رویداد۲۴| فارن پالیسی در گزارشی به احتمالات درباره بالا گرفتن تنش نظامی بین ایران و آمریکا و احتمال ورود ایران به اقدام نظامی پیشدستانه اشاره کرده و مینویسد. عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی ایران، در اواسط ماه اگوست یکی از صریحترین روایتها درباره وضعیت اقتصاد ایران ارائه کرد و گفت صادرات نفت تهران به دلیل محاصره دریایی آمریکا تقریباً متوقف شده است. او افزود که صنایع ایران نسبت به یک سال قبل به ۳۰ درصد ارز خارجی کمتری دسترسی دارند. همتی افزود در نتیجه، وضعیت اقتصادی حتی از سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ نیز بدتر شده است؛
دورهای که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کارزار «فشار حداکثری» علیه تهران را آغاز کرد. در همان روز، ترامپ از آغاز کارزار جدیدی تحت عنوان «جنگ اقتصادی و انزوای بیسابقه در مقیاسی که تاکنون مشاهده نشده است» علیه ایران خبر داد و هشدار داد کشورهایی که هرگونه «راه نجات» یا «شریان حیاتی» در اختیار تهران قرار دهند، با «پیامدهای اقتصادی بسیار شدید» مواجه خواهند شد. چند ساعت بعد، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرد که این محاصره با سختترین تحریمهایی که ایالات متحده تاکنون اعمال کرده است، همراه خواهد شد.
بسنت افزود که افزایش فشار اقتصادی ممکن است انجام یک عملیات نظامی گسترده دیگر را غیرضروری کند. اکنون به نظر میرسد ایالات متحده به جای ادامه کارزارهای بمباران، برای وادار کردن تهران به تسلیم، به جنگ اقتصادی و محاصره دریایی متکی شده است. برای واشنگتن، این رویکرد خطر متوجه نیروهای آمریکایی را کاهش میدهد و فشار بر ذخایر مهمات این کشور را نیز کمتر میکند. در مقابل، برای تهران، این نابرابری در هزینهها یک چالش محسوب میشود. در نتیجه، چهرههای سیاسی و نظامی ایران خواستار آن شدهاند که ایران به سمت یک دکترین نظامی تهاجمیتر حرکت کند.
آنها استدلال میکنند که تهران اکنون باید اقداماتی انجام دهد تا وضعیت را تغییر دهد و هزینه حفظ محاصره برای واشنگتن را بهمراتب افزایش دهد. ایران سالها در مواجهه با فشارهای اسرائیل و آمریکا به رویکردی موسوم به «صبر راهبردی» متکی بود. بر اساس این رویکرد، تهران به حملات مستقیم پاسخ میداد، اما تلاش میکرد دامنه واکنش خود را محدود نگه دارد. هدف این بود که بدون آغاز جنگی گستردهتر که میتوانست به تهدیدی موجودیتی برای جمهوری اسلامی تبدیل شود، هزینههایی به طرف مقابل تحمیل شود.
درگیریهای محدود بین طرفین تا پیش از جنگ، با هدف جلوگیری از وقوع یک جنگ تمامعیار طراحی شده بودند، اما در نهایت نتوانستند مانع آن شوند. محدودیتهای این رویکرد در ۲۸ فوریه حتی آشکارتر شد؛ زمانی که حملات آمریکا و اسرائیل، رهبر انقلاب اسلامی ایران، آیتالله سید علی خامنهای، و همچنین فرماندهان ارشد نظامی و چهرههای سیاسی ایران را هدف قرار دادند و ترور کردند.
بیشتر بخوانید: وال استریت ژورنال: هیچ نشانهای در دبی از «روز دی اقتصادی» ترامپ علیه تهران نیست
در این مرحله، تهران که احساس میکرد دیگر چیزی برای از دست دادن ندارد، در راهبرد خود تجدیدنظر کرد. حکومت ایران با در نظر گرفتن شرایط بهعنوان مسئلهای موجودیتی، دست به حمله متقابل زد و پایگاهها و زیرساختهای آمریکا را در سراسر منطقه هدف قرار داد و تنگه هرمز را بست. اکنون محاصره دریایی آمریکا و فشار اقتصادی بر ایران تهدید جدیدی ایجاد کرده است که مقامهای ایرانی ممکن است آن را «موجودیتی» تلقی کنند. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، در اواسط ماه آگوست گفت نیروی دریایی ایالات متحده میتواند محاصره دریایی را بهطور نامحدود ادامه دهد.
برای ایران، هر روزی که این وضعیت ادامه پیدا کند به معنای درآمد نفتی کمتر، دسترسی کمتر به ارز خارجی و آسیب بیشتر به اقتصادی است که همین حالا نیز با مشکلات جدی دستوپنجه نرم میکند. «صبر راهبردی» برای جمهوری اسلامی تا زمانی مفید بود که میتوانست فشارها را تحمل کند. اما با اعمال محاصره دریایی، زمان در حال از دست رفتن است و تهران اهرمهای نفوذ خود را از دست میدهد. نتیجه این وضعیت، انتشار پیوسته اظهاراتی از سوی مقامهای ایرانی بوده که در آنها تهدید به تشدید تنش شده است.
اگر ایران تصمیم بگیرد رویکردی تهاجمیتر در پیش بگیرد، این لزوماً به معنای آن نیست که تهران خواهان یک جنگ طولانی است. هدف اصلی این خواهد بود که هزینه محاصره برای واشنگتن آنقدر بالا برود که آمریکا آن را کاهش دهد یا برای پایان دادن به آن وارد مذاکره شود. هنگامی که رهبر انقلاب اسلامی آیتالله سید مجتبی خامنهای در اوایل ماه آگوست سردار احمد وحیدی را به فرماندهی سپاه پاسداران منصوب کرد، در حکم انتصاب او بر «حداکثر بازدارندگی» و آمادگی برای انجام «عملیاتهای تهاجمی قدرتمند علیه دشمن» تأکید شده بود.
سردار محمدرضا نقدی، مشاور ارشد سپاه، نیز چند روز بعد به نکته مشابهی اشاره کرد و گفت حکم انتصاب فرمانده جدید، سپاه را ملزم کرده است توانمندیهای لازم برای یک دکترین تهاجمی را توسعه دهد و گفت: سپاه باید بتواند در صورت دریافت دستور، عملیاتهای نظامی را در خاک دشمن انجام دهد. چند روز بعد، یدالله جوانی، معاون سیاسی فرمانده کل سپاه، نیز همین موضوع را مطرح کرد و گفت اقدامات ایران همچنان ماهیتی دفاعی دارند، اما میتوانند جنبهای تهاجمی پیدا کنند.
در اواسط ماه اگوست، یک مقام ارشد ایرانی به خبرگزاری رویترز گفت که همزمان با رسیدن دیپلماسی به بنبست، ایران به سمت اتخاذ موضعی «کاملاً تهاجمی» حرکت خواهد کرد. این مقام همچنین گفت اگر مذاکرات شکست بخورد، تهران آماده است برای شکستن محاصره دریایی آمریکا، حملهای «دقیق» انجام دهد. در اواخر ماه آگوست، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در مصاحبهای با صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران گفت راهبرد دفاعی کشور تغییر کرده است. «راهبرد دفاعی ما تکامل یافته است.
ایران امروز، ایرانِ پیش از جنگ نخواهد بود.» او افزود که در شیوه جنگیدن و دیپلماسی کشور نیز تغییراتی ایجاد خواهد شد. در اوایل ماه آگوست، مجید شاکری، اقتصاددان و مشاور محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، استدلال کرده بود که ایران باید دورهای طولانی از نه جنگ و نه صلح را مدیریت کند. اما تنها ۱۰ روز بعد، پس از آنکه واشنگتن کارزار جدید فشار اقتصادی خود را اعلام کرد، لحن او تغییر کرد و نوشت: پاسخ نظامی ایران به حمله اقتصادی آمریکا ضروری، منطقی و بهموقع است. اکنون بهترین زمان ممکن برای تشدید تنش نظامی از سوی ایران است.
منبع: رویداد 24
