اقتصاد۲۴- «تراستیها» که سالها بهعنوان راهکاری موقت برای دور زدن تحریمها معرفی میشد، این روزها به یکی از اصلیترین منابع فساد و نیز دلایل اتلاف منابع ارزی و در نتیجه تورمزایی تبدیل شده است. براساس گزارشها، هزینههای آشکار و پنهان مبادلات ارزی از مسیر واسطهها و کانالهای غیررسمی، سالانه بین ۱۵ تا ۲۵ درصد از کل ارزش تجارت خارجی کشور را میبلعد. رقمی بالغ بر ۱۱ میلیارد دلار که در قالب کارمزدهای سنگین، تخفیفهای اجباری فروش نفت و رسوب طولانیمدت منابع در حسابهای خارجی از دست میرود.
این هزینههای تحریمی علاوه بر اینکه قیمت تمامشده واردات کالاهای اساسی و ماشینآلات صنعتی را تا ۳۰ درصد گرانتر به سفره مردم و خطوط تولید منتقل میکند، با ایجاد «تاریکخانههای مالی»، فسادهای چند میلیارد دلاریرا نیز ایجاد کرده است. در نتیجه این اتفاقات تخلیه شدید ذخایر ارزی، افزایش قیمت روزافزون ارز و تداوم تورم نقطهای بالای ۸۰ درصدی بوده است. در واقع، شبکه دور زدن تحریمها خود به مشکل و بحران تبدیل شده است. در همین راستا کامران ندری، کارشناس اقتصادی، به ابعاد مختلف پدیده تراستیها در اقتصاد پرداخته است.
کامران ندری، تحلیلگر مسائل اقتصادی، در گفتوگو با اقتصاد۲۴ با اشاره به پیامدهای ساختار غیرشفاف مبادلات مالی کشور گفت: «تجربه دور زدن تحریمها تا امروز به روشنی ثابت کرده است که این مسیر هزینههای بسیار سنگینی برای کشور به همراه دارد. بخشی از این هزینهها شامل عدم بازگشت درآمدهای ارزی و از دست رفتن ذخایر و سرمایههای ملی است.
مواردی از فساد تراستیها که تاکنون افشا و منتشر شده، تنها گوشهای از این ماجراست و به احتمال زیاد، هزینههای واقعی بهویژه هزینههای غیرمستقیم آن بسیار بیشتر از ارقامی است که ما تا الان از آن مطلع هستیم.» وی در ادامه با اشاره به ابعاد ریسک فعالیتهای تراستیها افزود: «حتی اگر فرض کنیم تراستیها افرادی قابل اعتماد باشند، آنها نیز در روند کار با هزینهها و مخاطرات متعددی مواجه میشوند و تمام این هزینهها را از ما دریافت میکنند زیرا فعالیت در این حوزه بسیار پرریسک است و احتمال دارد آنها با مشکلات مالی یا تحریمهای جدی روبهرو شوند.
در نتیجه، همه این فاکتورها محاسبه شده و بار مالی آن بر اقتصاد کشور تحمیل میشود. هزینه نقلوانتقال مالی برای واردات مواد اولیه، کالاهای اساسی و ماشینآلات فوقالعاده بالا است. اگرچه آمار دقیق و مشخصی در این زمینه منتشر نمیشود، اما روزی باید نشست و این ارقام را به دقت محاسبه کرد؛ چرا که قطعاً اعداد بسیار قابلتوجهی هستند.» سایه سنگین تحریمها بر ناترازی انرژی ندری با تأکید بر آسیبهای تحریمها بر بدنه اقتصاد تصریح کرد: «تحریمها آسیبهای جدی و عمیقی به اقتصاد ما وارد کردهاند.
تورم نقطهای ما به ارقام بسیار بالایی رسیده، رشد اقتصادی عملاً متوقف شده و در حوزه منابع طبیعی نیز با ناترازیهای شدید مواجه هستیم. ما محیطزیست خود را تخریب کردهایم و امروز با بحران جدی آب و فرسایش شدید خاک دستپنجولهنرم میکنیم.»
بیشتر بخوانید: تنگه هرمز و بازی پرهزینه نفت/ چرا ادامه بحران میتواند علیه اقتصاد ایران تمام شود؟
این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: «در زمینه انرژی نیز با وجود اینکه کشور ما دارنده دومین ذخایر گازی و چهارمین ذخایر نفتی جهان است، اما در تأمین نیازهای اولیه مردم دچار ناترازی و مشکل جدی هستیم. علت اصلی این است که به دلیل تحریمها و عدم دسترسی به فناوریهای روز، ناچار به استفاده از تکنولوژیهای دستچندم و بهشدت انرژیبر شدهایم.
شدت مصرف انرژی در اقتصاد ما بسیار بالا بوده و هیچ چشماندازی برای بهبود آن وجود ندارد، چرا که سرمایهگذاری، حتی سرمایهگذاری داخلی کاملاً متوقف شده است.» نرخ مشارکت پایین نیروی کار این کارشناس اقتصادی با ارزیابی وضعیت بازار کار و بازدهی تولید در کشور خاطرنشان کرد: «از جمعیت ۹۰ میلیونی کشور، تنها حدود ۲۵ میلیون نفر شاغل هستند که نشاندهنده نرخ مشارکت پایین نیروی کار است. از سوی دیگر، همین نیروی کار شاغل نیز از بهرهوری پایینی برخوردار است و خلاقیت و نوآوری در اقتصاد ما تقریباً به صفر رسیده است.
مجموعه این لیست بلندبالا از مشکلات نشان میدهد که ایران یکی از ضعیفترین عملکردهای اقتصادی را در سطح جهان به ثبت رسانده است. اگرچه شاید نتوان تمام مشکلات را مستقیماً به تحریمها ربط داد، اما تحریمها سهم بسیار قابلتوجهی در شکلگیری این وضعیت داشتهاند.» وی اضافه کرد: «خود فرایند دور زدن تحریمها ساختاری را به وجود آورده که علاوه بر کارایی پایین و اتلاف شدید منابع، بهشدت گرفتار فساد و رانت است.
بخشی از این شرایط به حکمرانی ضعیف و نامطلوب اقتصادی مربوط میشود، اما بخش مهمی از آن ناشی از تحریمهاست.» ضرورت اصلاحات ساختاری و سیاسی ندری در پایان به تنها راهکار خروج از بنبست فعلی اشاره کرد و گفت: «راهکار کاملاً مشخص است؛ اگر بپذیریم که ترکیب تحریمها و حکمرانی بد، این عملکرد ضعیف را در اقتصاد ایجاد کرده است، به جای دلخوش کردن به دور زدن تحریمها باید برای رفع کامل تحریمها و بازسازی روابط با دنیا اقدام کرد. برای رسیدن به نتیجه مطلوب اقتصادی، ساختارهایی که بر اساس تفکرات غلط گذشته شکل گرفتهاند نیازمند اصلاحات اساسی هستند.
تحقق این امر مستلزم تغییرات و تصمیمات جدی در عرصه سیاسی است، زیرا این تفکر سیاسی بوده که وضعیت موجود را خلق کرده است. تا زمانی که تحولات لازم در ابعاد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی رخ ندهد، بعید است بتوان به راحتی از پس این مشکلات برآمد.»
منبع: اقتصاد24
