رویداد۲۴| سفر محرمانه جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، به مسکو در شرایطی که جنگ اوکراین در بنبست دیپلماتیک و نظامی گرفتار شده، اکنون ابعاد تازهای پیدا کرده است. پایگاه خبری «آکسیوس» به نقل از منابع مطلع گزارش داده که این سفر فراتر از یک رایزنی امنیتی معمول بوده و واشنگتن بهطور رسمی پیشنهاد برگزاری نشستی سهجانبه میان دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و ولودیمیر زلنسکی را به کرملین ارائه کرده است. این تحرک تازه نشان میدهد دولت ترامپ تلاش دارد از کانالهای غیرمتعارف و حتی دستگاههای اطلاعاتی برای شکستن بنبست مذاکرات استفاده کند.
با این حال، همزمان با تلاش واشنگتن برای فعال نگه داشتن مسیر دیپلماسی، گزارشهای اطلاعاتی اوکراین از احتمال تشدید عملیات نظامی روسیه حکایت دارد؛ تناقضی که پرسشهای جدی درباره نیت مسکو و آینده ابتکار صلح ترامپ ایجاد کرده است. سفر محرمانهای که از یک رایزنی امنیتی فراتر رفت بر اساس گزارشهای منتشرشده، رتکلیف در جریان سفر خود به مسکو با الکساندر بورتنیکوف، رئیس سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB)، و سرگئی ناریشکین، رئیس سرویس اطلاعات خارجی روسیه (SVR)، دیدار کرده است.
برخلاف برخی گمانهزنیهای اولیه که هدف سفر را انتقال پیامهای هشدارآمیز درباره ناتو عنوان میکردند، محور اصلی رایزنیها ظاهراً سنجش آمادگی کرملین برای بازگشت جدی به میز مذاکره و بررسی امکان دیدار مستقیم پوتین و زلنسکی بوده است. اهمیت این کانال در آن است که واشنگتن تلاش کرده موضوعی سیاسی و در سطح سران را از مسیر نهادهای اطلاعاتی پیش ببرد؛ اقدامی که نشان میدهد کاخ سفید برای یافتن راهی جهت خروج از بنبست موجود، حاضر است از کانالهایی غیر از دیپلماسی سنتی نیز استفاده کند.
واشنگتن به دنبال شکستن بنبست، کرملین همچنان محتاط مقامات آمریکایی پس از این رایزنیها، کییف را نیز در جریان جزئیات مذاکرات قرار دادهاند. واشنگتن به دنبال آن است که روند مذاکره را از وضعیت فرسایشی فعلی خارج و زمینه را برای گفتوگویی مستقیم در سطح رهبران فراهم کند. اوکراین نیز اصل مذاکره را رد نکرده، اما نسبت به نیت واقعی مسکو تردید دارد. مسئله برای کییف صرفاً برگزاری یک نشست نیست؛ بلکه این است که آیا روسیه حاضر است مذاکرات را با هدف دستیابی به یک توافق واقعی دنبال کند یا از آن برای پیشبرد اهداف خود در میدان جنگ بهره خواهد گرفت.
در سوی دیگر، کرملین با وجود دریافت پیشنهادهای واشنگتن، همچنان برای پذیرش دیدار مستقیم در سطح سران چراغ سبز نشان نداده است. به این ترتیب، نخستین مانع ابتکار جدید ترامپ نه برگزاری نشست، بلکه متقاعد کردن مسکو به ورود واقعی به چنین فرآیندی است. چرا پوتین هنوز پای میز سهجانبه نمینشیند؟ اختلاف اصلی میان طرفین تنها بر سر زمان و مکان دیدار نیست. آینده مناطق اشغالشده، شرایط آتشبس، تضمینهای امنیتی برای اوکراین و نقش غرب در ترتیبات امنیتی آینده اروپا، همچنان از مهمترین مسائل حلنشده میان مسکو، کییف و واشنگتن است.
به همین دلیل، حتی اگر پیشنهاد دیدار سهجانبه در نهایت پذیرفته شود، برگزاری آن لزوماً به معنای نزدیک شدن طرفین به توافق نهایی نخواهد بود. نشست سران میتواند آغاز یک روند دیپلماتیک باشد، اما موفقیت آن به میزان تغییر محاسبات کرملین در قبال ادامه جنگ بستگی دارد. کییف به دیپلماسی مسکو اعتماد ندارد در شرایطی که واشنگتن تلاش میکند کانالهای صلح را فعال نگه دارد، ارزیابیهای اطلاعاتی اوکراین تصویر متفاوتی ارائه میکنند. مقامهای اوکراینی هشدار دادهاند که دادههای نظامی و اطلاعاتی این کشور از احتمال تشدید عملیات روسیه حکایت دارد.
نگرانی اصلی کییف این است که مسکو همزمان با باز گذاشتن مسیرهای دیپلماتیک، در حال تقویت ظرفیت نظامی خود برای حملات گستردهتر باشد. اگر این ارزیابی درست باشد، روسیه ممکن است از مذاکره نه بهعنوان مسیر فوری برای پایان جنگ، بلکه بهعنوان ابزاری برای خرید زمان، آزمودن مواضع آمریکا و بهبود موقعیت خود در میدان استفاده کند. این همان نقطهای است که ابتکار ترامپ با یک آزمون جدی مواجه میشود: آیا دیپلماسی واشنگتن توان تغییر محاسبات کرملین را دارد یا مسکو صرفاً از کانالهای مذاکره برای مدیریت فشارهای سیاسی استفاده میکند؟
دیپلماسی در اتاقهای محرمانه، جنگ در میدان تضاد میان رفتوآمدهای دیپلماتیک و اطلاعاتی از یک سو و تحرکات نظامی از سوی دیگر، تصویری دوگانه از وضعیت جنگ اوکراین ارائه میدهد. واشنگتن از یک سو میخواهد هرچه سریعتر به جنگ پایان دهد و ترامپ نیز از ابتدا پایان سریع مناقشه را یکی از اهداف اصلی سیاست خارجی خود معرفی کرده است. از سوی دیگر، روسیه هنوز نشانه روشنی از تغییر راهبرد نظامی خود ارائه نکرده و اوکراین نیز حاضر نیست صرفاً بر اساس وعدههای سیاسی، موقعیت نظامی و امنیتی خود را کنار بگذارد.
در چنین شرایطی، نشست احتمالی ترامپ، پوتین و زلنسکی اگرچه میتواند یک تحول مهم دیپلماتیک باشد، اما بهتنهایی تضمینی برای پایان جنگ نخواهد بود. آزمون بزرگ ابتکار صلح ترامپ سفر محرمانه رئیس سیا به مسکو را میتوان نشانهای از جدیت واشنگتن برای یافتن مسیر تازهای در مذاکرات دانست؛ اما موفقیت این ابتکار در نهایت به یک عامل تعیینکننده وابسته است: اینکه آیا مسکو حاضر است از موضع نظامی خود عقبنشینی کند یا نه. اگر روسیه همزمان با باز گذاشتن کانالهای دیپلماتیک، آرایش نظامی خود را تشدید کند، ابتکار ترامپ با تناقضی اساسی روبهرو خواهد شد؛
مذاکرهای که قرار است به جنگ پایان دهد، ممکن است در نهایت تنها به وقفهای پیش از مرحله بعدی درگیری تبدیل شود؛ بنابراین اهمیت سفر رتکلیف صرفاً در احتمال برگزاری یک نشست سهجانبه نیست. پرسش اصلی این است که آیا واشنگتن توانسته محاسبات کرملین را تغییر دهد یا نه؛ پاسخی که میتواند سرنوشت تلاشهای تازه آمریکا برای پایان دادن به جنگ اوکراین را تعیین کند.
منبع: رویداد 24
