نیروی پشتیبانی سریع سودان که پس از درگیریهای ۱۵ آوریل ۲۰۲۳ مدعی مبارزه با «جنبش اسلامی سودان» و نیروهای وابسته به حکومت پیشین شده است، ریشهای عمیق در ساختارهای سیاسی و امنیتی دوره ریاستجمهوری عمر حسن البشیر، رئیسجمهور سابق سودان دارد. ادعای این گروه شبهنظامی مبنی بر پاکسازی سودان از نیروهای وابسته به حزب «کنگره ملی» با حقایق تاریخی و ساختار سازمانی آن مغایرت دارد، زیرا این مجموعه از بدو پیدایش تا توسعه ساختاری، مالی و نظامی، در دامان جریان اسلامگرا و دستگاههای امنیتی حکومت سابق شکل گرفته است.
به گزارش خبرآنلاین به نقل از الجزیره، شکلگیری اولیه این نیروها به سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷ بازمیگردد؛ زمانی که محمد حمدان دقلو (حمیدتی)، فرمانده نیروهای پشتیبانی سریع سودان به همراه برادران و بستگان خود بهعنوان نیروهای درجهدار در قالب «نیروهای مرزبان» به خدمت درآمدند. این نیروهای شبهنظامی توسط حکومت وقت سودان برای مقابله با شورشهای دارفور به رهبری موسی هلال، رهبر قبیله المحامید سازماندهی شده بودند. پس از بروز اختلافات میان حمیدتی و موسی هلال در سال ۲۰۰۶ و تلاش ناکام او برای پیوستن به شورشیان، حکومت سودان مجدداً او را جذب کرد و پستهای مشاورهای در دارفور جنوبی به او واگذار شد.
بازسازی ساختار و تأسیس رسمی نیروهای پشتیبانی سریع
در سال ۲۰۱۳ و با شدت گرفتن حملات شورشیان در دارفور و کردفان، عمر البشیر به پیشنهاد سپهبد عوض بن عوف، وزیر دفاع سابق سودان تصمیم به تشکیل نیروی جدیدی گرفت و مسئولیت سازماندهی آن را به حمیدتی سپرد. با مخالفت ستاد مشترک نیروهای مسلح سودان برای ادغام این نیروها در بدنه ارتش، نیروهای پشتیبانی سریع به دستگاه امنیت و اطلاعات متصل شدند و حمیدتی به درجه سرتیپی و برادرش عبدالرحیم حمدان دقلو، جانشین فرمانده نیروهای پشتیبانی سریع سودان به درجه سرهنگی دست یافتند.
برای تنظیم ساختار نظامی و هدایت عملیاتها، افسران ارشد ارتش و دستگاه اطلاعاتی به این نیروها منتقل شدند. همزمان، جریانهای سیاسی و اجرایی وابسته به حزب کنگره ملی مدیریت بخش عمدهای از فعالیتهای اقتصادی و شرکتی این مجموعه، از جمله شرکت بزرگ «الجنید» فعال در حوزه معدن و تجارت را بر عهده گرفتند. در آوریل ۲۰۱۷ با تصویب قانون ویژه این نیروها در پارلمان سودان، نیروهای پشتیبانی سریع رسماً به نهادی زیر نظر مستقیم دفتر ریاستجمهوری تبدیل شد.
تحولات پس از سقوط البشیر و گسترش سازمان رزم
پس از برکناری عمر البشیر در آوریل ۲۰۱۹، حمیدتی با جذب کادرهای سیاسی سابق و جذب افسران اخراجی یا بازنشسته ارتش و دستگاه اطلاعات، سازمان رزم خود را به شدت گسترش داد. شمار این نیروها از حدود ۲۰ هزار نفر در دوره البشیر به ۴۰ هزار نفر در اواخر ۲۰۱۹ و در نهایت به بیش از ۲۰۰ هزار نفر پیش از آغاز جنگ در سال ۲۰۲۳ رسید. همچنین بیش از ۴۸۰ افسر ارشد ارتش سودان و اعضای بخش عملیات دستگاه امنیت عمومی پس از انحلال آن، به بدنه نیروهای پشتیبانی سریع پیوستند.
در ساختار سیاسی و مشورتی این نیروها، چهرههای برجستهای از حکومت پیشین حضور داشتهاند؛ از جمله طه عثمان الحسین، رئیس دفتر سابق عمر البشیر و حسبو محمد عبدالرحمن، معاون اول سابق رئیسجمهور سودان، به همراه دهها تن از استاندارانی، وزرا و نمایندگان سابق پارلمان از مناطق دارفور و کردفان. در بعد محلی نیز حدود ۹۰ درصد از سران عشایر و قبایل حامی نیروهای پشتیبانی سریع، مانند محمود موسی مادبو، رهبر قبیله الرزیقات و محمد یعقوب، رهبر قبیله الترجم، از اعضای باسابقه جریانهای اسلامی و حزب حاکم سابق (کنگره ملی) بودهاند.
بررسی روند تحولات تاریخی نشان میدهد که نیروهای پشتیبانی سریع نهتنها نهادی مستقل از ساختارهای حکومت گذشته نیست، بلکه تمام مراحل رشد نظامی، نفوذ سیاسی و امپراتوری مالی خود را در بستر شبکه روابط با جریان اسلامی و نهادهای حاکمیتی دوره البشیر طی کرده است.
حمایت امارات و اسرائیل از حمیدتی
پایگاه خبری آفریقا انتلیجنس گزارش داد محمد حمدان دقلو (حمیدتی)، فرمانده نیروهای پشتیبانی سریع سودان طی سفرهای محرمانهای در مه ۲۰۲۵ و فوریه ۲۰۲۶ به تلآویو، با مقامات بخش آفریقای وزارت امور خارجه و افسران اطلاعاتی اسرائیل دیدار کرده است. در این سفرها، عبدالرحیم حمدان دقلو، جانشین فرمانده نیروهای پشتیبانی سریع سودان و برادر دیگر وی القونی نیز او را همراهی میکردهاند. پیش از این نیز گزارشهای تحقیقی رسانهها از تحویل تجهیزات پیشرفته جاسوسی و شنود تلفنهای همراه ساخت اروپا به نیروهای پشتیبانی سریع توسط شرکتهای وابسته به افسران سابق اطلاعاتی اسرائیل پرده برداشته بودند.
با وجود ارائه کمکهای امنیتی و اطلاعاتی از سوی تلآویو، دولت امارات متحده عربی همچنان حامی اصلی نیروهای پشتیبانی سریع در نبرد علیه ارتش سودان به شمار میرود. ابوظبی تجهیزات سنگین نظامی، پهپاد، خودروهای زرهی، مهمات، پشتیبانی لجستیکی و مزدورانی از جمله از کشور کلمبیا را در اختیار این گروه شبهنظامی قرار داده است.
همزمان، بریتانیا نیز با صدور مجوز فروش سلاح به ارزش ۵۶۵ میلیون دلار به امارات در سه سال گذشته، در تسلیح این نیروها نقش داشته است؛ چرا که تجهیزات ساخت بریتانیا بارها در دست نیروهای پشتیبانی سریع دیده شده است. ناتانیل ریموند، مدیر آزمایشگاه تحقیقات بشردوستانه دانشگاه ییل در شهادت خود در مجلس عوام بریتانیا تصریح کرد که مقامات لندن گزارشهای اطلاعاتی دو ساله درباره وقوع جنایات در سودان را نادیده گرفته و منافع اقتصادی و دیپلماتیک خود با امارات را بر جلوگیری از کشتار و گرسنگی دادن عمدی مردم سودان ترجیح دادهاند.
پیگیریهای حقوقی و درخواست محاکمه بینالمللی
به نوشته پایگاه خبری کریدل مستندات ارائه شده توسط دولت آمریکا، سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری نشان میدهد که نیروهای پشتیبانی سریع دست به نسلکشی اقوام غیرعرب در سودان زدهاند. در همین راستا، ائتلافی از گروههای حقوق بشری با ارسال دادخواستی به دیوان کیفری بینالمللی، خواستار آغاز تحقیقات درباره نقش مقامات ارشد امارات در تسهیل جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت از طریق تأمین مالی و تسلیحاتی شدهاند.
در دادخواستی جداگانه از سوی بازماندگان سودانی، از منصور بن زاید آل نهیان، معاون رئیس امارات متحده عربی به دلیل نقش مستقیم در تأمین مالی و تسلیحاتی شبهنظامیان شکایت شده است. این پروندهها به مواردی چون قتلعام، شکنجه، تجاوز و زیر گرفتن غیرنظامیان اشاره دارند؛ از جمله وقایع پس از سقوط شهر الفاشر در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۵ که بر اساس گزارشهای سازمان ملل، منجر به کشته شدن ۶ هزار نفر ظرف تنها سه روز شد و مجموع تلفات کشتارهای اخیر را به بیش از ۶۰ هزار نفر رساند.
منبع: خبرآنلاین
