به گزارش جام جم آنلاین؛ با این حال دست تلویزیون در بازنمایی این شخصیتها پرتر از سینما است، مهمترین اثری که درباره شهید رجایی تاکنون ساخته شده است مجموعه مستند داستانی دولت عشق محصول سالهای ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱ به کارگردانی حمید بهمنی است که زندگی شهید رجایی را از دوران کودکی تا ریاست جمهوی و شهادتش را دنبال میکرد. در این مجموعه سیدجواد هاشمی نقش شهید رجایی را بازی میکرد و احمد میررفیعی در نقش شهید بهشتی حضور داشت.
البته اهمیت دولت عشق صرفا محدود به این نکته نمیشود که نخستین اثر مفصل درباره زندگی شهید رجایی است، بلکه ساختار آن نیز برای شناخت نوع نگاه تلویزیون به این شخصیت اهمیت دارد. حمید بهمنی درباره شیوه ساخته این مجموعه گفته است که روایت آن با نریشن پیش میرود و در کنار آن تصاویر بازسازی شده قرار میگرفت؛ بنابراین دولت عشق بیش از آنکه یک بیوگرافی کلاسیک با تمرکز بر کشمکشهای دراماتیک شخصیت اصلی باشد ترکیبی از روایت تاریخی، نریشن و بازسازی وقایع است.
چالش بازنمایی شخصیت تاریخی در برابر شخصیت دراماتیک نوع نگاه دولت عشق و آثار دیگری که درباره شخصیت شهیدان محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر ساخته شده در تلویزیون این نکته را گوشزد میکنند که برای بازنمایی این شخصیتها تکیه بر بعد آنها به عنوان یک شخصیت تاریخی و نماد سیاسی – اخلاقی است تا یک شخصیت دراماتیک با پیچیدگیهای فردی. «دولت عشق» بخشهایی از کودکی، نوجوانی، حضور در نیروی هوایی، معلمی، فعالیتهای سیاسی، دستگیری و زندان، پیروزی انقلاب و مسئولیتهای اجرایی او را بازسازی میکند و سرانجام به ریاستجمهوری و شهادتش میرسد.
اما ساختار مستند ـ داستانی اثر، فرصت چندانی برای ورود به لایههای پیچیدهتر شخصیت رجایی و تبدیل او به یک کاراکتر سینمایی چندوجهی فراهم نمیکند.
سریال «راز ناتمام»؛ تمرکز بر محوریت شهید باهنر اثر دیگری که درباره این شخصیتها ساخته در تلویزیون ساخته شده است راز ناتمام نام دارد. این مجموعه تلویزیونی به کارگردانی و تهیهکنندگی امین امانی است که در سال ۱۴۰۱ از شبکه اول سیم پخش شده است. اگر محوریت دولت عشق بر روی شخصیت شهید رجایی استوار بود راز ناتمام شخصیت محوری خود را شهید باهنر قرار داده است، این مجموعه تلویزیونی داستان زندگی شهید باهنر و حوادث وادث سالهای پس از انقلاب را دنبال میکند و در دل یک خط داستانی امنیتی، به مسئله نفوذ در ارکان دولت نیز میپردازد.
در عین حال شهید رجایی نیز به واسطه رییس جمهور وقت در کنار نخستوزیر آن سالها شهید باهنر یکی از شخصیتهای مهم تاریخی این سریال است که همانند دولت عشق نیز سیدجواد هاشمی ایفاگر نقش شهید رجایی در سریال راز ناتمام است. همچنین در این مجموعه رهاد جم در نقش شهید باهنر، رامین راستاد در نقش آیتالله هاشمی رفسنجانی، مسعود رحیمپور در نقش شهید بهشتی و علیرضا مهران در نقش رهبر شهید ایفای نقش کردهاند.
ارتباط مکمل میان «دولت عشق» و «راز ناتمام» به همین واسطه که شهید رجایی در یک اثر (دولت عشق) شخصیت محوری است و شهید باهنر در آن به عنوان یک شخصیت فرعی حضور دارد و در اثر دیگر (راز ناتمام) تمرکز اثر بر روی شخصیت شهید باهنر است میتوان دولت عشق و راز ناتمام را به نوعی مکمل یکدیگر در نظر گرفت. در دولت عشق، شهید رجایی موضوع اصلی است، اما ساختار اثر بیشتر مستند ـ داستانی و تاریخی است و بر بازسازی خطی زندگی او تکیه دارد.
در راز ناتمام ساختار داستانی و سیاسی گستردهتر است، اما شهید رجایی دیگر قهرمان اصلی نیست و در کنار شهید باهنر و دیگر چهرههای سیاسی دهه ۵۰ و ۶۰ قرار میگیرد. به بیان دیگر، حتی در معدود دفعاتی که رجایی وارد روایت نمایشی شده، یا زندگی او در قالب یک بازسازی تاریخی روایت شده یا خودش بخشی از یک روایت سیاسی بزرگتر بوده است.
حضور گذرا و کوتاه شهید رجایی در سینمای ایران در کنار این دو اثر که به شخصیت شهدای شاخص دولت پرداختهاند و آنها را شخصیت مرکزی داستان خود قرار دادهاند، در سینما و تلویزیون آثار دیگری نیز هستند که به شخصیت شهید رجایی اشارههایی داشتهاند. از جمله این آثار میتوان به فیلم صیاد اشاره کرد که در آن محمدرسول صفری نقش شهید رجایی را ایفا میکرد و نقش آن در یاری رساندن به شهید صیاد شیرازی اشاره میکرد.
در چند فیلم سینمایی دیگر نیز خیلی کوتاه، در حد چند تصویر به این ماجرا اشاره شده است. در پایان فیلم ضد ما شاهد آن هستیم که شخصیت اصلی فیلم پس از ترور موفقیتآمیز آیتالله بهشتی با نفوذ به بطن نظام جمهوری اسلامی ایران وارد دفتر شهید رجایی میشود تا عملیات بعدی خود را آغاز کند. در سکانسی از سینمایی بادیگارد ابراهیم حاتمیکیا نیز مشاهده میکنیم که حیدر در گذشته بادیگارد محمدعلی رجایی بوده و درحال مرور خاطرات خود است. همچنین میتوان به فیلم داستانی خرده روایتها به کارگردانی محمدباقر مفیدیکیا اشاره کرد.
این اثر به روایت بخشهایی از زندگی سپهبد شهید حاجقاسم سلیمانی، شهید اسدالله لاجوردی و شهید محمدعلی رجایی میپردازد. روایتهای محمدعلی رجایی در ۵ اپیزود با نامهای «آقازاده»، «نوبرانه»، «خنکا»، «قرار» و «فرش قرمز» منتشر شده است.
آینده روایتگری از شخصیتهای تاریخی در نهایت، شاید پرسش اصلی برای سینما و تلویزیون نباشد که آیا دوباره باید درباره شهید رجایی فیلم ساخت؟ بلکه این باشد که اگر قرار است دوباره ساخته شود، این بار چه چیزی را میتوان درباره او گفت که پیش از این گفته نشده است؟ شهید رجایی فقط رئیسجمهوری نیست که در یک انفجار به شهادت رسید؛ او معلمی بود که وارد سیاست شد، زندانی سیاسی بود، در یکی از بحرانیترین مقاطع تاریخ جمهوری اسلامی مسئولیت پذیرفت و در فاصلهای کوتاه از نخستوزیری به ریاستجمهوری رسید.
روایت چنین شخصیتی میتواند از قالب یک زندگینامه رسمی و مناسبتی فراتر برود و به یک درام انسانی، سیاسی و تاریخی تبدیل شود. شاید دقیقاً همین فاصله میان تصویری که از شهید رجایی ساختهایم و شخصیتی که هنوز میتوانستیم از شهید رجایی بسازیم مهمترین سوژه برای تولید آثاری باشد که در آینده درباره این شخصیت مهم در تاریخ انقلاب اسلامی یا حتی شخصیتهای دیگر ساخته میشود باشد.
منبع: جام جم آنلاین
