تورم در ایران سالهاست که اساس و بنیان اقتصاد کشور را با تلاطمهای شدید مواجه کرده است که تاثیر آن را در اقشار آسیبپذیر جامعه و گروههای مولد بوضوح مشاهده میکنیم.
وقتی تورم بالا را تجربه میکنیم قاعدتا عوامل زیادی کنار همدیگر قرار میگیرند تا این پدیده ویرانگر مستقیم و غیر مستقیم به تک تک خانههای ما نفود کند ابتدا این عوامل را بشناسیم سپس نسخههای شفابخش آن را هم آنگونه که عقل و علم به ما آموخته است مرور کنیم. البته چارچوب بحث خیلی ساده و بدون اتکاء به منحنیهای اقتصادی پیش میبریم. سرآبادانی در مقاله عوامل تورم: بررسیها نشان میدهد که عامل اصلی تورم در ایران، ساختاری است. گسترش شهرنشینی و افزایش جمعیت باعث تقاضا برای محصولات غذایی و تجاری شده است.
وجود محدودیتهای بسیاری در دو بخش کشاورزی و صنعت سبب شده که تولید نتواند پاسخگوی این مازاد تقاضا باشد و در نتیجه قیمت نسبی آنها افزایش یافته است. در مرحله بعد، افزایش قیمت به بخشهای دیگر نیز سرایت کرده است. از طرفی افزایش درآمدهای نفتی و گسترش نقدینگی در اثر گسترش شبکه بانکی و تسهیلات بانکی روند افزایش قیمتها را تشدید کرد.
در سالهای بعد از انقلاب نیز ایجاد وضعیت خاص سیاسی و اقتصادی و اجرای برخی سیاستهای اقتصادی از طرف دولت بحران را پیچیدهتر کرد عوامل پولی آشناترین و مهمترین عامل تورم رشد بیرویه نقدینگی: زمانی که حجم پول در گردش نسبت به تولید از سرعت رشد بیشتری برخوردار است ارزش پول کم میشود یعنی با همان مقدار پول کالای کمتری میتوان خرید به تعبیری خلق پول کردیم و هیچ پیشبینی برای استفاده مطلوب از آن نداشتیم.
کسری بودجه دولت: دولت از محل نفت و مالیات درامد مکفی کسب نمیکند لذا ناگزیر است برای جبران هزینههای جاری و سرمایهای استقراض از بانک مرکزی را وجهه همت خود نماید و یا هنر بخرج دهد و پول چاپ کند و این همان تولید نقدینگی و ایجاد تورم میباشد
عوامل ارزی واردات کالاهای تولیدی و مواد اولیه برای تولیدات داخلی نیازمند ارز است، بیثباتی و کاهش ارزش ریال، هزینه واردات کالا و مواد اولیه را بسیار بالا میبرد و تولیدکنندگان و فروشندگان این رشد هزینه را در افزایش قیمت خود جبران میکنند و این همان تورمی است که از واردات ایجاد میشود.
عرضه و تقاضا کاهش تولید: وقتی ارز به قدر کافی نباشد و اقتصاد بیثبات شود و مشکلات عدیدهای از جمله کمبود برق و گاز و حقوق و دستمزد بالای کارگران دامنگیر واحدهای تولیدی شود این واحدها با کاهش تولید مواجه میگردند و عملا عرضه افت میکند و در این چرخه تقاضا بدلیل نقدینگی بالا، قیمتها رشد میکند مردم هم بجای خریدن کالاهای مناسب بدنبال خرید دارایی های سرمایهای مثل طلا و خودرو میروند و تورم خودنمایی میکند
تحریمها تحریمهای آزار دهنده و خصمانه اقتصادی دشمنان ایران باعث میشود ریسک بازار را بالا ببرد، مواد اولیه به سختی و با قیمتهای بالاتری به دست تولیدکنندگان برسد و این جماعت نیز برای حفظ این ریسک اقدامات انبساطی روی تولید اعمال کرده و قیمتها را افزایش داده تا جبران محدودیتها نمایند همین عامل باعث تورم میگردد
انتظارات تورمی خطرناکترین عامل، همین انتظاراتی هست که مردم آن را تجربه میکنند، وقتی تولیدکنندگان و مردم مصرفکننده به قیمتهای جاری اعتماد نداشته باشند و احساس کنند که نرخهای خلق الساعه تورم را افزایش میدهد و در انتظار تورم شب را به صبح برسانند و نگران باشند که قیمتها بالا مبرود ممکن است تصمیمات اقتصادی غیر متعارف مثل انباشت کالا و خرید کالا برای گرانتر فروختن بگیرند این انتظار لعنتی و پیشبینی نچسب تورم، عامل ایجاد تورم است.
راهکارهای مقابله با تورم کاهش نقدینگی نقدینگی بخودی خود ایراد ندارد لیکن مسیر استفاده از آن پر از اشکال است پول اگر برای تولید باشد و موجبات رشد تولید ناخالص داخلی GDP فراهم نماید که فبهاالمراد، ولی اگر خرید کالاهای مصرفی و غیر ضرور باشد که ما را از هدف دور نگه میدارد.
برای اولین قدم بانکها بایستی با افزایش نرخ بهره زمینه جذب پول را فراهم کنند تا با حذف بازارهای کاذب به سمت سرمایه گذاری مولد سوق پیدا کند مردم هم وقتی که ریسک کمتری دارند و منافع بیشتری تحصیل میکنند به سمت سپرده گذاری میل مییابند ضمن اینکه تقاضا برای خرید کالا و گردش بیرویه نقدینگی کاهش پیدا میکند.
سیاستهای انقباضی بانکها بانکها نیز میبایست در پرداخت تسهیلات هوشیارانه عمل کنند نفدینگی را به مسیری هدایت نمایند که افزایش بهره وری در تولید را ایجاد کند وامهایی که پول بیشتری را وارد بازار کرده و نقشی در افزایش تولید ندارد تمایل مردم را برای خرید کالاهای متنوع مصرفی بیشتر میکند و همین مطلب باعث افزایش نفدینگی و به تبع آن تورم میشود سیاستهای مالی دولت کاهش هزینهها و اصلاح مالیاتها و اخذ مالیات از گروههای واقعی و پردرآمد هدف، و فروش خدمات و تقویت صادرات و فروش اوراق قرضه از رسالت دولت در این مقطع میباشد دولت ملزم به اصلاح ساختار بودجه است تا مجبور نشود برای کسری بودجه خود پول چاپ کند و عامل تورم شود حمایت از تولید برای عرضه کالا دولت برای حمایت از واحدهای خرد و کلان تولیدی میبایست نسبت به تامین انرژی ارزان و دسترسی به ارز و تسهیلات با نرخهای متعارف و ترجیحا ارزان اقدام نموده و موجبات رشد تولید را فراهم کند تا به تبع آن کالاهای تولیدی داخل با فراوانی و کیفیت بیشتر در اختیار مردم قرارگیرد و همین عرضه کالا باعث آرام شدن و مهار قیمتها خواهد شد البته واحدهای تولیدی در ازاء این حمایت دولت، نسبت به ارتقاء کیفیت کالا برای رقابت پذیری با کالای مشابه خارجی اقدام نمایند و واحدهای نظارتی نیز بر این فرآیند نظارت صفر تا صد داشته باشند مدیریت تورم النهایه: مردم وقتی ببینند که تورم کنترل است و اطمینان داشته باشند که فردا قیمت بالا نمیرود نسبت به انباشت کالا اقدام نمیکنند و همین اقدام در آرامش بازار موثر خواهد بود
منبع: جام جم آنلاین
