به گزارش خبرگزاری آنا؛ در این مطالعه، هر سه گروه تقریباً ۱۰ درصد از وزن بدن خود را از دست دادند، اما میزان کاهش چربی کبد در گروه کتوژنیک به ۶۷ درصد رسید، در حالی که این رقم در دو گروه دیگر ۴۵ درصد بود. همچنین حدود نیمی از افرادی که رژیم کتوژنیک داشتند، پس از پایان مداخله دیگر معیارهای لازم برای تشخیص پیشدیابت را نداشتند. این یافتههای منتشر شده در «ساینس دیلی» (Science Daily) نشان میدهند که اثر رژیم غذایی بر سلامت متابولیک ممکن است تنها به میزان کاهش وزن محدود نباشد.
ترکیب درشتمغذیهای رژیم غذایی، بهویژه میزان کربوهیدرات و چربی، میتواند در تغییر نحوه عملکرد متابولیسم و کاهش چربی انباشتهشده در کبد نقش مستقیمی داشته باشد. پژوهشگران در این مطالعه سه الگوی غذایی متفاوت را در افرادی با چاقی، پیشدیابت و بیماری کبد چرب مقایسه کردند تا مشخص شود آیا یک رژیم غذایی میتواند در کنار کاهش وزن، مزایای متابولیک بیشتری ایجاد کند. سه رژیم غذایی، یک هدف؛
اما نتایجی متفاوت حدود ۴۰ درصد از بزرگسالان ایالات متحده با چاقی زندگی میکنند و پزشکان معمولاً برای کاهش وزن، رژیمهای کمچرب، کمکربوهیدرات یا رژیم مدیترانهای را توصیه میکنند. با این حال، هنوز مشخص نبود که آیا یکی از این الگوهای غذایی میتواند مستقل از کاهش وزن، مزیت بیشتری برای سلامت متابولیک ایجاد کند یا خیر. تفاوت اصلی این رژیمها به میزان کربوهیدرات و چربی موجود در آنها بازمیگردد. رژیم کمکربوهیدرات که رژیم اتکینز یا رژیم کتوژنیک نیز در این گروه قرار میگیرد، دریافت کربوهیدرات را بهشدت محدود میکند.
در مقابل، در رژیم کمچرب ممکن است حداکثر ۷۰ درصد انرژی مورد نیاز بدن از کربوهیدرات تأمین شود. رژیم مدیترانهای نیز بر مصرف غذاهای گیاهی مانند سبزیجات، روغن زیتون و مغزها تأکید دارد و در کنار آنها مقادیر متوسطی از ماهی و لبنیات مصرف میشود. رژیم کتوژنیک میتواند شامل مواد غذایی سرشار از چربی اشباع نیز باشد؛ از جمله برخی فرآوردههای حیوانی. برای مقایسه اثر این سه الگوی غذایی، پژوهشگران به سرپرستی ساموئل کلاین (Samuel Klein) از دانشکده پزشکی دانشگاه واشینگتن در سنتلوئیس، ۴۲ فرد مبتلا به چاقی، پیشدیابت و بیماری کبد چرب را وارد یک کارآزمایی بالینی کردند.
شرکتکنندگان بهصورت تصادفی در سه گروه قرار گرفتند: رژیم کتوژنیک، رژیم مدیترانهای و رژیم کمچرب با محوریت مواد غذایی گیاهی. تمام مواد غذایی مورد نیاز شرکتکنندگان توسط تیم پژوهش تأمین میشد و آنها هر هفته با یک متخصص تغذیه دیدار میکردند تا پایبندی به رژیم تعیینشده حفظ شود. کاهش وزن در هر سه گروه تقریباً یکسان بود پژوهشگران میزان دریافت کالری را برای هر فرد تنظیم کردند تا شرکتکنندگان در هر سه گروه تقریباً ۱۰ درصد از وزن بدن خود را کاهش دهند. رسیدن به این میزان کاهش وزن حدود چهار تا پنج ماه زمان برد.
رژیم کتوژنیک تنها ۴ درصد از انرژی خود را از کربوهیدرات و ۷۳ درصد را از چربی تأمین میکرد. در گروه رژیم مدیترانهای، ۵۰ درصد انرژی از کربوهیدرات و ۳۵ درصد از چربی تأمین میشد. رژیم کمچرب با محوریت مواد غذایی گیاهی نیز شامل ۷۰ درصد کربوهیدرات و ۱۵ درصد چربی بود. در پایان مطالعه، میزان چربی بدن در هر سه گروه بهطور معناداری کاهش یافته بود. همچنین حساسیت به انسولین (Insulin Sensitivity) در تمام گروهها بهبود پیدا کرد؛ تغییری که به بدن کمک میکند گلوکز خون را مؤثرتر تنظیم کند. بنابراین، کاهش وزن بهتنهایی نمیتوانست تفاوت اصلی میان گروهها را توضیح دهد.
شرکتکنندگان تقریباً به یک اندازه وزن کم کرده بودند، اما برخی شاخصهای سلامت کبد و متابولیسم در گروه کتوژنیک تغییرات بیشتری نشان دادند. چربی کبد در رژیم کتوژنیک ۶۷ درصد کاهش یافت مهمترین تفاوت در میزان چربی کبد مشاهده شد. افرادی که رژیم کتوژنیک داشتند، بهطور متوسط ۶۷ درصد کاهش در چربی کبد تجربه کردند؛ در حالی که میزان این کاهش در هر دو گروه رژیم مدیترانهای و رژیم کمچرب با محوریت مواد غذایی گیاهی، ۴۵ درصد بود. این تفاوت در شرایطی مشاهده شد که کاهش وزن کلی در هر سه گروه تقریباً مشابه بود.
به این ترتیب، یافتهها نشان میدهند ترکیب رژیم غذایی میتواند علاوه بر میزان کاهش وزن، بر نحوه تغییر چربی کبد نیز تأثیرگذار باشد. پژوهشگران همچنین متابولیسم شرکتکنندگان را در یک دوره ۲۴ ساعته با نمونهگیریهای مکرر خون بررسی کردند. در گروه کتوژنیک، افزایش بیشتری در سطح گلوکاگون (Glucagon) مشاهده شد؛ هورمونی که در تنظیم متابولیسم انرژی و کاهش ذخیره چربی در کبد نقش دارد. در همین گروه، سطح انسولین خون نیز بیش از دو گروه دیگر کاهش یافت. کاهش انسولین میتواند به کاهش چربی کبد کمک کند و بخشی از سازوکارهای متابولیک مرتبط با اثر رژیم کتوژنیک را توضیح دهد.
کاهش چربی کبد بدون افزایش چربی خون یکی از یافتههای غیرمنتظره مطالعه، تغییر نکردن نامطلوب برخی شاخصهای چربی خون در گروه کتوژنیک بود؛ موضوعی که اهمیت بیشتری پیدا میکند، زیرا این گروه بالاترین میزان دریافت چربی را داشت.
مکس پیترسن (Max Petersen)، نویسنده اول مطالعه از دانشکده پزشکی دانشگاه واشینگتن، میگوید: «شگفتانگیزترین یافته این بود که شرکتکنندگان گروه رژیم کتوژنیک، با وجود مصرف بیشترین میزان چربی، افزایش چربی یا کلسترول خون را تجربه نکردند.» این نتیجه به این معنا نیست که رژیم کتوژنیک برای همه افراد بیخطر یا مناسب است، بلکه نشان میدهد در شرایط کنترلشده این کارآزمایی، افزایش دریافت چربی الزاماً به افزایش چربی خون منجر نشد. برای تعیین پیامدهای بلندمدت چنین الگویی، مطالعات گستردهتر و طولانیمدت مورد نیاز است.
پیشدیابت در نیمی از گروه کتوژنیک برطرف شد تفاوت مهم دیگر میان گروهها در وضعیت پیشدیابت مشاهده شد. پس از پایان دوره کاهش وزن، حدود ۵۰ درصد از شرکتکنندگانی که رژیم کتوژنیک داشتند، دیگر معیارهای تشخیصی پیشدیابت را نداشتند. این میزان در گروه رژیم مدیترانهای ۲۹ درصد و در گروه رژیم کمچرب با محوریت مواد غذایی گیاهی تنها ۷ درصد بود. پیشدیابت (Prediabetes) وضعیتی است که در آن میزان گلوکز خون بالاتر از محدوده طبیعی قرار دارد، اما هنوز به آستانه تشخیص دیابت نوع ۲ نرسیده است. ادامه این وضعیت میتواند خطر ابتلا به دیابت و برخی عوارض متابولیک را افزایش دهد.
یافتههای این مطالعه نشان میدهد که تغییر ترکیب غذایی ممکن است در کنار کاهش وزن، بر شاخصهای مرتبط با تنظیم قند خون نیز اثرگذار باشد. ترکیب رژیم غذایی ممکن است فراتر از کاهش وزن اهمیت داشته باشد ساموئل کلاین، نویسنده مسئول مطالعه، تأکید میکند که کاهش وزن میتواند سلامت متابولیک افراد مبتلا به چاقی را بهبود دهد، اما دادههای این پژوهش نشان میدهد در افرادی که میزان چربی کبد آنها بالا و به پیشدیابت مبتلا هستند، کاهش دریافت کربوهیدرات میتواند آثار درمانی مهمی بر متابولیسم داشته باشد؛ آثاری که صرفاً با کاهش وزن توضیح داده نمیشوند.
یک یافته مهم، اما نه پایان بحث درباره رژیم کتوژنیک نتایج این کارآزمایی بالینی تصویری متفاوت از رابطه میان کاهش وزن و سلامت متابولیک ارائه میکند. هر سه رژیم توانستند وزن و چربی بدن را کاهش دهند و حساسیت به انسولین را بهبود بخشند، اما رژیم کتوژنیک با کاهش بیشتری در چربی کبد و بهبود بیشتر وضعیت پیشدیابت همراه بود. با این حال، تعداد شرکتکنندگان این مطالعه تنها ۴۲ نفر بود و مداخله نیز حدود چهار تا پنج ماه ادامه داشت. بنابراین، یافتهها را نمیتوان بهسادگی به اثرات بلندمدت رژیم کتوژنیک یا تمام افراد مبتلا به چاقی تعمیم داد.
برای ارزیابی پایداری این تغییرات و پیامدهای سلامت در بلندمدت، پژوهشهای بزرگتر و طولانیتر ضروری است.
منبع: آنا
