجه جدیتر به مسائل اخلاقی و تربیتی کودکان و تقویت نقش خانواده میتواند زمینه صیانت هرچه بهتر از نسل آینده در برابر آسیبهای اخلاقی و فرهنگی را فراهم کند. در مجموع، مباحث مطرحشده در هجدهمین پیشنشست همایش ملی «کودک، عرفان و سلامت معنوی» نشان داد که صیانت اخلاقی کودکان صرفاً با ابزارهای کیفری و مداخله پس از وقوع آسیب محقق نمیشود، بلکه نقطه آغاز این صیانت، خانواده و بهطور مشخص آگاهی، رفتار و مسئولیتپذیری والدین است؛
رویکردی که در کنار تقویت نقش تربیتی خانواده، آموزش والدین و توجه به تحولات فضای رسانهای میتواند زمینهساز مصونیت اخلاقی و معنوی نسل آینده باشد.
منبع: رسانیوز