اقتصاد۲۴- رئیسجمهور ایران، در شرایطی روز گذشته وارد بیشکک، پایتخت قرقیزستان شد که همزمانی این سفر با تشدید فشارهای اقتصادی و تحریمی آمریکا، به حضور ایران در بیستوششمین اجلاس سازمان همکاری شانگهای اهمیتی فراتر از یک سفر دیپلماتیک معمول بخشیده است. مسعود پزشکیان برای شرکت و سخنرانی در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای و نشست «شانگهایپلاس» به قرقیزستان سفر کرده؛ نشستی که سران قدرتهایی مانند چین، روسیه و هند در آن حضور دارند و میتواند یکی از مهمترین صحنههای دیپلماسی ایران در شرایط جدید منطقهای و بینالمللی باشد.
اجلاس امسال نیز در بیستوپنجمین سال تأسیس سازمان همکاری شانگهای و با شعار «۲۵ سال سازمان همکاری شانگهای؛ با هم برای صلح، توسعه و رفاه پایدار» برگزار میشود. اهمیت این اجلاس برای ایران را باید در یک واقعیت راهبردی جستوجو کرد و آن اینکه تحریم زمانی بیشترین اثر را دارد که بتواند یک کشور را از بازارها، مسیرهای تجاری، منابع مالی و شرکای اقتصادی خود جدا کند؛
بنابراین مقابله با تحریم صرفا از مسیر مذاکره سیاسی یا اقدامات اقتصادی داخلی نمیگذرد، بلکه ایجاد شبکهای متنوع از شرکای تجاری، مسیرهای ترانزیتی، سازوکارهای مالی و بازارهای جایگزین نیز بخشی از راهبرد خنثیسازی فشار اقتصادی است. از این منظر، سازمان همکاری شانگهای برای ایران یک «سپر تحریمی» به معنای مطلق نیست، اما میتواند یکی از مهمترین بسترهای تنوعبخشی به شرکای اقتصادی و کاهش آسیبپذیری ایران در برابر فشارهای یکجانبه آمریکا باشد. این سازمان اکنون ۱۰ عضو اصلی دارد و کشورهای عضو آن بخش بزرگی از جمعیت و اقتصاد جهان را دربرمیگیرند.
چین، روسیه، هند، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی در کنار ایران، مجموعهای از ظرفیتهای بزرگ انرژی، تجارت، ترانزیت، سرمایهگذاری و بازار را تشکیل میدهند. در چنین شرایطی، حضور رئیسجمهور ایران در کنار رهبران این کشورها یک پیام سیاسی روشن نیز دارد و آن این است که ایران در حال تقویت پیوندهای خود با ساختارهای آسیایی و اوراسیایی است و تلاش برای منزویکردن تهران، الزاما به قطع ارتباط ایران با جهان منجر نخواهد شد. البته نباید از این واقعیت نیز غافل شد که سازمان همکاری شانگهای یک ائتلاف ضدآمریکایی نیست و اعضای آن منافع و اختلافات خاص خود را دارند.
اما همین واقعیت که قدرتهایی با وزن سیاسی و اقتصادی چین، روسیه و هند در یک چارچوب چندجانبه در کنار ایران حضور دارند، برای سیاست خارجی تهران اهمیت ویژهای دارد. چرا این اجلاس برای ایران اهمیت اقتصادی دارد؟ یکی از مهمترین فرصتهای ایران در چارچوب شانگهای، عبور از نگاه صرفا سیاسی و امنیتی به سمت همکاری اقتصادی، مالی و ترانزیتی است. ایران از موقعیت جغرافیایی منحصربهفردی برخوردار است؛ از یک سو به آبهای آزاد و خلیج فارس و دریای عمان دسترسی دارد و از سوی دیگر میتواند حلقه اتصال آسیای مرکزی، روسیه، قفقاز، هند و بخشهایی از شرق آسیا باشد.
در این میان، توسعه کریدور شمال-جنوب اهمیت ویژهای دارد؛ مسیری که میتواند روسیه و کشورهای آسیای مرکزی را از طریق ایران به هند و آبهای اقیانوس هند متصل کند؛ بنابراین برای تهران، همکاری با اعضای شانگهای فقط به معنای افزایش حجم تجارت دوجانبه نیست، بلکه میتواند به معنای قرارگرفتن ایران در قلب شبکه جدید حملونقل و تجارت اوراسیا باشد. همین مسئله در شرایط تحریم اهمیت دوچندان پیدا میکند. هرچه مسیرهای تجاری ایران متنوعتر و شرکای اقتصادی آن بیشتر باشند، امکان اعمال فشار از طریق محدودکردن یک مسیر یا یک بازار کاهش پیدا میکند.
از سوی دیگر، ایجاد سازوکارهای مالی مستقل از شبکههای مالی تحت سلطه آمریکا نیز یکی از موضوعات مهم در همکاریهای اقتصادی میان کشورهای عضو شانگهای است. ایران میتواند از چنین سازوکارهایی برای گسترش ابزارهای مالی غیرغربی و کاهش وابستگی به نظام مالی دلاری استفاده کند. به همین دلیل، حضور پزشکیان در بیشکک را میتوان بخشی از یک راهبرد گستردهتر دانست که همان کاهش هزینههای تحریم از طریق افزایش عمق اقتصادی ایران در شرق خواهد بود. هند از گسترش تجارت با ایران میگوید یکی از مهمترین دیدارهای دیروز، ملاقات مسعود پزشکیان و نارندرا مودی، نخستوزیر هند بود؛
دیداری که از منظر اقتصادی برای ایران اهمیت ویژهای دارد. رئیسجمهور ایران در این دیدار با اشاره به ظرفیتهای گسترده دو کشور، بر ضرورت تقویت همکاریهای اقتصادی و تجاری تأکید کرد و موضوع خنثیسازی آثار تحریمها را نیز مورد توجه قرار داد؛ اما اهمیت این دیدار زمانی بیشتر میشود که موضع رسمی طرف هندی را در نظر بگیریم.
منبع: اقتصاد24
