اقتصاد۲۴- وقوع یک زلزله بزرگ در تهران سالهاست به عنوان یکی از مهمترین سناریوهای بحران در کشور مورد توجه متخصصان قرار دارد. با این حال، آنچه میزان تلفات و خسارتهای ناشی از چنین رویدادی را تعیین میکند، تنها بزرگای زلزله نیست؛ بلکه نحوه مدیریت دقایق نخست پس از آن نیز نقشی تعیینکننده دارد. کارشناسان مدیریت بحران از نیمساعت ابتدایی پس از زمینلرزه به عنوان بخشی از «ساعت طلایی» یاد میکنند؛ بازهای که در آن باید پیش از فروپاشی کامل ارتباطات و گسترش آشفتگی شهری، تصمیمهای حیاتی اتخاذ شود.
دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، در گفتوگو با خبرآنلاین سناریوی وقوع یک زمینلرزه ۷ ریشتری در نزدیکی هسته مرکزی تهران را تشریح کرده و توضیح میدهد که در ۳۰ دقیقه نخست پس از چنین رویدادی چه اقداماتی باید به صورت خودکار، غیرمتمرکز و مبتنی بر پروتکلهای از پیش طراحیشده انجام شود.
تهران فرصت هشدار چندانی نخواهد داشت زارع در تشریح این سناریو میگوید: «زلزلهای با بزرگای ۷ با کانونی فرضی در فاصله ۱۵ کیلومتری مرکز تهران کنونی و با حالت گسیختگی در امتداد گسل شمال تهران یا گسلهای ری و کهریزک، سناریوی فاجعهبار شدیدی را نشان میدهد.» او تأکید میکند که نزدیکی کانون زلزله به شهر موجب میشود فرصت هشدار به حداقل برسد: «به دلیل نزدیکی به کانون زلزله، هسته شهری کاملاً در منطقه کور برای ایستگاههای درونشهری سامانههای هشدار پیشهنگام زلزله قرار خواهد داشت.
امواج برشی مخرب S و امواج سطحی تقریباً همزمان با امواج اولیه P میرسند و تنها چند ثانیه کوتاه برای زمان هشدار در شهر مرکزی باقی میگذارند؛ بنابراین ۳۰ دقیقه اول پس از زمینلرزه نمیتواند به تلهمتری میدانی در زمان واقعی برای چنین زلزلهای متکی باشد. در عوض، سامانه واکنش به فاجعه باید یک الگوریتم خودکار، از پیش محاسبه شده و دادهمحور را به کار گیرد.» به گفته او، این الگوریتم چندلایه باید بتواند در مدت کوتاهی از تخمین فوری خسارتهای سازهای به مدیریت محلی بحران و انتشار خودکار اطلاعات عمومی برای مقابله با وحشت اجتماعی برسد.
پنج مرحله حیاتی در نیمساعت نخست زارع در ادامه، مراحل واکنش اضطراری را تشریح میکند: «مرحله اول از یک تا ۳ ثانیه پس از رویداد، شامل وارونگی کلانلرزهای با تشخیص پالس موج P از طریق انطباق با ماتریسهای از پیش محاسبه شده است. مرحله دوم در بازه ۳ تا ۶۰ ثانیه، ایزوله کردن شبکههای گاز، توقف خطوط مترو و قطع شبکههای برق باید رخ دهد. مرحله سوم در فاصله ۲ تا ۵ دقیقه، تخمین تلفات و شناخت مسیرهای دسترسی است. مرحله چهارم از ۵ تا ۱۵ دقیقه، مسیریابی پویا با آگاهی از منطقه تخریب، شناسایی راهروهای مسدود شده و انتخاب مسیرهای نجات را شامل میشود؛
و در نهایت مرحله پنجم از ۱۵ تا ۳۰ دقیقه، صدور اطلاعیههای خودکار رسانهای، انتشار نقشههای بقا، هشدارهای محلی و بهروزرسانیهای مداوم را در بر میگیرد.»
الگوریتمی برای پیدا کردن مسیر نجات زارع توضیح میدهد که در چنین شرایطی، سامانههای هوشمند باید بتوانند شبکه خیابانی تهران را در لحظه تحلیل کنند: «شبیهسازی یک الگوریتم مسیریابی اضطراری که پس از یک زلزله شدید، شبکه خیابانی تهران را پیمایش میکند و احتمالات انسداد آوار را بر اساس مناطق فروپاشی ساختمان محاسبه میکند، ضروری است. هدف اصلی این سامانهها جلوگیری از اتلاف زمان و هدایت نیروهای امدادی به مسیرهای باز خواهد بود.» رسانهها چگونه باید از وحشت عمومی جلوگیری کنند؟
زارع بخش مهمی از مدیریت بحران را مدیریت اطلاعات میداند: «اطلاعیههای خودکار رسانهای و انتشار اطلاعات بحران برای جلوگیری از وحشت عمومی و حوادث ثانویه است و قرار است سیستم اطلاعات هدفمندی را برای رسانههای عمومی، پخشهای سلولی خودکار و شبکههای دیجیتال تولید کند.»
منبع: اقتصاد24
