محمدهادی امین ناجی، رئیس دانشگاه پیام نور، در گفتوگو با خبرنگار آنا درباره جزئیات استفاده از هوش مصنوعی در آموزش، اظهار کرد: انسان همواره برای ارتقای ابزارهای مورد نیاز زندگی خود، چه در مسیر بهبود کیفیت زندگی و چه برای افزایش دانایی، توانایی و ظرفیتهای پژوهشی، گام برداشته است. وی افزود: هوش مصنوعی یکی از ابزارها و نعمتهای نوینی است که بشر در سالهای اخیر به آن دست یافته و توانسته است مجموعه دادههای طبقهبندیشده خود را در اختیار آن قرار دهد تا ماشینهای مجازی به یاری انسان بیایند. حوزه آموزش نیز از این موضوع مستثنا نیست.
رئیس دانشگاه پیام نور با طرح این پرسش که «در آموزش به دنبال چه هستیم؟» ادامه داد: آیا هدف ما صرفاً انتقال اطلاعات است یا تربیت انسانی برای بهرهگیری از دادهها، ارتقای سطح زندگی، تولید داده و تحلیل انتقادی مسائل؟ در این مسیر باید از ابزارها بهخوبی استفاده کرد. هوش مصنوعی معیار نهایی صحت دادهها نیست ناجی بیان کرد: از هوش مصنوعی میتوان برای تولید و تجمیع دادهها و پاسخ به پرسشها بهره برد، اما این فناوری نمیتواند معیار نهایی تشخیص صحت و سقم دادهها برای یک پژوهشگر باشد.
وی افزود: هوش مصنوعی میتواند یافتهها را با سرعت بالا و در زمان کمتر دستهبندی و در اختیار انسان قرار دهد، اما آنچه میتواند بهعنوان معیار سنجش صحت و سقم دادهها نقشآفرینی کند، همچنان انسان است. علاوه بر این، تحلیل دقیق اطلاعات، نقد آنها، جدا کردن سره از ناسره و مستندسازی نیز وظیفه انسان خواهد بود. رئیس دانشگاه پیام نور با اشاره به اهمیت این موضوع در آموزش عالی و تحصیلات تکمیلی، گفت: هنگامی که فرد از آموزش عمومی عبور کرده و وارد دانشگاه میشود، باید با کمک ابزارها از زمان او بیشترین و بهترین استفاده را کرد.
هوش مصنوعی به دانشجو در جمعآوری دادهها کمک میکند، اما دانشجو باید در تحلیل، نقد و حتی ایدهپردازی برای حل مسائل و مشکلات نقش فعال داشته باشد. آموزش نباید یکطرفه باشد ناجی تصریح کرد: در کنار انتقال اطلاعات و آموزش شیوههای دستیابی به اطلاعات درست، باید فعالیت تعاملی در آموزش نیز به دانشجو منتقل شود. آموزش نباید یکطرفه باشد؛ یعنی فقط استاد مطالب را منتقل کند، بلکه دانشجو نیز باید سخن استاد را تحلیل و ارزیابی کرده و دادههای جدید ایجاد کند.
وی درباره اقدامات در این حوزه گفت: دانشگاه از سال گذشته درس «هوش مصنوعی» را بهصورت اختیاری برای دوره کارشناسی ارائه کرده است و امسال سطح و دامنه مخاطبان این درس ارتقا مییابد. رئیس دانشگاه پیام نور ادامه داد: اکنون در حال ارزیابی دادهها و اقدامات سال گذشته هستیم تا همزمان با آغاز سال تحصیلی جدید، این برنامه را محکمتر، غنیتر و سامانیافتهتر اجرا کنیم. این اقدام به استاد و دانشجو کمک میکند تا مواجههای درست با پدیده هوش مصنوعی داشته باشند و از آسیبهای احتمالی آن نیز پرهیز کنند.
هوش مصنوعی در تولید محتوا و طراحی سؤال ناجی با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در تولید محتوای آموزشی، اظهار کرد: این ابزار میتواند به استاد و دانشجو کمک کند تا محتوای موجود را در اختیار داشته باشند و آن را طبقهبندی، ارزیابی و مستندسازی کنند. وی افزود: هوش مصنوعی حتی میتواند در تولید سؤال نیز کمککننده باشد، اما اگر سؤال بهوسیله این ابزار تولید شود، مراحل صحتسنجی، بررسی روایی، استناد، دقت و سلامت آن همچنان باید از سوی انسان انجام شود.
رئیس دانشگاه پیام نور با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوههای ارزیابی دانشجویان، گفت: در ارزیابی دانشجو نباید تنها به حافظه تکیه کرد. همانگونه که آموزش باید تعاملی باشد، سنجش نیز باید با رویکردی نقادانه دنبال شود و روشهای جدید ارزیابی مورد توجه قرار گیرد. تشکیل کارگروه بررسی روشهای سنجش دانشجویان امین ناجی از تشکیل کارگروه «بررسی روشهای سنجش دانشجویان» در دانشگاه پیام نور خبر داد و گفت: این کارگروه روشهای متنوع سنجش را متناسب با ساختار امروز جهان و با در نظر گرفتن امکانات داخلی و فرهنگ بومی ایرانیان بررسی میکند.
وی ابراز امیدواری کرد که این کارگروه تا نیمسال دوم تحصیلی به نتایج مشخصی برسد و زمینه اجرای روشهای جدید سنجش در دانشگاه فراهم شود. بازنگری شیوهنامههای پژوهشی و اخلاق پژوهش رئیس دانشگاه پیام نور درباره استفاده احتمالی از هوش مصنوعی در نگارش رساله، پایاننامه و مقاله نیز گفت: باید میان استفاده از هوش مصنوعی برای یافتن دادههای پیشین و تولید دادههای کذب یا ساختگی تمایز قائل شد. ناجی افزود: اگر دانشجو از هوش مصنوعی برای یافتن دادهها و پیشینه پژوهش استفاده کند، این موضوع قابل بررسی و تحلیل است؛
اما اگر دادههای میدانی کذب با کمک هوش مصنوعی تولید شود، دانشگاه وظیفه دارد با آن برخورد و دانشجو را نسبت به مسئولیت علمی خود آگاه کند. وی ادامه داد: در حوزههای نظری ممکن است هوش مصنوعی بتواند طبقهبندی و تحلیلهایی ارائه کند، اما دانشجو همچنان مسئول مستندسازی، صحتسنجی و پذیرش مسئولیت محتوای علمی خود است. همانطور که استفاده از رایانه یا ماشینحساب، مسئولیت را از پژوهشگر سلب نکرده است، استفاده از هوش مصنوعی نیز نباید مسئولیت محقق را از بین ببرد.
امین ناجی بیان کرد: با توجه به احتمال تولید مقاله، رساله یا پایاننامه با کمک هوش مصنوعی، دانشگاه پیام نور در حال بازنگری دستورالعملها، شیوهنامههای پژوهشی و ضوابط اخلاق پژوهش است تا مقررات متناسب با ساختار هوش مصنوعی تدوین و ابلاغ شود. وی افزود: این دستورالعملها در حوزه پژوهش دانشگاه در حال نهایی شدن است و دانشگاه در این مسیر، نگاه خود را به سیاستها و اقدامات وزارت علوم در سطح کلان کشور نیز معطوف کرده است تا ضوابط متناسب با ساختار دانشگاه پیام نور از سوی معاونت پژوهشی آماده شود.
منبع: آنا
