گزارش تازه «بانک جهانی» نشان میدهد جغرافیای پول در جهان بهشدت دگرگون شده است؛ جایی که کشورهای اسکاندیناوی و ایران، در صدر فهرست پیشگامان حذف پول نقد از چرخه اقتصاد قرار گرفتهاند و اقتصادهای بزرگ و سنتیتر همچنان با مقاومت فرهنگی و ساختاری برای حفظ اسکناس دستوپنجه نرم میکنند. ایران در مسیر پول دیجیتالیافتههای این گزارش برای بسیاری شگفتانگیز است؛ ایرانی که سالها با تصویری از اقتصاد نقدمحور و بازارهای سنتی شناخته میشد، اکنون با سهم ۵درصدی پول نقد در خریدهای حضوری، در ردیف کشورهای پیشرو جهان در حوزه حذف اسکناس ایستاده است.
برای درک این چرخش تاریخی کافی است بدانیم این رقم در برابر میانگین جهانی ۱۵درصدی قرار میگیرد و شکاف معنادار ایران با میانگین جهانی، نشان از یک تحول زیرپوستی و عمیق در الگوی پرداخت روزمره مردم دارد. این وضعیت، فارغ از ارزیابی مثبت یا منفی، نشاندهنده یک واقعیت است: گسترش زیرساخت بانکی، فراگیری پایانههای فروش حتی در مغازههای کوچک محلی و رواج پرداختهای کارتبهکارت در بازارهای سنتی. تورم بالا و ارزش اسمی پایین اسکناسها نیز بهطور غیرمستقیم، حمل پول نقد را برای خریدهای روزمره کمکاربرد و پرمخاطره کرده است. نروژ و سوئد؛
الگوی جهانی حذف اسکناسدر صدر این فهرست، نروژ با سهم ۴درصدی پول نقد، بیرقیب ایستاده است. سوئد نیز با سهم ۵درصدی، عملا به شهری نمونه از «جامعه بینقد» تبدیل شده؛ جایی که بسیاری از فروشگاهها، بانکها و حتی کلیساها دیگر اسکناس نمیپذیرند. کشورهای اسکاندیناوی با اتکا به زیرساخت دیجیتال قدرتمند و اعتماد عمومی به سیستم بانکی، الگوی جهانی این مسیر محسوب میشوند. مقاومت اروپای غربی و آسیایی در برابر حذف نقدبا این حال، این انقلاب دیجیتال یکدست نیست.
بریتانیا با ۹درصد و هلند با ۱۱درصد پول نقد، گرچه کمتر از میانگین جهانی هستند، اما همچنان اسکناس در آنها حضوری قابل توجه دارد. آمریکا با ۱۲درصد، بهرغم پیشرفتهترین فینتکهای جهان، همچنان به دلایل فرهنگی و ساختاری به پول نقد وفادار مانده است. اما نقطه عطف این گزارش، وضعیت اقتصادهای بزرگ آسیایی و اروپایی است: ایتالیا با ۳۱درصد، ژاپن با ۳۴درصد و آلمان با ۳۸درصد، نمونههای بارز مقاومت در برابر حذف اسکناس هستند. در آلمان، پول نقد نهفقط یک ابزار پرداخت، بلکه امری فرهنگی و نمادی از حریم خصوصی است.
ژاپن نیز بهرغم شهرت فناورانهاش، جامعهای سالمند و نقدمحور است که ابزارهای پرداخت دیجیتال را دیرتر میپذیرد. نیجریه و هند؛ تقابل سنت و فناوریدر انتهای این فهرست، اقتصادهای نوظهور و پرجمعیت قرار گرفتهاند. مکزیک با ۴۱درصد، ترکیبی عجیب از جهش دیجیتال و وابستگی عمیق به پول نقد دارد، اما نیجریه با ۵۵درصد، صدرنشین اقتصادهای نقدمحور جهان بوده؛ کشوری که بخش بزرگی از اقتصاد غیررسمی و مشکلات دسترسی به بانک، اسکناس را به ابزار اصلی معاوضه تبدیل کرده است. فراتر از آمار؛ پیامدهای یک تحولورود به «جامعه بیاسکناس»، سکهای دو رو دارد.
از یکسو شفافیت اقتصادی، کاهش فساد مالی، ارزانتر شدن خدمات بانکی و تسهیل سیاستگذاری پولی را به همراه دارد و از سوی دیگر، نگرانیهایی جدی درباره حریم خصوصی، امنیت سایبری و به حاشیه رفتن گروههایی همچون سالمندان و اقشار کمدرآمد که به ابزارهای دیجیتال دسترسی ندارند، مطرح است. آنچه مسلم است، حرکت جهانی به سمت پرداختهای دیجیتال متوقفشدنی نیست و جایگاه ایران در کنار کشورهای پیشرو، ظرفیتی بزرگ برای توسعه فینتک و اقتصاد دیجیتال است؛
به شرط آنکه دولت و بانک مرکزی ضمن تقویت زیرساختهای امنیتی و حفاظت از دادههای شخصی، دغدغه گروههای آسیبپذیر را نیز در دستور کار قرار دهند. تجربه جهانی نشان میدهد آینده اقتصاد، زمانی است که پول، پیش از آنکه در جیبها بچرخد، در شبکههای دیجیتال جریان مییابد.
منبع: جام جم آنلاین
